I SA/Ol 84/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 6 marca 2013r. skarżący K. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, dwiema córkami, synem żony oraz babcią. Pracuje i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości 1.186,38 zł. Żona skarżącego nie pracuje. Pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym babcia otrzymuje emeryturę w wysokości 1.087 zł. Wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych czy też przedmiotów wartościowych. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż jest jedynym żywicielem rodziny, w związku z czym sytuacja finansowa jest bardzo trudna. Podniósł, iż od stycznia 2013r. znacznie wzrosły koszty lekarstw babci H. S. do kwoty około 600 zł miesięcznie. Mając na uwadze, iż postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie dotyczyło umorzenia zaległości podatkowych, miało zatem na celu ustalenie sytuacji finansowej i materialnej strony, posłużono się przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku, zebranym w tym postępowaniu materiałem dowodowym. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż skarżący zamieszkuje w gospodarstwie rolnym o powierzchni 1,78 ha dzierżawionym przez jego żonę A. K.. Małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej. Skarżący zatrudniony jest na stanowisku wiceprezesa w Spółce A. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony i z tego tytułu uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1.500 zł miesięcznie brutto. Ponadto prowadzi działalność gospodarczą jako wspólnik Spółki B, która to spółka zgodnie z oświadczeniami od pięciu lat nie uzyskuje przychodów. Małżonkowie są wspólnikami Spółki A, K. K. posiada10 udziałów o wartości 5.000 zł, natomiast A. K. 30 udziałów o wartości 15.000 zł. Zgodnie z informacją za lata 2008-2011 Spółka A uzyskała odpowiednio dochód: 96.121,42; 91.116,83 zł, 97.668,76 zł, 213.427.73 zł. Z uchwały wspólników z dnia 31.03.2012r. wynika, iż spółka A w roku 2011 wypracowała zysk netto w kwocie 167.399,73 zł, który został przekazany na poczet kapitału zapasowego spółki (k. 82 akt administracyjnych). W sprawozdaniu finansowym za 2011r. zarząd spółki wskazał na perspektywy dalszego rozwoju. Skarżący posiada zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. w kwocie 671,62 za rok 2011 w kwocie 75.430 zł, zaległość z tytułu kosztów egzekucyjnych 18.273 zł ( na dzień 22.03.2012r). Innych zobowiązań z tytułu kredytów, pożyczek nie posiada. Na miesięczne wydatki rodziny składają się: czynsz za dzierżawione gospodarstwo - 500 zł, gaz około 100 zł, prąd - 295 zł, ogrzewanie drewnem około 125 zł, wywóz nieczystości - 50 zł, ubezpieczenie domu – 27 zł, wydatki na lekarstwa około 330 zł, ubezpieczenie żony w KRUS - 115 zł, ubezpieczenie skarżącego w ZUS (dotyczy spółki B) -158 zł, koszty utrzymania rodziny 400 zł, spłata zadłużenia 200 zł (k. 48 akt administracyjnych). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. cyt. dalej jako p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o co wnosi skarżący w niniejszej sprawie, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Podkreślić należy, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Należy w tym miejscu wskazać na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonki. Małżonkowie są bowiem zobowiązani, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788), do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Zgodzić należy się ze skarżącym, ze sześcioosobowa rodzina utrzymuje się z niewysokich dochodów w postaci wynagrodzenia skarżącego oraz emerytury babci w łącznej wysokości 2.273,81 zł. Wysokość uzyskiwanych dochodów wskazuje, iż wystarczają one jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Z tego względu sytuacja skarżącego uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Niemniej jednak zwrócić należy uwagę na inne okoliczności sprawy, takie jak posiadany przez skarżącego majątek oraz możliwości pozyskania środków umożliwiających pokrycie kosztów sądowych. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy referendarz sądowy bierze pod uwagę nie tylko aktualnie uzyskiwane dochody, ale także stan majątkowy wnioskującego, osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, oraz osób mających wpływ na jego sytuację finansową. Zauważenia wymaga, iż skarżący jak i jego żona posiadają majątek w postaci udziałów w spółce z o.o. (5.000 zł + 15.000 zł), którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu. Ponadto zgodnie z informacjami zawartymi w aktach sprawy spółka przynosi dochody, a zarząd wskazuje na dalszy jej rozwój. Trudno zatem uznać, że skarżący nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych, a tym samym, że wymaga on pomocy Państwa, w sytuacji, gdy wypracowany przez spółkę zysk (167.399,73 zł), jest przeznaczany na kapitał zapasowy spółki. Zwrócić należy uwagę, iż możliwe jest osiąganie dochodu z tytułu podziału zysków spółki. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby skarżący, będący wspólnikiem i wiceprezesem spółki uzyskującej znaczne dochody, żądał w związku z przeznaczaniem ich na kapitał zapasowy, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Dodatkowo wskazać należy, na wątpliwości dotyczące nie uzyskiwania dochodów przez małżonkę skarżącego. Jak wynika z akt administracyjnych żona wnioskodawcy dzierżawi nieruchomość rolną o powierzchni 1,78 ha w celach mieszkaniowych oraz prowadzenia działalności agroturystycznej i rolniczej (k. 38). W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego dzierżawiona nieruchomość może przynosić dochody. Taki jest również, poza mieszkalnym cel dzierżawy. Skoro żona wnioskodawcy jest w posiadaniu wyżej wskazanej nieruchomości, to może i powinna rozporządzać nią w sposób przynoszący dochody, w szczególności przez wykorzystanie zgodnie z jej charakterem rolniczo – agroturystycznym. Dodatkowo powierzchnia nieruchomości wskazuje, iż możliwe jest nie tylko prowadzenie działalności agroturystycznej, ale również działalności rolniczej i w związku z tym osiąganie dochodów z tego tytułu, w tym także z różnego rodzaju dopłat rolniczych. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny oraz do prowadzenia spraw sądowych. W tak trudnej jak wskazuje skarżący sytuacji finansowej wątpliwości co do jego rzeczywistej sytuacji materialnej budzi również fakt ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z działalnością spółki B (opłacanie ubezpieczenia ZUS), która nie przynosi od pięciu lat przychodów. W świetle wyżej przedstawionych okoliczności stwierdzić należy, iż stan majątkowy wnioskodawcy umożliwia uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 500 zł. Skarżący oraz jego rodzina posiada bowiem majątek w postaci udziałów w spółce kapitałowej, a także możliwości zdobycia środków finansowych czy to poprzez podział zysków spółki czy też potencjalne wykorzystanie dzierżawionej nieruchomości rolnej. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji