I SA/Ol 91/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: określenia kwoty długu celnego, określenia kwoty podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 7 marca 2011r. skarżąca M. P. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2071,33 zł miesięcznie, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem, który nie pracuje oraz dwojgiem dzieci i pasierbicą. Skarżąca nie posiada żadnego majątku nieruchomego jak również zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych powyżej 3000 euro. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawczyni wskazała, iż sytuacja materialna rodziny jest bardzo ciężka, skarżąca jest jedynym żywicielem rodziny. Mąż pozostaje bez pracy, ponadto ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Jedynym dochodem rodziny jest wynagrodzenie skarżącej. Wnioskodawczyni wskazała również, iż zakup auta, o które toczy się niniejsza sprawa pochłonął wszystkie oszczędności, a także kredyt zaciągnięty przez skarżącą. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 22.03.2011r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu, w którym zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, zamieszkuje u kogoś, lub inne), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny, przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy podana kwota wynagrodzenia skarżącej 2071,33 zł jest kwotą brutto czy netto, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy skarżąca lub jej rodzina korzysta z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń ( zasiłków, dodatków), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia od kiedy (data) mąż skarżącej jest osobą bezrobotną, czy jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedłożenia odpowiedniego zaświadczenia w tym zakresie z PUP w tym czy pobiera zasiłek dla bezrobotnych i w jakiej wysokości, – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżąca posiada rachunki bankowe, w przypadku odpowiedzi twierdzącej przedstawienia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (grudzień 2010r., styczeń- luty 2011r), bądź oświadczenia o nieposiadaniu rachunków, - oświadczenia czy skarżąca lub członkowie jej rodziny posiadają polisy ubezpieczeniowe, jeżeli tak to kiedy zostały(a) zawarte(a), jaka jest wysokość i częstotliwość rat oraz jakie środki zostały na nich zgromadzone. - przedłożenia innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącej trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 29 marca 2011r. złożyła oświadczenie, iż lokal, w którym zamieszkuje wraz z rodziną stanowi własność jej teściowej, która udostępnia go nieodpłatnie. Miesięczne wydatki związane z mieszkaniem tj. czynsz, energia elektryczna, woda, telewizja kablowa, telefony i Internet wynoszą około 800 zł. Wskazała, iż wydatki na środki czystości są trudne do określenia, natomiast zakupu odzieży nie dokonywała już od wielu miesięcy. Przedszkole najmłodszego dziecka to koszt od 100 – 200 zł, dodatkowo wpłata na środki higieniczne w przedszkolu około 10-20 zł. Obiady syna w szkole wynoszą od 48 do 57 zł w zależności od ilości dni w miesiącu, cotygodniowy basen w ramach zajęć obowiązkowych to 14 zł. Mąż skarżącej zobowiązany jest do płacenia alimentów w wysokości 200 zł miesięcznie. Rata pożyczki w banku PKO to 250 zł miesięcznie, rata pożyczki w BPH – 100 zł miesięcznie. Koszty wyżywienia uzależnione są od kwoty, która pozostanie po opłaceniu najważniejszych opłat. Odnośnie otrzymywanego wynagrodzenia skarżąca wyjaśniła, iż wynagrodzenie netto wynosi 2071 zł miesięcznie, po odliczeniu podatku oraz składek na ubezpieczenie społeczne do wypłaty pozostaje kwota 1.682,72 zł. Podała również, iż sporadycznie (raz na kwartał) otrzymuje uznaniową nagrodę w wysokości 300-500 zł brutto. W grudniu – na święta otrzymała nagrodę w kwocie 1000 zł. Wskazała również, iż zakład wypłaca trzynaste pensje dzięki którym udaje się częściowo podratować rodzinny budżet. Rodzina nie korzysta ze środków z opieki społecznej, pobiera jedynie zasiłki rodzinne na dzieci w łącznej kwocie 390 zł (decyzja MOPS – k. nr 28). Mąż skarżącej od 01.04.2010r pozostaje bez pracy, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i zasiłku nie pobiera. Wskazała także, iż nie posiada polisy ubezpieczeniowej, natomiast dzieciom opłaca polisy co miesiąc w kwotach polisa nr 1 - 167 zł, polisa nr 2 – 199 zł, polisa nr 3 - 165,59 zł. Wyjaśniła, iż polisy zostały zawarte około 10 lat temu do czasu ukończenia przez dzieci 25 roku życia, rezygnacja z nich jest bardzo niekorzystna. Wnioskodawczyni wskazała również, iż boryka się ze zdrowiem najmłodszego dziecka, średnio na leki przeznacza miesięcznie kwotę 100 zł. Do złożonego oświadczenia skarżąca przedłożyła wydruki rachunków bankowych potwierdzające opłatę za energię – 129 zł ( k. 29), opłatę za internet 45,37 zł ( k. 31, 32), wysokość wynagrodzenia -1.616,72 zł (k. 33), opłatę za telefon za listopad, grudzień po 35 zł ( k. 34, 350) za styczeń i luty – 330,49 zł (k. 36), wysokość polis (k. 37-41), opłaty za TV kablową za grudzień 136,19 zł, za styczeń 138,73 zł, za luty 154,41 zł ( k. 42-44), przelew tytułem alimentów (k. 45), opłaty za czynsz listopad 96,72 zł po odliczeniu nadpłaty (k. 46) opłata za czynsz za luty 429 zł (k. 47), spłacanie kredytów ( k. 49-56). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym o co wnioskuje skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych ( post. NSA z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawczynię oświadczeń należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wykazała bowiem w sposób jednoznaczny i bezsprzeczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przeprowadzona analiza przedstawionych przez wnioskodawczynię wydatków, daje bowiem podstawy do stwierdzenia, iż skarżąca wydatkuje kwotę znacznie większą niż uzyskuje, tj. suma jej stałych kosztów utrzymania przekracza uzyskiwane dochody. Skarżąca wyjaśniła, iż osiąga dochód w wysokości 1.682 zł miesięcznie, dodatkowo otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie 390 zł oraz premię kwartalną (300 – 500 zł brutto). Przyjmując nawet, iż otrzymuje premię w wyższej wysokości tj. 500 zł, jej dochód miesięczny wzrasta o około 100 zł. Tym samym należy przyjąć, iż średni miesięczny dochód skarżącej i jej rodziny wynosi około 2.170 zł, natomiast wykazane miesięcznie wydatki wynoszą co najmniej 2.247 zł. Dodatkowo skarżąca musi również ponosić inne koszty miesięcznego utrzymania, których wysokości nie określiła, związane chociażby z podstawami egzystencji życiowej, takie jak zakup wyżywienia czy chociażby podstawowych środków czystości. Poza wykazanymi obligatoryjnymi kosztami utrzymania rodziny, wnioskodawczyni musi bowiem ponosić również koszty wyżywienia pięcioosobowej rodziny. Nie wykazała natomiast, aby korzystała z czyjejś pomocy finansowej czy innych form pomocy. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Dlatego też uprawnione będzie stwierdzenie, iż sytuacja majątkowa wnioskodawczyni, musi być w istocie inna niż podaje we wniosku. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Do sformułowania powyższych wniosków prowadzi również analiza rodzaju i wysokości wydatków ponoszonych przez skarżącą. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. W tak trudnej jak opisuje skarżąca, sytuacji materialnej rodziny, nie wydają się uzasadnione, czy też niezbędne do egzystencji wydatki na telewizję kablową w wysokości średnio 140 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie ogranicza również innych wydatków jak np. za korzystanie z telefonów, o czym świadczy faktura zapłacona 26.02.2011r. w wysokości 330,49 zł ( k.36). W sytuacji jaką wykazała skarżąca wątpliwości co do zasadności budzi również okoliczność opłacania przez wnioskodawczynię polis ubezpieczeniowych dla dzieci. Miesięcznie są to bowiem koszty w wysokości 531 zł. Rozpoznający wniosek nie neguje, iż zrezygnowanie z którejkolwiek z polis lub z wszystkich byłoby niekorzystne, jednakże ponoszenie tak wysokich kosztów utrzymania jest mało prawdopodobne w sytuacji finansowej skarżącej. Z pewnością natomiast koszty te nie mają pierwszeństwa przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa jakimi są koszty sądowe w tym wpis od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 500 zł. Dodatkowo wskazać należy, iż skarżąca ponosi koszty dwóch kredytów zaciągniętych na zakup samochodu, miesięcznie są to wydatki w wysokości 350 zł. Wykazywane przez skarżącą zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów nie oznaczają, że nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przeciwnie wnioskodawczyni posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Ponadto ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Tym samym niezrozumiałe jest, aby skarżąca spłacała inne ciążące na niej zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądała by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Zauważenia również wymaga, iż zakup przez skarżącą samochodu za kwestionowaną, zaniżoną zdaniem organów celnych kwotę 4.500 USD nastąpił w okresie kiedy mąż wnioskodawczyni pozostawał już bez pracy. Tym samym skarżąca mogła zdawać sobie sprawę z zobowiązań finansowych, które posiada i które podejmuje. Dlatego też, w sytuacji skarżącej i jej rodziny wątpliwości co do zasadności budzi okoliczność zakupu stosunkowo drogiego auta przeznaczonego do kosztownej naprawy. Odnosząc się do sytuacji pozostawania bez pracy męża wnioskodawczyni, stwierdzić należy, iż nie ma co prawda obowiązku zarejestrowania się w odpowiednim urzędzie pracy, jednakże w ocenie rozpoznającego wniosek, w sytuacji pozostawania bez pracy oraz ciążących na rodzinie wysokich kosztach utrzymania, należy wykorzystywać każdą szansę w celu podjęcia zatrudnienia także tę, którą oferują odpowiednie instytucje państwowe, mające na celu wspomaganie osób bezrobotnych. Wątpliwości w zakresie wydatkowania środków wyższych od uzyskiwanych oraz rodzaju i wysokości ponoszonych wydatków prowadzą do stwierdzenia, iż sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie została wyjaśniona w sposób jasny i zupełny, nie budzący wątpliwości przy ocenie złożonego wniosku. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. W związku z powyższym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.