I SA/Ol 83/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 22 lutego 2010 r. skarżący T. A. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, pełnoletnią córką i wnuczką. Uzyskuje dochody z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości 770 zł brutto miesięcznie, ponadto córka wnioskodawcy z tytułu prowadzonej sezonowej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 878 zł. Na majątek wnioskodawcy, jak wynika ze złożonego oświadczenia na formularzu wniosku składa się dom o powierzchni 159,6 m2, mieszkanie o powierzchni 78 m2. Nadto skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności czy też przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku odniósł się do sytuacji zdrowotnej żony, która choruje na chorobę Korsakowa oraz wyjaśnił przyczyny powstania zaległości z tytułu nieopłaconych składek zdrowotnych. Nadto wyjaśnił, że w mieszkaniu zamieszkuje syn, który prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w związku z powyższym nie może go sprzedać. Dodatkowo na podstawie akt administracyjnych ustalono, że wnioskodawca posiada samochód osobowy marki Fiat Siena rok produkcji 1999 oraz niezabudowaną działkę o wartości 20.000 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Ponieważ z mocy art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami; w skrócie: "p.p.s.a."), strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy, ustanowienie adwokata na rzecz osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Oceniając sytuację materialną i życiową wnioskodawcy należy stwierdzić, że uzyskiwany dochód w wysokości łącznej 1.648 zł brutto miesięcznie nie pozwala opłacenie bieżących kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz na opłacenie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Jednakże na ocenę sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy wpływ ma również posiadany majątek. W przypadku wnioskodawcy należy uznać, że posiadany majątek w postaci domu o powierzchni 159 m2 , mieszkania jak i niezabudowanej działki świadczy, że stronę trudno uznać za ubogą wymagająca pomocy państwa w postaci opłacenia za nią kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Oceny tej nie zmienia fakt, iż w mieszaniu wnioskodawcy zamieszkuje dorosły syn prowadzący samodzielne gospodarstwo domowe. Podkreślić bowiem należy, że zgodnie zaś z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że skarżący w pierwszej kolejności winien zwrócić się o pomoc do najbliższych członków rodziny (m.in. dorosłego syna) i dopiero w przypadku uznania, iż jego sytuacja nie pozwala i wykazania tego na udzielenie jakiejkolwiek pomocy w opłaceniu należnych kosztów sądowych zwrócić się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać bowiem trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W sytuacji zatem gdy wnioskodawca jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy prawa, w przypadku nie wykazania, iż spełnia przesłankę do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym należało odmówić ustanowienia adwokata. W związku z tym, na postawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.