I SA/Ol 800/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 31 grudnia 2010 r. skarżący Z. Ż. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 100 zł oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. Ż.. Skarżący nie pracuje. Wskazał, iż jedynym dochodem rodziny jest emerytura żony w wysokości 922,10 zł miesięcznie. Wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 6,73 ha. Podkreślił przy tym, iż jako właściciel ziemi nie osiąga już od 10 lat z przedmiotowej nieruchomości żadnych dochodów, gdyż otrzymał zakaz wykonywania pracy zawodowej (uprawy roli). Innego majątku nie posiada. Oświadczył również, iż emerytura żony jest jedynym źródłem utrzymania jego i żony. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Korzystając z tej możliwości pismem z dnia 18.01.2011r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń: – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie wykazania podstawy prawnej ( ewentualnie faktycznej) do lokalu, w którym skarżący zamieszkuje bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie lub inne), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, Internet, TV, czynsz za mieszkanie, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ew. koszty leczenia, komunikacji, eksploatacji samochodu itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy, w przypadku odpowiedzi twierdzącej, podania zakresu otrzymywanej pomocy, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanym majątku współmałżonki: nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni, położenia), ruchomościach powyżej 3.000 euro, zasobach pieniężnych w tym oszczędnościach, papierach wartościowych, -wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w jaki sposób wykorzystywana jest posiadana przez skarżącego nieruchomość rolna o pow. 6,73 ha, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący pozostaje osobą bezrobotną, w przypadku odpowiedzi twierdzącej należy przedłożyć z odpowiedniego Urzędu Pracy zaświadczenia w przedmiocie zarejestrowania skarżącego, gotowości do podjęcia pracy, pobierania bądź nie pobierania zasiłku dla bezrobotnych, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, w przypadku odpowiedzi twierdzącej określenia wysokości otrzymywanych zasiłków oraz ich częstotliwości, bądź innych form pomocy, - przedłożenia innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową. W wykonaniu wezwania skarżący oświadczył, iż prawo zakazuje mu udzielania informacji dotyczących danych osobowych, dóbr osobistych oraz majątku i sfery życia prywatnego osób trzecich, w związku z czym nie jest możliwe udzielenie przez niego odpowiedzi na trzy pierwsze pytania. Odnośnie pozostałych pytań oświadczył, iż posiadana nieruchomość leży odłogiem z uwagi na administracyjny zakaz wykonywania pracy zawodowej co jest przedmiotem postępowań sądowych – zarówno przed sądami administracyjnymi jak i powszechnymi. Wyjaśnił, iż nie jest osobą bezrobotną gdyż posiada nieruchomość rolną, która stanowi jego miejsce pracy. Wskazał również, iż nie korzysta i nie korzystał z żadnych form pomocy społecznej. Poinformował również, iż nie będzie prosił urzędników, którzy świadomie doprowadzili go do ubóstwa o jakąkolwiek pomoc. Wezwał Sąd do zaprzestania naruszania jego godności i zbierania informacji wrażliwych dotyczących jego życia pod pozorem zbierania danych dotyczących jego stanu majątkowego. Rozpoznając niniejszy wniosek na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Trzeba tutaj także podkreślić, iż art. 255 p.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka - Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Odnosząc się do zarzutów wnioskodawcy dotyczących zakresu wezwania, według niego żądania zbyt szczegółowych danych, naruszania jego godności, zbierania danych wrażliwych dotyczących sfery życia prywatnego, zauważyć należy, że referendarz sądowy, korzystając z możliwości przewidzianej w art. 255 p.p.s.a., rozpoczął postępowanie wyjaśniające, które miało na celu uzyskanie pełnego obrazu możliwości płatniczych strony. Sformułowane w wezwaniu pytania nie przekraczały zasad etyki, nie były również formułowane dla zaspokojenia ciekawości, dotyczyły oświadczenia w zakresie wydatków i kosztów utrzymania rodziny, informacji na temat ewentualnego majątku współmałżonka oraz wyjaśnienia podstawy prawnej (lub faktycznej) do lokalu, w którym zamieszkuje skarżący. Miały zatem na celu zobrazowanie rzeczywistej i pełnej sytuacji majątkowej skarżącego, w tym także, co jest naturalne, z uwzględnieniem stanu majątkowego jego współmałżonki. Natomiast oczekiwanie wnioskodawcy, iż wystarczające będą ogólnikowe oświadczenia (takie jak te zawarte w formularzu wniosku PPF), może świadczyć o niezrozumieniu istoty instytucji jaką jest prawo pomocy. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zachodzi w stosunku do jego osoby. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawiera, zdaniem referendarza, dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz sytuacji majątkowej jego rodziny. W złożonym wniosku skarżący skoncentrował się jedynie na przedstawieniu takich danych, które mogą świadczyć o jego złym stanie majątkowym. Nie uzupełnił natomiast złożonego wniosku o wszystkie wskazane w wezwaniu z dnia 18 stycznia 2011r. dane. Wyjaśniając znaczenie wystosowanych do skarżącego pytań zauważyć należy, iż nie przedłożył on m.in. dodatkowych oświadczeń wyjaśniających jakie ponoszone są miesięczne wydatki związane utrzymaniem rodziny, nie przedłożył również jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki. Wskazać należy, iż Sąd bądź referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy analizuje nie tylko dochody wnioskodawcy, ale również wysokość oraz rodzaj jego wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego żony (tj. posiadanych przez współmałżonkę nieruchomości, ruchomości o wartości powyżej 3.000 euro oraz zasobów pieniężnych). Wypada w tym miejscu odnotować, że przepisu art. 252 p.p.s.a. nie można interpretować wąsko, gdyż pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest tożsame z pojęciem "jej majątku". Jest ono zakresem zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Tym samym zasadnym jest wyjaśnienie również sytuacji majątkowej żony (chociażby poprzez oświadczenie w tym zakresie), z którą skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a której ewentualny majątek nie został ujęty w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Możliwe bowiem jest, iż sytuacja majątkowa współmałżonki skarżącego jest dobra lub wystarczająca, aby możliwe było uiszczenie kosztów sądowych lub ich części oraz ustanowienie pełnomocnika, zwłaszcza, że nie pozostawałoby to w sprzeczności z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami. W przeciwnym razie (tj. w przypadku braku majątku) wystarczyło złożyć stosowne oświadczenie w tym zakresie. Reasumując należy stwierdzić, iż w przypadku gdy wnioskodawca uchyla się od przedstawienia dodatkowych oświadczeń, powinien liczyć się z tym, że spowoduje to niemożność określenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Nie dysponując pełną wiedzą na temat wysokości i rodzaju ponoszonych przez jego rodzinę wydatków oraz sytuacji materialnej żony skarżącego nie można z całą pewnością stwierdzić, iż wnioskodawca nie jest w stanie ponieść całości lub części kosztów sądowych. Nieprzedłożenie żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego żony. Nieujawnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Oświadczenie niepełne, a tym samym takie które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, może być bowiem stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłankę uzasadniającą jego przyznanie, co jednak w warunkach niniejszej sprawy nie miało miejsca. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji