I SA/Ol 797/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego A. I. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. G., R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy wznowienia postępowania podatkowego w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2016r. postanawia 1. odmówić przyznania radcy prawnemu A. I. wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji 2. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – radcy prawnemu A. I. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu zażaleniowym oraz należny od tej kwoty podatek od towarów i usług. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniami z dnia 6 grudnia 2017r., sygn. akt I SA/Ol 797/17, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie ustanowił dla skarżących M. G., R. G. radcę prawnego z urzędu, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania podatkowego w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2016 r. Na podstawie wydanych orzeczeń Okręgowa Izba Radców Prawnych w Olsztynie pismem z dnia 29 grudnia 2017 r. (k. 42), poinformowała, że na pełnomocnika dla skarżących została wyznaczona radca prawny A.I. W piśmie z dnia 2 stycznia 2018 r. pełnomocnik z urzędu zwróciła się o wyrażenie zgody na wykonanie fotokopii akt sprawy. W dniu 3 stycznia 2018r. ustanowiony radca prawny zapoznała się z aktami i wykonała fotokopię z akt sprawy. Pismem z dnia 8 stycznia pełnomocnik zwróciła się do Sądu o wykonanie kserokopii dokumentów znajdujących się w aktach sprawy takich jak: skargi, pisma skarżących z dnia 25 września 2017r., pisma skarżących z dnia 19 października 2017r., wniosku skarżących z dnia 5 listopada 2017r. Pismem z dnia 12 stycznia 2018r., w nawiązaniu do wezwania Sądu z dnia 4 stycznia 2018r., pełnomocnik złożyła po dwa odpisy skargi i innych dokumentów, wskazanych przez Sąd w wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi natomiast wnioski zawarte w pismach skarżących pozostawiła do uznania Sądu. Radca prawny poinformowała ponadto, że nie ma kontaktu ze skarżącymi oraz wniosła o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych. W kolejnym piśmie z dnia 26 stycznia 2018r. pełnomocnik podtrzymała wniosek skarżących o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując jednocześnie na przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Ol 797/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 58 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U z 2017 r., poz. 1369 ze zm. dalej w skrócie: p.p.s.a.), odrzucił skargę M. G. i R. G. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał mi.in, że w przedmiotowej sprawie strona skarżąca uzupełniła braki formalne skargi przy piśmie z dnia 12 stycznia 2018r. Termin do uzupełnienia braków formalnych skargi upłynął natomiast z dniem 9 listopada 2017r. Ustanowiony z urzędu profesjonalny pełnomocnik nie złożył jednak wniosku o przywrócenie terminu do ich uzupełnienia. Konsekwencją nieuzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez złożenie ich w zakreślonym terminie, stało się odrzucenie skargi. Od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pełnomocnik z urzędu złożyła w dniu 1 marca 2018r. opinię prawną o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi, w którym zawarła wniosek o zasądzenie na rzecz pełnomocnika wyznaczonego z urzędu kosztów zastępstwa według norm przepisanych, gdyż nie zostały one uiszczone w całości ani w części. W uzasadnieniu opinii pełnomocnik wskazała, że Sąd zasadnie odrzucił skargę, z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych skargi, których nie mógł konwalidować pełnomocnik, z uwagi na brak wiedzy pełnomocnika o podstawach uchybienia terminowi do uzupełnienia skargi w związku z brakiem kontaktu ze skarżącymi. Przedmiotowa opinia została przesłana skarżącym, którzy w odpowiedzi złożyli wniosek o przywrócenie terminu do przedłożenia dowodów lub "wszczęcie postępowania". Uchybienie terminowi tłumaczyli podeszłym wiekiem i stanem zdrowia. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, pismem z dnia 21 marca 2018r. pełnomocnik skarżących wskazała, iż osnowę pisma skarżących stanowi wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, który to wniosek uznają za uzasadniony. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2018 r. na podstawie art. 88 p.p.s.a., Sąd odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd stwierdził, że ustanowiony z urzędu do reprezentowania skarżących w postepowaniu sądowym, profesjonalny pełnomocnik zapoznała się z aktami sprawy w dniu 3 stycznia 2018r. Kserokopie dwóch odpisów skargi oraz wskazanych przez Sąd pism stanowiących jej uzupełnienie, złożyła natomiast przy piśmie z dnia 12 stycznia 2018 r. (data nadania przesyłki według stempla pocztowego - 15 stycznia 2018r.). Pełnomocnik strony skarżącej nie złożyła jednak wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia tych braków. Jeżeli zatem powzięła wiadomość o wezwaniu skarżących do uzupełnienia braków formalnych skargi w dniu zapoznania się z aktami sprawy, to od tej daty zaczął biec siedmiodniowy termin, który upływał z dniem 10 stycznia 2018r. Tymczasem przedmiotowy wniosek złożony został przez stronę 13 marca, po czym uzupełniony przez jej pełnomocnika 22 marca 2018 r., a zatem po terminie. W dniu 29 kwietnia 2018r. pełnomocnik skarżących złożyła opinię prawną o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 16 kwietnia 2018r. o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. w którym zawarła wniosek o zasądzenie na rzecz pełnomocnika wyznaczonego