I SA/Ol 815/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowej postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2) odmówić ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 28 listopada 2014r. skarżący W. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną oraz pełnoletnią córką. Na dochody rodziny składają się wynagrodzenie skarżącego w wysokości 1.160 zł, renta zdrowotna w wysokości 569,80 zł oraz emerytura jego żony w wysokości 716,49 zł. Córka wnioskodawcy nie pracuje, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżący wskazał również na miesięczne koszty utrzymania rodziny, do których należą: energia elektryczna 135 zł, gaz 106 zł, woda 81 zł, telefon 76 zł, opał 420 zł, dojazdy do pracy 180 zł, dojazdy do lekarza kardiologa 120 zł, leki 280-320 zł, utrzymanie budynków 260 zł. Wnioskodawca podniósł, iż posiada zadłużenie w wysokości 321.000 zł na lipiec 2002r. Skarżący wskazał, iż jest właścicielem domu, którego budowa została przerwana w 1998r. Wyjaśnił, iż wraz z rodziną zamieszkuje w pomieszczeniach socjalnych fermy drobiu. Posiada nieruchomość rolną o powierzchni 1,16 ha z fermą drobiu, która jak podał jest we władaniu komornika sądowego. Argumentując wniosek wskazał, iż trudna sytuacja rodziny ma miejsce od 1988 roku i spowodowana jest działaniami organów administracji, policji, prokuratury i sądów. Wskazał na bliskie umiejscowienie od jego gospodarstwa hodowli drobiu - odlewni żeliwa, która doprowadziła do strat w gospodarstwie, następnie do jego upadku i bankructwa oraz uszczerbku na zdrowiu skarżącego i jego rodziny. Do wniosku załączono potwierdzenie wysokości emerytury i renty w kwotach wskazanych wyżej oraz kserokopie dokumentów i artykułów prasowych niezwiązanych z przedmiotem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r, poz. 270), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając powyższe na uwadze uznano, że wniosek W. W. zasługuje na częściowe uwzględnienie tj. w zakresie odnoszącym się do kosztów sądowych. Za powyższym przemawia fakt, iż środki uzyskiwane przez wnioskodawcę i jego żonę w łącznej wysokości 2.446,29 zł są w stanie zaspokoić podstawowe potrzeby trzyosobowej rodziny tj. konieczne opłaty związane z utrzymaniem. Wydatki te zostały określone na kwotę 1.698 zł. Referendarz sądowy wziął pod uwagę, iż do wydatków tych należy również zaliczyć koszty wyżywienia oraz niezbędnych środków czystości. Dochody rodziny są niskie, dlatego stwierdzono, że poniesienie przez skarżącego pełnych kosztów sądowych obejmujących obecnie 500 zł (wpis od skargi), jak również kosztu wynagrodzenia pełnomocnika mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Z uwagi na powyższe zwolniono skarżącego od kosztów sądowych, natomiast odmówiono ustanowienia dla niego adwokata. Zwalniając skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych umożliwiono mu podjęcie ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. Jeżeli w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku poniesienia całości kosztów sądowych, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Wzięto również pod uwagę, że trudna obecnie sytuacja finansowa rodziny może ulec poprawie wraz ze znalezieniem pracy przez córkę skarżącego. Dlatego też, za przedwczesne na tym etapie postępowania uznano przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym i tym samym za usprawiedliwioną uznano odmowę przyznania mu prawa pomocy w pozostałym zakresie. Podkreślić również należy, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym strona może, lecz nie musi być zastępowana przez zawodowego pełnomocnika. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi tzw. przymusem adwokacko-radcowskim objęte jest bowiem generalnie dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W postępowaniu przed tym sądem nie znajdują uzasadnienia obawy strony, że bez udziału zawodowego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny nie jest bowiem związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem aktu administracyjnego lub czynności, bądź też zobowiązaniem do ich podjęcia (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 27 września 2004 r., sygn. akt FZ 330/04, niepubl., oraz z dnia 28 września 2004 r., sygn. akt FZ 246/04, niepubl.; por. także postanowienie z dnia 12 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 163/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.