I SA/Ol 803/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata WSA/post.1 - sentencja postanowienia M. M. (zwany dalej skarżącym) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej , z dnia "[...]", w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Wnioskiem z dnia 2 grudnia 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. M. W formularzu wniosku w rubryce 10 "Dochody", oświadczył, że z tytułu renty uzyskuje dochody w kwocie 972,88 zł brutto. Żona z tytułu umowy o pracę pobiera wynagrodzenie w kwocie 1680 zł brutto. Wnioskodawca wykazał również, że posiada nieruchomość – dom o powierzchni 220 m2. Wyjaśnił, że dom stanowi majątek wspólny małżonków, parter domu zajmuje on z żoną, na piętrze zaś mieszka syn wnioskodawcy z partnerką, którzy prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Zamieszkujące w domu osoby ponoszą wspólne koszty utrzymania domu. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że uzyskiwane dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności, ponieważ ponoszą wysokie koszty utrzymania domu, dodatkowo skarżący ponosi koszty leczenia. Do wniosku załączył zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia żony E. M., oraz potwierdzenie wypłaty renty z dnia 15 listopada 2014 r. Pismem z dnia 18 grudnia 2014 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych, w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 29 grudnia 2014 r. skarżący oświadczył, że miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą około 515 zł. Na wydatki te składają się opłaty za: energię elektryczną ok. 39 zł, wodę i ścieki ok. 43 zł, ogrzewanie domu ok. 250 zł., podatek od nieruchomości ok. 21 zł, telefon komórkowy ok. 17 zł, gaz ok. 64 zł, "[...]" ok. 15 zł i koszty leczenia ok. 50 zł. Pozostałą kwotę dochodu tj. 1500 zł według oświadczenia, skarżący przeznacza na koszty związane z zakupem żywności, ubrań, środków czystości zaś ewentualne oszczędności przeznacza na remont domu. Wskazał, że od września do listopada na remont domu przeznaczył kwotę 1415,32 zł. Dodatkowo wyjaśnił, że na zakup znaczków pocztowych w ostatnim okresie wydatkował kwotę 20 zł miesięcznie. Podkreślił, że nie jest w stanie przedstawić wszystkich rachunków, gdyż nie miał wiedzy, że mogą być potrzebne. Odpowiadając na wezwanie stwierdził ponadto, że nie posiada z żoną lokat bankowych, czy też kredytów bankowych. Do pisma załączył: pięć faktur potwierdzających zakupy towarów związanych z remontem domu na kwotę łączną 1415,32 zł, odpisy rachunków za wodę za okres 6 miesięcy (od VI do XI 2014 r.) na łączną kwotę 515,12 zł, dwa potwierdzenia zapłaty za energię elektryczną na kwoty – 174,83 zł i 134,03 zł, dwa potwierdzenia zapłaty za wywóz śmieci na kwoty – 104 zł i 96 zł, potwierdzenie zapłaty za "[...]" za okres od VII 2014 do I 2015 na kwotę 118,30 zł, potwierdzenie zapłaty za podatek od nieruchomości – rata III I IV za 2014 r. – 125 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Nie zgadzając się z ww. postanowieniem skarżący złożył sprzeciw podnosząc, że wysokość jego renty jest jedną z najniższych w Polsce, natomiast zarobki jego żony stanowią najniższą krajową. Skarżący zaznaczył, iż uzyskuje wraz z żoną bardzo niski dochód, gdyż jest on trzykrotnie mniejszy od średniej krajowej. Uwzględniając powyższe, skarżący zaznaczył, że jeżeli nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym to wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zaznaczyć trzeba, że ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu, przedstawiona we wniosku sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W badanej bowiem sprawie, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast podnoszone przez skarżącego w sprzeciwie argumenty nie mogą stanowić przesłanek do przyznania prawa pomocy. W pierwszej kolejności podnieść należy, iż skarżący wraz z małżonką uzyskuje obecnie stały i regularny dochód w wysokości ok. 2000 zł netto miesięcznie. Natomiast ponoszone stałe koszty skarżący określił na kwotę ok. 515 zł. Skarżący nie ponosi przy tym nadzwyczajnych wydatków, czy też szczególnych obciążeń finansowych. Oznacza to, iż kwota jaką dysponuje miesięcznie skarżący wraz z żoną na pozostałe wydatki wynosi ok. 1485 zł. Ponadto wskazać należy, iż sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna. Wnioskodawca jest bowiem współwłaścicielem majątku w postaci domu o powierzchni 220 m2, które może mu służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. Sąd miał również na uwadze fakt, że skarżący był w stanie wygospodarować środki na remont domu, na który w miesiącu wrześniu wydatkował kwotę 1.030,32 zł, zaś w miesiącu listopadzie kwotę 385 zł. Poniesienie powyższych wydatków stanowi istotną okoliczność, którą Sąd musi uwzględnić rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Rozpoznając niniejszy wniosek Sąd uznał zatem, iż przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie stanowiła wystarczającej podstawy do przyjęcia, iż zdobycie środków na sfinansowanie jego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Tym bardziej, iż na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący poniósł koszty sądowe w postaci wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W ocenie Sądu, analiza sytuacji materialnej skarżącego nie daje również podstawy do stwierdzenia, że należy on do grupy osób, które nie są w stanie poczynić oszczędności na poczet ustanowienia adwokata. Ponadto, jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (opublikowane w bazie http://orzecznictwo.nsa.gov.pl), ustanowienie adwokata z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. W postępowaniu przed sądem I instancji, odmowa ustanowienia adwokata nie wywoła natomiast negatywnych konsekwencji w stosunku do skarżącego. Stosownie bowiem do art. 6 p.p.s.a. sąd obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Ponadto, Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem i nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd nie jest związany, zawartymi w skardze wnioskami skarżącego, wyznaczającymi zakres zaskarżenia. Sąd z urzędu ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują zatem, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne, akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. W tym stanie rzeczy, nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 260 w związku z art. art. 245 §1 i § 2 oraz art.246 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.