I SA/Ol 815/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 18 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.K. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" o Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 815/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu wniosku K.K. z dnia 28 grudnia 2009 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Postanowienie to zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 26 lutego 2010 r. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 27 lutego 2010 r. K.K. zwrócił się ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wpisu od zażalenia. Ponadto rozszerzył zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że nie dysponuje środkami na opłacenie wpisu, kosztów zażalenia oraz kosztów ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Aktualnie uzyskuje jedynie dochód z renty inwalidzkiej, który przeznacza w całości na bieżące utrzymanie, w tym m.in. na ogrzewanie domu w wysokości 1.300 zł miesięcznie. W styczniu 2010 r. skarżący złożył oferty pracy do zakładów pracy chronionej na terenie powiatów: "[...]","[...]" i "[...]", a następnie w lutym 2010 r. złożył oferty pracy do innych zakładów pracy, m.in. Urzędu Wojewódzkiego i Urzędu Skarbowego. Skarżący zaznaczył, że obecnie korzysta z pomocy finansowej matki i córki, która to pomoc polega na wsparciu finansowym na zakup żywności. Wnioskodawca podał również, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną B.K. Jest właścicielem nieruchomości o pow. 1272 m², zabudowanej domem wolnostojącym o pow. 536 m². W 2009 r. strona wraz z małżonką uzyskali dochód w łącznej wysokości 115.759,22 zł, w tym z działalności gospodarczej skarżącego – 59.941,99 zł, renty inwalidzkiej skarżącego – 13.035,91 zł, działalności gospodarczej żony – 25.689,42 zł oraz emerytury żony – 17.091,90 zł. Według oświadczenia strony w działalności gospodarczej za 2010 r. poniesiono stratę. Skarżący zaznaczył, że uzyskany w 2009 r. dochód w wysokości 115.759,22 zł nie pochodził w całości ze środków pieniężnych, a był w przeważającej mierze skutkiem potrącenia należności odszkodowawczej ze zobowiązaniami wobec byłego partnera handlowego. Z dochodów wspólnych za 2009 r. wnioskodawca wraz z żoną dokonali spłaty zobowiązań kredytowych związanych z działalnością gospodarczą oraz osobistych w wysokości 94.196,91 zł, nie będących kosztami uzyskania przychodów oraz uiszczono zaległości podatkowe żony skarżącego za 2008 r. w wysokości 9.679,93 zł. Jak stwierdziła strona, dom o wartości rynkowej ok. 2.500.000 zł (a nie jak podał Sąd w postanowieniu 3.000.000 zł) jest wystawiony na sprzedaż za cenę 1.800.000 zł. Ze względu na plany sprzedaży nieruchomości brak jest chętnych do jej wynajęcia. Ponadto, z uwagi na układ przestrzenny budynku, wynajęciu mogłaby podlegać powierzchnia ok. 140 m². Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Złożony przez stronę skarżącą wniosek z dnia 27 lutego 2010 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych została już uprzednio rozstrzygnięta przez Sąd postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r. na skutek wniosku strony z dnia 28 grudnia 2009 r. Postanowienie to nie zostało zaskarżone. Badanie zatem tej części aktualnie rozpoznawanego wniosku w zakresie, w jakim został on już prawomocnie rozstrzygnięty wydanym uprzednio postanowieniem, może sprowadzać się jedynie do oceny, czy nastąpiły zmiany okoliczności sprawy, uzasadniające zmianę lub uchylenie wydanego postanowienia w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Stosownie bowiem do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Zgodnie ze stanowiskiem przedstawicieli doktryny, moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Powyższe stanowisko, na gruncie niniejszego postępowania wpadkowego, skutkuje uznaniem, że Sąd, rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wyrażonej w uprzednio wydanym postanowieniu (p. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08, Lex nr 471131). Przepis art. 165 p.p.s.a. stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W orzecznictwie i doktrynie funkcjonuje pogląd, że zmiany stanu faktycznego lub prawnego, które uzasadniałyby zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a., muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W przypadku postanowień wydawanych w ramach prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarżący w ponownie wniesionym wniosku nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby wzruszenie prawomocnego postanowienia z dnia 22 lutego 2010 r. Skarżący w dalszym ciągu powołuje się bowiem na brak fizycznego dysponowania środkami finansowymi, które zwiększyły znacząco uzyskany przez niego w 2009 r. przychód z działalności gospodarczej. Ponadto podtrzymuje stanowisko w zakresie braku możliwości sprzedaży bądź najmu nieruchomości o znacznej wartości. Powtórnie wskazuje, że w 2009 r. uregulował zobowiązania kredytowe w wysokości 94.196,91 zł. Za zmianę okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nie można natomiast uznać wskazania przez stronę, iż obecnie generuje ona stratę w działalności gospodarczej. Jak bowiem wynika z uzasadnienia postanowienia z dnia 22 lutego 2010 r., już na poprzednim etapie wnioskodawca powoływał się na tę okoliczność, jednak w ocenie Sądu nie zasługiwała ona na uwzględnienie. Przedstawiona w ponowionym wniosku sytuacja finansowa nie wskazuje zatem na istnienie okoliczności przemawiających za zmianą uprzedniej oceny Sądu w zakresie wniosku z dnia 28 grudnia 2009 r., który to nie dawał podstaw do objęcia go ochroną zagwarantowaną w ramach prawa pomocy. W tym miejscu, mając na uwadze, iż wniosek strony obejmował m.in. zwolnienie od wpisu od zażalenia, należy wyjaśnić, że zażalenie na postanowienie dotyczące prawa pomocy jest wolne od opłaty, o czym strona została pouczona przy doręczeniu postanowienia z dnia 22 lutego 2010 r. Ponadto zauważyć należy, iż strona nie wniosła w ustawowym terminie zażalenia na powyższe postanowienie, co również skutkowało uznaniem, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odniesieniu natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego, należało podkreślić, iż na poprzednim etapie postępowania rozpoznaniu podlegał jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W tym zakresie jest to zatem wniosek nowy, obejmujący żądanie strony, które nie zostało dotychczas poddane ocenie Sądu, a zatem podlega rozpoznaniu według zasad ogólnych. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza zebranego w aktach materiału, w ocenie Sądu, uzasadnia twierdzenie, że skarżący jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Powyższe poświadcza fakt posiadania majątku nieruchomego o znacznej wartości. Jak wskazuje skarżący, nieruchomość, której jest właścicielem, została wystawiona na sprzedaż za cenę 1.800.000 zł. Jednocześnie strona powołuje się na trudności ze znalezieniem najemcy budynku, które, jak sama wyjaśniła, wynikają ze względu na plany sprzedaży nieruchomości. Odnosząc się do tej kwestii, zaznaczyć należy, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych, m.in. poprzez racjonalne nim gospodarowanie (p. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2005 r., sygn. akt I OZ 1282/05). Bez wątpienia, dodatkowym źródłem dochodu, pokrywającym choć część wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości mógłby być jej najem. Jednak decyzja, o tym jaki sposób osiągnięcia dochodów z tej nieruchomości będzie najefektywniejszy pod względem ekonomicznym, należy do skarżącego. Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w postanowieniu NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., o sygn. akt I OZ 835/05, opubl. CBOiIS, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania. Podobnie należało odnieść się do kwestii uregulowania w 2009 r. przez stronę zobowiązań kredytowych w wysokości 94.196,91 zł. Trudno jest z tego tytułu przyznać skarżącemu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie i przerzucić obowiązek ponoszenia kosztów postępowania prowadzonego w jego indywidualnej sprawie na budżet Państwa. Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może bowiem skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania zainicjowanego przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego. Skoro strona mogła ponosić wydatki w takim rozmiarze, nieuprawnionym jest twierdzenie, iż obiektywnie nie posiada środków na poniesienie kosztów ustanowienia radcy prawnego. Za odmową przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie przemawia również wysokość osiąganych przez wnioskodawcę i jego małżonkę dochodów, które w 2009 r. wyniosły łącznie 115.759,22 zł. Wskazać przy tym należy, iż źródła tych dochodów są zdywersyfikowane, a składają się na nie, oprócz dochodów z działalności gospodarczej, również świadczenia z ubezpieczenia społecznego w łącznej kwocie 2.389,28 zł, które mają charakter stały. Sąd podtrzymuje w tym zakresie stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 22 lutego 2010 r., że bez znaczenia pozostaje powoływana przez stronę okoliczność, iż na wysokość dochodu z działalności gospodarczej w znacznej części wpływ miało powstanie przychodu z tytułu należności odszkodowawczych, które zostały potrącone z zobowiązaniami wobec kontrahenta. Brak fizycznego przedstawienia środków pieniężnych do dyspozycji strony nie może mieć bowiem wpływu na ocenę, iż wskutek potrącenia zmniejszyły się zobowiązania, a tym samym wzrosła wartość majątku strony. Uznać zatem należało, że w przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał, aby nie dysponował dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.