I SA/Ol 813/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ryszard Maliszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia : oddalić wniosek. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2011r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olszynie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe postanowienie R. S. otrzymał 14 lutego 2011r. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył on 18 lutego 2011 roku. Według skarżącego Referendarz Sądowy WSA dokonał błędnej oceny rodzinnej i majątkowej skarżącego. Stosownie do treści artykułu 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej zwaną p.p.s.a.) postanowienie z dnia 8 lutego 2011r. utraciło moc. Wnioskiem z dnia 27 grudnia 2010r. skarżący R. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi sklep "[...]" w B. z czego uzyskuje dochód w wysokości 460 zł. Wskazał iż, posiada udział w spółce cywilnej, z którego poniósł stratę. Nie posiada żadnego majątku nieruchomości, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Pismem z dnia 04.01.2011r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, Internet, TV, czynsz, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ew. koszty leczenia i lekarstw, ew. koszty wynajmu, ew. raty pożyczek, kredytów, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich czterech miesięcy, przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym skarżący zamieszkuje (K.), bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, lub inne), wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, w jaki sposób i przez kogo prowadzony jest sklep "[...]" w B., w szczególności czy skarżący sam go prowadzi, czy dojeżdża do miejsca pracy lub czy zamieszkuje w B. oraz podania kosztów z tym związanych, przedłożenia dokumentów potwierdzających poniesienie straty w spółce cywilnej, wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący posiadał nieruchomości, ruchomości powyżej 3.000 euro oraz zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe) - w okresie od 01.01.2008r do 27.12.2010r, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania ich rodzaju, powierzchni, wartości; w przypadku zbycia ewentualnego majątku określenia formy zbycia (darowizna, sprzedaż itp.) podania daty zbycia, w przypadku sprzedaży podania kwoty uzyskanej z tego tytułu oraz jej przeznaczenia, oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone, przedłożenia innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 24 stycznia 2011r. złożył oświadczenie, iż zamieszkuje w K. w nieruchomości swojego małoletniego syna, korzysta z tej nieruchomości nieodpłatnie w zamian za opłaty pokrywające koszty zużywania mediów. Wskazał, iż nie posiada rachunków bankowych ani osobistych ani z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wyjaśnił, iż ponoszone przez niego miesięczne koszty przedstawiają się następująco: woda 94,63 zł, telefon komórkowy 104,87 zł, energia elektryczna 152,33 zł, olej opałowy 4.025 - za 24 miesiące, tj. 167,71 zł miesięcznie. Ponoszenie wskazanych kosztów zostało udokumentowane odpowiednimi fakturami przedstawionymi przez skarżącego (k. 35-39). Odpowiadając na wezwanie skarżący wyjaśnił również, iż w prowadzonym przez niego sklepie w B. zatrudnia pracownika, któremu płaci wynagrodzenie wg stawki minimalnej, do tego sklepu dojeżdża raz w miesiącu w celu dostarczenia towaru i wypłaty wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawca wyjaśnił, iż w latach 2008-2010 nie posiadał żadnych nieruchomości, ruchomości powyżej 3.000 euro ani żadnych zasobów majątkowych. Dodał, iż nie posiada także polis ubezpieczeniowych. Skarżący przedłożył odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty za rok podatkowy 2009r z którego wynika, iż poniósł stratę w wysokości 44.629,43 zł natomiast jego żona osiągnęła dochód w wysokości 5.777,54 zł (k.40-42). Z przedłożonego odpisu informacji o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2009 wynika, iż skarżący posiada 90 % udziałów w spółce cywilnej "A" działającej w E., przy "[...]". Według informacji za wskazany rok spółka ta poniosła stratę w wysokości 49 588,26 zł, z czego na R. S. przypadła strata w wysokości 44.629,43 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym , w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z treścią art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie pełnomocnika procesowego. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Skarżący został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a., do wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, S. Babiarz, M. Niezgódka –Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnychi sądowoadministracyjnych, wyd. Lexis-Nexis, W-wa 2007, s. 244). Wnioskodawca nie wskazał informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację zamieszkiwania w nieruchomości swojego małoletniego syna, nie wyjawił też czy zamieszkuje w niej sam czy też z synem i żoną, czy też ewentualnie z innymi osobami. Nie wyjaśnił też jakie relacje panują pomiędzy małżonkami. O tym, że skarżący jest żonaty wynika ze złożonego zeznania podatkowego za rok 2009, w którym skarżący rozliczył się razem z małżonką. Informację powyższą uzyskano dopiero w wyniku wezwania skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów. Tym samym nie jest wiadome czy skarżący aktualnie pozostaje w związku małżeńskim, w separacji czy być może jest po rozwodzie, nieznany jest również majątek współmałżonki. Okoliczności te nie pozostają bez znaczenia dla oceny złożonego wniosku i ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Małżonkowie są bowiem zobowiązani, zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Nieustalony pozostał również, poza przedmiotową nieruchomością, majątek małoletniego syna wnioskodawcy. Przede wszystkim zwrócić jednak należy uwagę na rozbieżności pomiędzy deklarowanymi przez wnioskodawcę dochodami a jego wydatkami. Analiza przedstawionych przez skarżącego wydatków daje podstawy do stwierdzenia, iż wydatkuje on kwotę większą niż uzyskuje, tj. suma stałych kosztów utrzymania wynosi około 519,54 zł natomiast dochód skarżącego wynosi 460 zł. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego nie jest wiarygodne. Sytuacja majątkowa wnioskodawcy, musi być w istocie inna niż podaje we wniosku. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Samo bowiem oświadczenie o niskich dochodach, braku majątku czy poniesionej stracie podatkowej w 2009r., nie świadczy jeszcze o obowiązku przyznania mu prawa pomocy. Oceniając sytuację majątkową skarżącego należy uznać, że skarżący nie wykazał on, iż jego położenie majątkowe uzasadniało przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, przedstawione w formularzu o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, uzupełnione poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów, nie dają podstawy do uznania, że wnioskodawca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji