I SA/Ol 82/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ż. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Z. Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Rep. "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2010 r. skarżący Z. Ż. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 100 zł oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. Ż. Skarżący nie pracuje. Wskazał, iż jedynym dochodem rodziny jest renta żony, która jest rencistką III grupy inwalidzkiej, w wysokości 804,17 zł miesięcznie. Wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 6,73 ha. Podkreślił przy tym, iż jako współwłaściciel nie osiąga z nieruchomości żadnych dochodów, gdyż otrzymał formalny zakaz prowadzenia działalności rolniczej, co jest przedmiotem odrębnego postępowania sądowego. Innego majątku nie posiada. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Korzystając z tej możliwości pismem z dnia 09.04.2010r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń: - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym skarżący zamieszkuje ("[...]"), bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie lub inne), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, koszty wynajmu mieszkania, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, ewentualne koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, ewentualne raty pożyczek, kredytów, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanym majątku współmałżonki: nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni, położenia), ruchomościach powyżej 3.000 euro, zasobach pieniężnych w tym oszczędnościach, papierach wartościowych, – oświadczenia czy posiada rachunki bankowe, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedstawienia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (styczeń, luty, marzec 2010r.), ewentualnie przedstawienia dokumentów potwierdzających zajęcie rachunków, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w jaki sposób wykorzystywana jest posiadana przez skarżącego nieruchomość rolna o pow. 6,73 ha, jaki uzyskiwany jest roczny dochód z posiadanej nieruchomości (również przez żonę skarżącego), czy z tytułu posiadania nieruchomości skarżący lub jego żona pobiera odpowiednie dofinansowanie (dopłaty) ze środków unijnych, w przypadku odpowiedzi twierdzącej, należy podać wszelkie dopłaty uzyskane w ubiegłym roku, a także przyznane lub już wypłacone w bieżącym roku, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń ( zasiłków, dodatków), - oświadczenia czy skarżący posiada polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone. W wykonaniu wezwania skarżący oświadczył, iż żądanie tak szczegółowych danych dotyczących sfery życia prywatnego, jak określone w wezwaniu stanowi przekroczenie zasad etyki, logiki i przyzwoitego zachowania urzędnika państwowego. Poczynił również szereg krytycznych uwag na temat, wzywającego go do dokładniejszego wyjaśnienia stanu majątkowego, referendarza sądowego. Podniósł też, iż postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie przyznano mu prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienia od kosztów sądowych, a formularze w o przyznanie prawa pomocy zostały wypełnione w tym samym czasie i w identyczny sposób co w niniejszej sprawie. Do pisma załączył postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 16 kwietnia 2010r. przyznające skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Rozpoznając niniejszy wniosek na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Trzeba tutaj także podkreślić, iż art. 255 p.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka - Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). Odnosząc się do zarzutów wnioskodawcy dotyczących zakresu wezwania, według niego żądania zbyt szczegółowych danych dotyczących sfery życia prywatnego, zauważyć należy, że referendarz sądowy, korzystając z możliwości przewidzianej w art. 255 p.p.s.a., rozpoczął postępowanie wyjaśniające, które miało na celu uzyskanie pełnego obrazu możliwości płatniczych strony. Sformułowane w wezwaniu pytania nie przekraczały zasad etyki czy też zasad przyzwoitego zachowania urzędnika państwowego, miały na celu zobrazowanie rzeczywistej i pełnej sytuacji majątkowej skarżącego, w tym także, co jest naturalne, z uwzględnieniem stanu majątkowego jego współmałżonki. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zachodzi w stosunku do jego osoby. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawiera, zdaniem referendarza, dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz sytuacji majątkowej jego rodziny. W złożonym wniosku skarżący skoncentrował się jedynie na przedstawieniu takich danych, które mogą świadczyć o jego złym stanie majątkowym. Nie uzupełnił natomiast złożonego wniosku o wskazane w wezwaniu z dnia 9 kwietnia 2010r. dane, nie przedłożył także żądanych dokumentów. Wyjaśniając znaczenie wystosowanych do skarżącego pytań zauważyć należy, iż wnioskodawca nie przedłożył m.in. dodatkowych oświadczeń wyjaśniających jakie ponoszone są miesięczne wydatki związane utrzymaniem rodziny, nie przedłożył również jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki. Wskazać należy, iż Sąd bądź referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy analizuje nie tylko dochody wnioskodawcy, ale również wysokość oraz rodzaj jego wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego żony (tj. posiadanych przez współmałżonkę nieruchomości, ruchomości o wartości powyżej 3.000 euro oraz zasobów pieniężnych). Wypada w tym miejscu odnotować, że przepisu art. 252 p.p.s.a. nie można interpretować wąsko, gdyż pojęcie "stanu majątkowego strony" nie jest tożsame z pojęciem "jej majątku". Jest ono zakresem zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Tym samym zasadnym jest wyjaśnienie również sytuacji majątkowej żony (chociażby poprzez oświadczenie w tym zakresie), z którą skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a której ewentualny majątek nie został ujęty w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Możliwe bowiem jest, iż sytuacja majątkowa współmałżonki skarżącego jest dobra lub wystarczająca, aby możliwe było uiszczenie kosztów sądowych lub ich części oraz ustanowienie pełnomocnika, zwłaszcza, że nie pozostawałoby to w sprzeczności z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami. W przeciwnym razie (tj. w przypadku braku majątku) wystarczyło złożyć stosowne oświadczenie w tym zakresie. Niewyjaśniona pozostała również kwestia uzyskiwania dochodu z posiadanego przez skarżącego i jego żonę majątku nieruchomego - w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 6,73 ha. Nie wiadomym jest zatem czy nieruchomość powyższa przynosi jakiekolwiek dochody czy to przez jej użytkowanie (uprawę), ewentualną dzierżawę lub dodatkowo płatności obszarowe. Nie ustalono również czy skarżący korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, przystosowanych do pomocy osobom znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Korzystanie z tego typu placówek wydaje się naturalne w nadzwyczajnych sytuacjach życiowych, m.in. w takich jak pozostawanie bez pracy jednego małżonka zwłaszcza przy bardzo niskich dochodach drugiego z nich. Reasumując należy stwierdzić, iż w przypadku gdy wnioskodawca uchyla się od przedstawienia dodatkowych oświadczeń, powinien liczyć się z tym, że spowoduje to niemożność określenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy. Nie dysponując pełną wiedzą na temat sytuacji materialnej żony skarżącego, uzyskiwanych dochodów z nieruchomości rolnej oraz wysokości i rodzaju ponoszonych przez jego rodzinę wydatków nie można wykluczyć natomiast, że skarżący może jednak zdobyć środki pieniężne, które mógłby przeznaczyć na pokrycie wpisu od skargi w całości lub w części czy też na ustanowienie we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika. Nieprzedłożenie żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych uniemożliwia ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego żony. Nieujawnienie przez skarżącego, pomimo wezwania, sytuacji materialnej rodziny w pełnym zakresie uniemożliwia tym samym podjęcie korzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Oświadczenie niepełne, a tym samym takie które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, może być bowiem stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłankę uzasadniającą jego przyznanie, co jednak w warunkach niniejszej sprawy nie miało miejsca. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji