I SA/Ol 858/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2010 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku E.S. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi i terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. E.S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Finansowego i Celnego pismem z dnia 31 marca 2010 r. wezwano stronę skarżącą do uiszczenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tego wezwania, zostało one doręczone stronie w dniu 14 kwietnia 2010 r., a zatem termin do wykonania wynikającego z niego obowiązku upłynął w dniu 21 kwietnia 2010 r. W piśmie z dnia 22 kwietnia 2010 r. strona skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Podała, iż uchybienie wyznaczonego jej terminu o jeden dzień nastąpiło z przyczyn obiektywnych. Wyjaśniła, że od kilkunastu lat choruje m.in. na nerwicę lękową, depresję i schorzenia psychosomatyczne, co jest częstym powodem trudności w wykonywaniu prostych czynności codziennych. Jako przyczynę uchybienia terminu skarżąca wskazała katastrofę prezydenckiego samolotu pod Smoleńskiem w dniu 10 kwietnia 2010 r., która wpłynęła dominująco na jej stan psychiczny i duchowy tak, że do dnia pogrzebu pary prezydenckiej w dniu 18 kwietnia 2010 r. nie była ona w stanie sporządzić wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei w dniu 19 kwietnia 2010 r. strona miała zaplanowany dużo wcześniej zabieg w przychodni chirurgii stomatologicznej, po którym czuła się niedobrze i z tego względu również w dniu 20 kwietnia 2010 r. nie była w stanie sporządzić stosownego wniosku. Wniosek ten sporządziła w dniu 21 kwietnia 2010 r., lecz nie zdążyła go nadać w placówce pocztowej. Do wniosku o przywrócenie termonu strona dołączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Przepis art. 220 § 3 p.p.s.a. stanowi z kolei, że skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd. Przewidziany tym przepisem rygor łagodzi instytucja prawa pomocy, która stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika) lub częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika). Przepisy p.p.s.a. nie wskazują żadnego terminu, w jakim należy zwrócić się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tym względzie art. 243 § 1 p.p.s.a. stanowi jedynie, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Co do zasady więc wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest ograniczony żadnym terminem, co przemawiałoby za odrzuceniem wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy jako niedopuszczalnym z mocy ustawy. Niemniej jednak zauważyć należy, że pewne ograniczenia czasowe w tym zakresie wynikają z jednolicie przyjmowanej w orzecznictwie sądowym zasady, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest skuteczny od chwili jego wniesienia, a zatem obejmuje opłaty i wydatki, co do których termin na ich uiszczenie jest otwarty na dzień złożenia wniosku (postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. FZ 125/04, postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., II FSK 1658/06, Lex nr 471036). Zatem po upływie terminu do uiszczenia opłaty, niemożliwe jest zwolnienie strony z obowiązku jej poniesienia, a złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy może odnosić skutek jedynie na dalszy etap postępowania sądowego. Jeżeli więc wniosek o przyznanie prawa pomocy wpływa po zamknięciu terminu do uiszczenia wpisu, to warunkiem dopuszczającym możliwość zwolnienia od takiej opłaty jest istnienie, na dzień rozstrzygania w przedmiocie prawa pomocy, prawomocnego orzeczenia sądu o przywróceniu uchybionego terminu do uiszczenia tej opłaty (teza nr 2 postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 12 października 2009 r. , sygn. akt III SA/Po 534/08, opubl. CBOiS). Uwzględniając powyższe uwagi, przyznać należy, że złożony przez skarżącą w rozpoznawanej sprawie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi jest ściśle związany z uchybieniem terminu do uiszczenia tego wpisu. O ile nie można zatem przywrócić terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż, jak wskazano wyżej, można go złożyć w każdym czasie, o tyle możliwe jest rozpoznanie kwestii przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi, który na nowo odtworzyłby możliwość żądania zwolnienia od obowiązku poniesienia tego wpisu. Uznać zatem należy, że skarżąca w istocie domaga się przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego, w wyniku czego mógłby być rozpoznany jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 – dniowym do uiszczenia wpisu powoduje bowiem, że termin do uiszczenia wpisu zostaje przerwany i nie rozpocznie swojego biegu do czasu rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym, wnoszący o przywrócenie terminu, jest zobowiązany uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W związku z powyższym, przywrócenie terminu do dokonania czynności sądowej uzależnione jest od dwóch przesłanek, po pierwsze: od zachowania stosownego terminu do złożenia wniosku, po drugie: od uprawdopodobnienia przez wnoszącego braku winy po jego stronie w uchybieniu terminu, przy czym niezachowanie pierwszej z przesłanek stosownie do art. 88 p.p.s.a. skutkuje odrzuceniem wniosku, drugiej z nich – na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. – odmową przywrócenia terminu. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, iż termin do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu został zachowany. Spełniona została również przesłanka wymieniona w art. 87 § 4 p.p.s.a., bowiem równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przedmiotem oceny Sądu są zatem wskazane przez stronę przeszkody uniemożliwiające jej złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w wyznaczonym terminie do uiszczenia wpisu od skargi. Skarżąca powołała się w tym zakresie na katastrofę prezydenckiego samolotu pod Smoleńskiem w dniu 10 kwietnia 2010 r., która wpłynęła na jej stan duchowy i psychiczny w takim stopniu, że do dnia pogrzebu pary prezydenckiej nie była ona w stanie sporządzić wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podała również, że w dniu 19 kwietnia 2010 r. miała przeprowadzony zabieg w przychodni chirurgii stomatologicznej , po którym również w dni 20 kwietnia 2010 r. nie czuła się na tyle dobrze, by sporządzić przedmiotowy wniosek. Abstrahując od podanych wyżej okoliczności, uprawdopodobniających w ocenie strony skarżącej brak winy w uchybieniu terminu, w pierwszej kolejności wskazać należy, że termin do uiszczenia wpisu od skargi, a tym samym do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, upływał w dniu 21 kwietnia 2010 r. Tymczasem strona we wniosku z dnia 22 kwietnia 2010 r. wskazała na okoliczności mające miejsce jeszcze przed upływem wyznaczonego terminu. Z pisma tego wprost wynika, że strona sporządziła wniosek o przyznanie prawa pomocy w dniu 21 kwietnia 2010 r., a zatem w terminie. Jednakże – jak dodała – nie zdążyła nadać tego pisma w placówce pocztowej, przy czym skarżąca nie podała żadnych okoliczności, które by wskazywały na brak jej winy w niedopełnieniu tego obowiązku. Odnosząc się z kolei do powoływanych przez stronę okoliczności, które miały miejsce jeszcze przed upływem terminu do uiszczenia wpisu od skargi, należy przyznać, że niewątpliwie tragiczne wydarzenie z dnia 10 kwietnia 2010 r. odcisnęło znaczne piętno w całym społeczeństwie. Niemniej, wydarzenia te nie przeszkodziły skarżącej w realizacji zaplanowanego dużo wcześniej zabiegu stomatologicznego. Jak wynika z wniosku, zabieg ten nie miał charakteru nagłego i niespodziewanego, a zatem strona była obowiązana zorganizować swe sprawy w taki sposób, by nie miał on wpływu na niedopełnienie obowiązków związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Ponadto, jak już wyżej wskazano, podane przez skarżącą przyczyny uchybienia terminu do uiszczenia wpisu od skargi ustały jeszcze przed zamknięciem tego terminu, a zatem nie sposób uznać, by mogły one uprawdopodobnić brak zawinienia strony w jego uchybieniu. W związku z tym, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.