I SA/Ol 821/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: opłaty paliwowej za miesiące od sierpnia do grudnia 2011r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 16 listopada 2015r. złożonym wraz ze skargą, skarżący P. G., reprezentowany przez adwokata T. K., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 579 zł (zgodnie z § 1 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.]) Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną B. G. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód w wysokości średnio 13.840 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2 o szacunkowej wartości 250.000,00 zł, właścicielem budynku gospodarczego o powierzchni 50m2 o szacunkowej wartości 15.000,00 zł oraz niewykorzystywanych nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 3,06 ha i szacunkowej wartości 55.000,00 zł ha. Innego majątku nie posiada, majątku nie posiada żona skarżącego. Wnioskodawca wskazał na następujące wydatki: prąd 900 zł, leczenie żony 500 zł, opał 1.000 zł, śmieci 100 zł, ubezpieczenia 90 zł, media 120 zł, woda 100 zł, wydatki na żywność 1.000 zł, koszty eksploatacji auta 450 zł, podatki 80 zł , środki czystości 200 zł Ponadto wskazał na ponoszenie kosztów związanych ze spłatą kredytów (trzy umowy kredytowe) w łącznej wysokości średnio 13.945 zł miesięcznie oraz wobec Urzędu Skarbowego w wysokości około 7.996 zł miesięcznie . Argumentując wniosek skarżący wskazywał na bardzo ciężką sytuację finansową spowodowaną wydaniem decyzji wzywających do zapłaty zaległego podatku VAT, akcyzy i opłaty paliwowej. Podniósł, iż brak mu środków na utrzymanie rodziny w związku z pogarszającymi się warunkami prowadzenia działalności gospodarczej oraz koniecznością spłaty kredytów. Dodał, że nie jest w stanie finansować kolejnych zobowiązań z przychodów firmy. Wskazał, iż firma jest na skraju bankructwa, zmniejszyła się liczba zatrudnionych pracowników, zmalały dochody, a koszty stale rosną. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wyjaśnił, iż nie wykorzystuje w żaden sposób posiadanych nieruchomości rolnych i nie przynoszą one żadnych dochodów. Zmniejszenie powierzchni nieruchomości wynika z faktu przekazania części ziemi w formie darowizny (k.1). Na potwierdzenie złożonego oświadczenia załączył kopię aktu notarialnego z dnia 14 września 2015r. umowy darowizny córce dwóch nieruchomości rolnych o powierzchni 0,2600 ha oraz 0,0500 ha, o wartości określonej przez strony na kwotę 30.000 zł (k. 2). Ponadto kopię aktu notarialnego z dnia 3 sierpnia 2015r. umowy darowizny synowej, zabudowanej jednorodzinnym budynkiem mieszkalnym nieruchomości o powierzchni 0,1227 ha, o wartości określonej przez strony na kwotę 150.000 zł, w tym wartość budynku mieszkalnego 135.000 zł (k.3) Skarżący załączył także kopię wykazu środków trwałych (k.4), kopię zestawienia rocznego księgi za 2015r. (k.5), kopię deklaracji VAT -7 za miesiące wrzesień-grudzień 2015 (k. 6-9), elektroniczne potwierdzenie uiszczenia raty kredytu w wysokości 5.000 zł z dnia 30 listopada 2015r. oraz odsetek w kwocie 2.480,26 zł (k.10), elektroniczne potwierdzenie uiszczenia raty kredytu w wysokości 4.150 zł z dnia 30 listopada 2015r. oraz odsetek w kwocie 702,49 zł (k.11), elektroniczne potwierdzenie uiszczenia raty kredytu w wysokości 4,510,74 zł z dnia 16 listopada 2015r. oraz odsetek w kwocie 719,06 zł (k.12), elektroniczne potwierdzenie uiszczenia raty kredytu w wysokości 5.000 zł z dnia 31 grudnia 2015r. oraz odsetek w kwocie 2.725,96 zł (k.13), elektroniczne potwierdzenie uiszczenia raty kredytu w wysokości 4150 zł z dnia 31 grudnia 2015r. oraz odsetek w kwocie 703,28 zł (k.14), elektroniczne potwierdzenie uiszczenia raty kredytu w wysokości 4,548,99 zł z dnia 15 grudnia 2015r. oraz odsetek w wysokości 680,81 zł (k.15), kopię jednej strony decyzji wyszczególniającą wysokości należności odsetek oraz termin zapłaty (k. 16), elektroniczne potwierdzenia uiszczenia trzech rat na konto Urzędu Skarbowego w wysokości 7.655,03 zł, w wysokości 7.650,00 zł oraz 7.651,00 zł (k.18). Wnioskodawca wyjaśnił również, iż wynagrodzenie podstawowe pełnomocników zostało ustalone na kwotę 3.500 zł oraz wynagrodzenie dodatkowe stanowiące 5% netto kwoty o jakie pomniejszone zostaną zobowiązania (k.18). Przedłożono również kserokopię umowy w zakresie pełnomocnictwa i opłat za usługę prawną. Przedłożono kopie rachunków za energię elektryczną za grudzień 2015r. w wysokości 364,39 zł, za listopad 2015r. w kwocie 629,11 zł (k. 19-20), kopię faktury za wodę w wysokości 166,34 zł oraz w wysokości 175,32 zł (k. 21-22 i 45), kopię dokumentacji medycznej żony skarżącego (k.23), kopie wyciągów z rachunków bankowych (k. 26-37). Skarżący złożył także oświadczenie w zakresie stanu majątkowego w okresie od 1 stycznia 2014r. do 16 listopada 2015r. (k. 38), dołączono dwie kopie umowy darowizny pojazdu z dnia 1 października 2015r., z których wynika okoliczność przekazania córce ciągnika samochodowego o wartości 30.000 zł oraz naczepy ciężarowej o wartości 12.000 zł (k. 39 i 40). Ponadto załączono kopię umowy ugody w przedmiocie określenia nowych warunków spłaty zadłużenia (K.41), kopię aneksu do umowy kredytu obrotowego w rachunku bieżącym (k.42), kopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 7 września 2015r. (k. 43). Przedłożono kopię faktury za energię elektryczną za okres czerwiec –sierpień 2015r. w kwocie 892,22 zł (k. 44), kopię rozliczenia księgi przychodów i rozchodów za wrzesień 2015 (k.46) i październik 2015r. (k.47). Zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym zgodnie z treścią art. 245 § 3 obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną, nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, czy też nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, iż skarżący zobowiązany jest aktualnie do poniesienia kosztów sądowych w trzech sprawach zawisłych przed tut. Sądem o sygn. I SA/Ol 821/15 - I SA/Ol 823/15, w których łączny wpis sądowy od skarg wynosi 3.029 zł. Tym samym zasadnym jest rozważenie czy wnioskodawca, w jego sytuacji materialnej i finansowej, jest w stanie ponieść opłaty sądowe w wyżej wskazanej wysokości. Rozpoznając niniejszy wniosek po pierwsze wskazać należy, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje wysokie dochody. Jak wynika z przedłożonego przez niego zestawienia rocznego księgi za 2015r przychód z działalności gospodarczej w ubiegłym roku kształtował się na poziomie 1.558.964,58 zł, koszty prowadzonej działalności gospodarczej wyniosły 1.225.249,96 zł natomiast uzyskany przez skarżącego dochód za rok 2015 wyniósł 333.714,62 zł. Średnio daje to kwotę dochodu 27.809 zł miesięcznie. Z urzędu wiadomym jest (ze spraw o sygn. I SA/Ol 272/15 – I SA/Ol 275/15) jest, że dochód za rok 2014 wyniósł 356.495,80 zł. Tym samym dochód skarżącego za rok 2015 jest nieznacznie niższy tj. o około 23.000 zł jednak nadal kształtuje się na wysokim poziomie. Z przedłożonych dokumentów księgowych wynika, iż strona skarżąca prowadzi działalność o dużych rozmiarach, która nie przynosi strat, przeciwnie jak wskazano wyżej przynosi zyski i to dość znaczne. Prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego o wartościach wykazanych w dokumentach źródłowych oznacza, że jest ona dla wnioskodawcy rentowna i opłaca się ją prowadzić, a co za tym idzie, że dostarcza i może dostarczyć środków umożliwiających poniesienie również kosztów sądowych. Trudno zatem zgodzić się ze skarżącym, iż jego firma stoi na granicy bankructwa w sytuacji gdy średni miesięczny dochód osiągany z działalności gospodarczej wynosi 27.809 zł. Dlatego też, zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, skarżący posiada środki na systematyczne regulowanie swoich zobowiązań, które jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych są przez niego na bieżąco regulowane. Zgodzić należy się ze skarżącym, że posiada on wysokie zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym (z tytułu zaciągniętych kredytów) jak również o charakterze publicznym (wobec Urzędu Skarbowego), wskazać jednak należy, iż spłacanie tak wysokich rat z tytułu kredytów jest konsekwencją podjętych przez skarżącego decyzji w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto możliwość udzielenia skarżącemu trzech kredytów w wysokości 1.200.000,00 zł została zweryfikowana przez profesjonalne instytucje finansowe w oparciu o kryterium majątkowe wnioskodawcy. Przedłożone dokumenty dotyczące zaciągniętych kredytów nie wskazują, że umowy kredytowe zostały wypowiedziane, nie wynika z nich również, aby skarżący zalegał z płatnościami. Na ich podstawie ustalono jedynie nowe warunki spłaty zaciągniętych należności i ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego. Biorąc pod uwagę sytuację finansową wnioskodawcy banki określiły wysokość rat oraz okres kredytowania. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym (znacznie przekraczające wysokość wpisu), a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącego został zwiększony o uzyskane kwoty kredytów, które posłużyły na inwestycje i rozwój jego firmy. Tym samym składniki majątkowe wnioskodawcy zostały powiększone lub wzrosła ich wartość. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13, orzeczenia.nsa. gov.pl). Ponadto zwrócić należy uwagę na fakt posiadania przez skarżącego majątku w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni 3,06 ha. Wnioskodawca posiada tym samym potencjalne możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu lub czerpania innych pożytków w związku z posiadaniem majątku nieruchomego i odpowiednim jego wykorzystaniem np. uprawa , płatności obszarowe. Nieruchomości mogą być również przedmiotem określonych stosunków cywilnoprawnych np. dzierżawy czy też ostatecznie sprzedaży. Wnioskodawca wyjaśnił jednak, że nie wykorzystuje posiadanej nieruchomości i nie uzyskuje z niej jakichkolwiek dochodów. Biorąc pod uwagę stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa. gov.pl). W okolicznościach rozpoznawania niniejszego wniosku powyższe stanowisko jest szczególnie aktualne, skarżący dokonał bowiem darowizny części nieruchomości na rzecz swojej córki oraz synowej, których wartość została określona na kwotę 180.000 zł. Ponadto w formie darowizny przekazał córce ciągnik samochodowy oraz naczepę ciężarową o łącznej wartości 42.000 zł. Stwierdzić zatem należy, iż w sytuacji wyżej opisanego rozdysponowania części majątku, trudno przerzucić obowiązek finansowania postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w indywidualnej sprawie skarżącego na Skarb Państwa. Skoro wnioskodawca może w formie darowizny, której wartość znacznie przekracza wysokość wpisu w niniejszej sprawie, przekazać poszczególne składniki swojego majątku rodzinie, winien również zabezpieczyć środki na należne koszty sądowe. Wskazać również należy, iż pomimo przekazania córce ciągnika samochodowego i naczepy ciężarowej, z własnych środków trwałych, skarżący nadal posiada siedem ciągników siodłowych, szesnaście naczep ciężarowych oraz samochód ciężarowy (wykaz środków trwałych na dzień 30.12.2015r.). Powyższe okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonej przez wnioskodawcę firmy oraz posiadaniu majątku ruchomego i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania go do osób wymagających pomocy państwa w zakresie ponoszenia za niego kosztów sądowych. Nie można również, w tym stanie rzeczy, uznać, że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych opłat sądowych zainicjowanego przez niego postępowania sądowego. Dodatkowo okoliczność ustanowienia przez wnioskodawcę pełnomocnika, nie wskazuje na jego trudną sytuację materialną i finansową, która wymagałaby interwencji ze strony państwa w zakresie uiszczania za niego kosztów sądowych. Jak wynika z przedłożonych dokumentów podstawowe wynagrodzenie pełnomocników skarżącego to kwota 3.500 zł. Rozpoznający wniosek nie neguje prawa, jak również potrzeby wnioskodawcy do ustanowienia dla siebie zastępstwa prawnego. Niemniej jednak niezrozumiałym jest, dlaczego koszty te mają pierwszeństwo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa oraz dlaczego te koszty skarżący może ponosić, natomiast kosztów postępowania sądowego już nie, argumentując to ciężką sytuacją finansową. W świetle powyższego, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uwzględniono również, iż będzie on zobowiązany do poniesienia wpisów sądowych w trzech sprawach. Rozpoznający wniosek nie kwestionuje, że sytuacja finansowa skarżącego uległa pogorszeniu z uwagi na konieczność regulowania wysokich zobowiązań o charakterze prywatno jak i publicznoprawnym. Nie przesądza to jednak o konieczności automatycznego zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy uzyskuje dochody, których wysokość znacznie przewyższa kwoty wpisów w niniejszych sprawach. Z uzyskiwanych dochodów na bieżąco reguluje zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, które nie mają pierwszeństwa przed kosztami należnym Skarbowi Państwa. Posiada także majątek nieruchomy oraz ruchomy, który może służyć pozyskaniu dodatkowych środków pieniężnych. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza funkcjonuje prawidłowo osiągając zyski, a jej byt wbrew twierdzeniom wnioskodawcy nie jest zagrożony. W związku z tym, skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.