I SA/Ol 821/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 18 października 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. G. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 września 2016r. odmawiającego skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skarg P. G. na decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]", nr "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: opłaty paliwowej za miesiące od sierpnia do grudnia 2011r., od stycznia do listopada 2012r. oraz od stycznia do sierpnia 2013r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 12 września 2016r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił P. G. (dalej jako skarżący, wnioskodawca) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz uznał, że z analizy przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że prowadzi on działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody oraz generuje wysokie przychody: w 2015 roku dochód skarżącego wyniósł 333.714,62 zł, natomiast za rok bieżący tj. od stycznia 2016r. do lipca 2016r. uzyskał dochód w wysokości 157.136,20 zł. Pomimo podnoszonych przez skarżącego trudności finansowych kwota przychodu – za rok 2015 wyniosła 1.543.505,13 zł, oraz kwota stanowiąca koszt jego uzyskania –1.225.249,96 zł (2015), zaś za okres siedmiu miesięcy 2016r. – 743.728,42 zł (przychody) i 591.088,29 zł (koszty). Wskazał również, że firma skarżącego wykazuje nadal wysokie obroty, pomimo poniesionej straty za lipiec 2016r. w wysokości 7.104,28 zł. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne podkreślił się, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami, a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Wskazano również na rozliczenia podatku od towarów i usług w za okres od maja 2016r. do lipca 2016r., w których skarżący wykazał podstawę opodatkowania za maj 2016r. w wysokości 100.290 zł, za czerwiec 2016r. w wysokości 143.804 zł, zaś za lipiec 2016r. w wysokości 98.183 zł (deklaracje VAT-7). Wysokie są również kwoty nabycia towarów i usług średnio po 68.000 zł za wskazane wyżej miesiące. Dane te wskazują na dynamiczność prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, a w efekcie upoważniają do stwierdzenia, że wnioskodawca jest w stanie dysponować środkami, które mógłby również przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie. Podkreślono, że rozpoznając niniejszy wniosek skarżącego skorzystano ponownie z możliwości wezwania skarżącego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) do przedłożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów źródłowych. Powyższe spowodowane było koniecznością uzupełnienia danych o aktualne informacje dotyczące jego sytuacji finansowej i majątkowej, jak również okolicznością, iż w złożonym formularzu podawał dużo niższy dochód miesięczny tj. w wysokości 1.000,00 zł, w porównaniu z wnioskiem z dnia "[...]" (rozpoznawanego w niniejszej sprawie na etapie skargi), w którym podawał dochód w wysokości 13.840,62 zł. Na podstawie przedłożonych dokumentów (Rozliczenie Księgi Przychodów i Rozchodów za miesiące styczeń- lipiec 2016r., deklaracje VAT-7) ustalono, iż dochód skarżącego w bieżącym roku wynosi średnio 22.448 zł miesięcznie, natomiast wartość przychodu i kosztów uzyskania przychodów przedstawiono wyżej. Analizując powyższe referendarz stwierdził, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie różni się znacząco od tej przedstawionej we wniosku z dnia "[...]"., a która nie uprawniała do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się do argumentacji skarżącego w zakresie znacznego zadłużenia oraz spłaty wysokich rat kredytowych wskazano, że powyższe świadczy o jego możliwościach finansowych. Z przedstawionych bowiem oświadczeń wynika, że miesięczne wydatki wnioskodawcy z tego tytułu wynoszą 19.393 zł (spłata czterech kredytów), które jak wynika z dokumentów są regulowane na bieżąco. Wysokość spłacanych rat kredytu wskazuje na zdolności finansowe jakie posiada wnioskodawca, a tym samym w sposób obiektywny pokazuje jego stan majątkowy Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tego tytułu nie może skutkować automatycznie przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowań sądowych zainicjowanych przez strony, z wyjątkiem sytuacji związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Dodatkowo w złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, że posiada majątek. W przedmiotowej sprawie wykazał bowiem nieruchomość w postaci budynku mieszkalnego o powierzchni 100 m2 i wartości 250.000 zł, budynku gospodarczego o powierzchni 50 m2 i wartości 15.000 zł, dwóch działek rolnych o powierzchni 3,06 ha i wartości 55.000 zł. W orzecznictwie zaś sądów administracyjnych przyjmuje się, że posiadanie majątku, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Referendarz analizując przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności stwierdził, że w stosunku do osoby posiadającej majątek, spłacającej co miesiąc raty kredytu o wartości ponad 19.000 zł oraz prowadzącej działalność gospodarczą we wskazanych wyżej rozmiarach nie sposób utożsamić z osobami ubogimi, do których adresowane jest prawo pomocy. Tym samym, w oparciu tylko o te informacje, należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, która na obecnym etapie postępowania ogranicza się do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1.515 zł. W sprzeciwie z dnia "[...]" skarżący wskazał, że załączył do wniosku komplet dokumentów jednoznacznie obrazujących jego sytuację finansową, z których wynika, że dochód jaki uzyskuje miesięcznie nie starcza mu na pokrycie wszelkich zobowiązań z różnych tytułów. Zaciągnął kredyty tylko i wyłącznie w celu spłaty należności publicznoprawnych wynikających z decyzji organów podatkowych i cennych. Posiadany przez niego majątek ruchomy stanowi de facto środki trwałe prowadzonej przez niego firmy, wobec czego nie ma możliwości ich sprzedaży. Dodatkowo majątek ten nie obrazuje ogromnej wartości, gdyż posiadane pojazdy są stare i dalece wyeksploatowane. Posiadane natomiast nieruchomości, częściowo zaspokajają potrzeby mieszkaniowe skarżącego i jego rodziny, natomiast działka rolna aktualnie trudna byłaby do sprzedaży. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie wskazuje się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które samodzielnie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów dochodzenia swych praw przed sądem (postanowienia NSA z dnia 26 lutego 2014r., sygn. akt II FZ 201/14, z dnia 26 lipca 2016r., sygn.. akt I GZ 454/16 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy powinno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów postępowania, jakie musi ponieść strona, oraz jej aktualnych możliwości płatniczych. Brzmienie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania pomocy prawnej jest wykazanie braku środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. Według przywołanej regulacji to na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. W ocenie Sądu, strona nie wykazała zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego wynika, że zbadał on szczegółowo sytuację materialną strony i dokonał porównania wysokości kosztów sądowych, które na obecnym etapie musi ponieść skarżący. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy słusznie uznał, że przedstawione w sprawie okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonego przez stronę przedsiębiorstwa i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania jej do osób wymagających pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Referendarz sądowy porównał dochody z prowadzonej działalności gospodarczej z wydatkami, jakie ponosi skarżący, przedstawił stan jego majątku nieruchomego i ruchomego. Podkreślił również, że skarżący nie wyjaśnił rozbieżności w wysokości wskazywanego miesięcznego dochodu (obecnie 1.000 zł) z wcześniej wskazywanym przy wniosku z dnia "[...]" (w wysokości 13.840 zł). W ocenie Sądu analiza dokumentów przedstawionych przez skarżącego została dokonana bardzo skrupulatnie przez referendarza i nie można jej zarzucić dowolności czy arbitralności. Referendarz słusznie uznał, że przedstawione w sprawie okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonej przez wnioskodawcę firmy i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania go do osób wymagających pomocy państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Zgodzić należy się ze stanowiskiem skarżącego przedstawionym w sprzeciwie, że konieczność spłaty kredytów bankowych niewątpliwie wpływa na obniżenie możliwości płatniczych skarżącego, niemniej jednak w sytuacji, gdy raty kredytów są systematycznie spłacane, nie sposób przyznać pierwszeństwa tym zobowiązaniom przed obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych. Na tle przedstawianej przez skarżącego sytuacji majątkowej referendarz słusznie uznał, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie ograniczają się do wpisów od skargi kasacyjnej w łącznej wysokości 1.515 zł. Oceny dokonanej przez referendarza nie podważa argumentacja powołana przez skarżącego w zażaleniu. Reasumując, należy stwierdzić, że referendarz w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącego i uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez referendarza na podstawie nadesłanych przez nią dokumentów nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Sąd nie znalazł zatem podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.