z urzędu kosztów zastępstwa według norm przepisanych, gdyż nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Mając na uwadze powyższe zważono co następuje W świetle art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej ustawą, wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. W świetle § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy radcy prawnego, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). W orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem stronie pomocy prawnej. Pomoc prawna powinna przybrać wymiar realny, a ciężar wykazania, że została faktycznie udzielona stronie spoczywa na pełnomocniku (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, i z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II FZ 515/07, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnychi sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2014r., sygn.. akt I OZ 1227/13, publ. CBOSA). W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy wynagrodzenia nie może odbywać się mechaniczne, lecz poprzedzone musi być oceną okoliczności faktycznych konkretnej sprawy w celu ustalenia, czy podjęte przez niego czynności stanowią faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. Tylko w takim zakresie pomoc ta może być bowiem finansowana przez Skarb Państwa. Zauważyć należy, że celem pomocy prawnej udzielanej w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji winno być podjęcie takich czynności, które umożliwiałyby rozpoznanie skargi przez Sąd. Z kolei celem pomocy prawnej udzielanej po wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie jest - zależnie od okoliczności sprawy - podjęcie czynności umożliwiających wywiedzenie skargi kasacyjnej/zażalenia lub wyrażenie opinii o braku podstaw do wniesienia odpowiedniego środka odwoławczego. W warunkach niniejszej sprawy zawodowy pełnomocnik ustanowiona została dla skarżących na etapie postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Jak wynika z akt sprawy skarga została sporządzona osobiście przez skarżących, postanowienie odrzucające skargę wydane zostało na posiedzeniu niejawnym. Czynności podjęte przez wyznaczonego radcę prawnego na tym etapie postępowania polegały na zapoznaniu się z aktami niniejszej sprawy i sporządzeniu fotokopii dokumentów, znajdujących się w tych aktach oraz sporządzeniu pism: z dnia 8 stycznia 2018r. (dotyczącego wykonania kserokopii poszczególnych pism z akt sprawy), z dnia 12 stycznia 2018r. (dotyczącego pozostawienia wniosków skarżących zawartych we wcześniejszych pismach do uznania Sądu), z dnia 26 stycznia 2018r. (dotyczącego podtrzymania zarzutów skargi). Podjęcie wyżej wskazanych czynności nie skutkowało dla skarżących merytorycznym rozpoznaniem skargi. Faktyczne udzielenie pomocy prawnej ma miejsce dopiero wówczas, gdy sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika środek prawny bądź podjęte czynności zapewniają dostęp do sądu. To zaś następuje wtedy, gdy środek ten został sporządzony w sposób umożliwiający jej merytoryczne rozpoznanie, czy też podjęto czynności dopasowane do stanu sprawy. W niniejszej sprawie należy przyjąć, że pełnomocnik dokonując wglądu do akt sprawy w dniu 3 stycznia 2018r. i wykonując fotokopię z akt sprawy zapoznał się ze stanem sprawy. Dlatego też w ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek, nie było przeszkód, aby profesjonalny pełnomocnik - znając stan sprawy - podjął we właściwym czasie adekwatne działania procesowe dla ochrony interesów strony. Uzupełnione przez niego braki formalne skargi, wobec niezłożenia jednocześnie wniosku o przywrócenie terminu, nie skutkowały jednak rozpoznaniem skargi. Również zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy w pierwszej instancji nie może być uznane za faktycznie udzielaną w tej instancji pomoc prawną, za którą należy przyznać wynagrodzenie. Zapoznanie się pełnomocnika z aktami sprawy stanowi bowiem jedynie czynność poprzedzającą i jednocześnie warunkującą podjęcie czynności stanowiącej faktyczne udzielenie pomocy prawnej, która zależnie od okoliczności konkretnej sprawy powinna łączyć się, co do zasady, z podjęciem przez pełnomocnika określonych czynności prawnych niezbędnych dla skutecznego dochodzenia praw przez reprezentowaną przez pełnomocnika stronę. Odnosząc się do czynności w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji zauważyć należy, że pełnomocnik złożyła opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi, a następnie opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wskazać należy, iż opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji określone zostały w § 21 ust. 1 pkt 2 lit. a)-d) rozporządzenia. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia, opłata za udział w postępowaniu zażaleniowym wynosi 120 zł. Zauważyć trzeba, że powołane wyżej rozporządzenie nie przewiduje możliwości przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia, natomiast dopuszcza przyznanie wynagrodzenia za udział pełnomocnika w postępowaniu zażaleniowym. Tak też zakwalifikowana została aktywność pełnomocnika polegająca na przedłożeniu wspomnianych opinii. Wobec powyższego stwierdzić należy, że opłata za sporządzenie dwóch opinii: o braku o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi oraz o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, ustalona w oparciu o wskazane przepisy, wynosi 240 zł (120 zł x 2), do kwoty tej należy doliczyć należny podatek VAT. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 ustawy, należało orzec jak w sentencji postanowienia.