I SA/Ol 91/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości w podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 12 marca 2012 r., złożonym na urzędowym formularz wniosku PPF skarżący S. G., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wyjaśnił, że nie posiada majątku. Nadto stwierdził, że uzyskuje dochody ze świadczenia emerytalnego w kwocie 1.200 zł. Uzasadniając wniosek oświadczył, że ponosi koszty utrzymania w wysokości 1.200 zł tj.: z tytułu opłaty za mieszkanie 400 zł, lekarstwa 400 zł, koszty wyżywienia 400 zł. Wskazał, że nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych i pomocy prawnej. Oświadczył, że jest w "podeszłym wieku, inwalidą I grupy, po rozległym zawale serca, cukrzyca II stopnia." Następnie na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwano skarżącego pismem z dnia 19 marca 2012 r., do złożenia dodatkowego oświadczenia, przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego i dochodów w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. Powyższe wezwanie doręczono za pośrednictwem urzędu pocztowego w dniu 27 marca 2012 r . Odpowiadając na wezwanie w piśmie z dnia 30 marca 2012 r. oświadczył, że nie korzysta z pomocy. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.200 zł. Ponosi koszty w wysokości 1200 zł. Z nieruchomości położonych w O., oraz Z. korzysta "częściowo na zasadzie dzierżawy". W okresie od 1.01.2010 r. do 19.03.2012 r. Spółka nie nabyła żadnych środków produkcyjnych. Zobowiązał się do nadesłania wyciągu z konta bankowego prowadzonego dla Spółki po otrzymaniu dokumentów z banku. Przy czym oświadczył, że obroty na koncie są zerowe. Nadto oświadczył, że " sprawozdanie PIT-40A zostanie przesłane po sporządzeniu go i odpis przesłany". Także inne dokumenty skarżący zobowiązał się dostarczyć po ich otrzymaniu. Ponadto do pisma załączył niepotwierdzone kserokopie: rachunek zysków i strat – sporządzony za okres "31.01.2012", bilans- sporządzony za okres "31.01.2012", F-01/I-01 Sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz nakładach na środki trwałe za 2011r. Dodatkowo przedłożył kserokopię legitymacji osoby niepełnosprawnej oraz zaświadczenie lekarskie oraz skierowanie na badania diagnostyczne. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenie w formularzu wniosku PPF nie dawało podstaw do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. W związku z powyższym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Na powyższe wezwanie w wyznaczonym terminie skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń. Złożył jedynie oświadczenie, że PIT-40A przedłoży "po sporządzeniu" zaś wyciągi z rachunku Spółki po ich otrzymaniu z banku. Nadto złożył oświadczenie o wysokości uzyskiwanego dochodu z tytułu emerytury oraz ponoszonych kosztach, które powieliło oświadczenie złożone na formularzu wniosku PPF. Nie przedstawił w związku z tym, jednak żadnych dokumentów poświadczających przedłożone oświadczenie. Takie działanie skarżącego spowodowało, że referendarz sądowy rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie dysponował danymi, które umożliwiłyby mu stwierdzenie czy w sprawie zaistniały przesłanki przewidziane w art. 246 p.p.s.a. skutkujące przyznaniem wnioskodawcy prawa pomocy. Wskazać należy, że zaświadczenie np. w zakresie wysokości uzyskiwanej emerytury zgodnie z art. 217 §7 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm), organ administracji (ZUS) wydaje bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 7 dni. Zatem nie przedłożenie ww. zaświadczenia na żądanie nie powinno nastręczać problemów wnioskodawcy, z całą pewnością ww. zaświadczenie skarżący miał możliwość pozyskać do dnia rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. do dnia 16.04.2012 r. Podobnie kwestia nie przedłożenia przez skarżącego na wezwanie PIT-40A. Podkreślić należy, że zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych, organ rentowy wystawiający PIT-40A jest zobowiązany doręczyć go do końca lutego roku następującego po roku podatkowym. W świetle powyższego oświadczenie z dnia 30.03.2012r., iż dostarczy PIT-40A "po sporządzeni go" jest co najmniej niezrozumiałe. Nie wyjaśniona także pozostaje kwestia, na jakiej podstawie wnioskodawca korzysta z dwóch nieruchomości tj. lokalu mieszkalnego położonego w O. oraz nieruchomości położonej w Z. Należy podkreślić, że referendarz sądowy wezwał skarżącego do precyzyjnego określenia tytułu prawnego do posiadanych nieruchomości, ewentualnie określenia podstaw, na których wnioskodawca użytkuje dwie nieruchomości. Nadto do wskazania czy właścicielami ww. nieruchomości są osoby spokrewnione ze skarżącym, jeżeli tak należało wskazać stopień pokrewieństwa. Na drugą część ww. zapytania skarżący w ogóle nie udzielił jakichkolwiek wyjaśnień. Natomiast odnośnie posiadanego tytułu wskazał, iż użytkuje je na "na zasadzie dzierżawy". Nie wskazał przy tym czy z tego tytułu ponosi jakieś koszty, ewentualnie opłaca czynsz, czy też, dzierżawi je nieodpłatnie. Zaś z faktu użytkowania dwóch nieruchomości można jedynie domniemywać, że skarżącego stać na opłacenie kosztów utrzymania tych nieruchomości a zatem również na poniesienie kosztów sądowych i ewentualnie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Sytuacja bowiem, w której osoba fizyczna użytkuje i korzysta z dwój nieruchomości jednocześnie, z czym wiążą się nie tylko koszty utrzymania tych nieruchomości ale również konieczność ponoszenia kosztów podróży, z jednej do drugiej nieruchomości (w przedmiotowej sprawie odległość pomiędzy miejscowością O. a Z. wynosi ok. "[...]" – wg. mapy internetowej Targeo), w ocenie orzekającego, stanowi o możliwości poniesienia także kosztów sądowych. Trudno bowiem uznać, że osoba, która użytkuje dwie nieruchomości wymaga pomocy państwa. Nadmienić należy, że skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnej pomocy "z innych ośrodków". Nie wskazał także pomimo wezwania czy otrzymuje jakąkolwiek pomoc od osób prawnych czy też fizycznych. Także złożone oświadczenie o posiadanych ruchomościach czy też nieruchomościach nie jest pełne. Bowiem skarżący oświadczył wyłącznie, że Spółka nie nabyła w tym okresie żadnych środków produkcyjnych, nie odniósł się zaś do posiadanego ewentualnie w tym okresie majątku osobistego . W sytuacji nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń niemożliwe stało się rozpatrzenie wniosku skarżącego, jedynie w oparciu o przedstawione oświadczenia w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwłaszcza, że oświadczenie to jest bardzo lakoniczne. Poza wskazaniem, iż uzyskiwane dochody z tytułu emerytury, wydatkowane są w całości na utrzymanie, skarżący nie przedłożył żądnych dokumentów mogących potwierdzić te fakty. W ocenie referendarza sądowego faktu ponoszenia kosztów leczenia, nie potwierdzają przedłożenie zaświadczenie lekarskie czy też skierowanie na badania diagnostyczne do Poradni kardiologicznej. Wskazać należy, że oba dokumenty zostały wystawione w ramach obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, w związku z którym skarżący nie ponosi kosztów. Odnosząc się zaś do przedłożonych kserokopii dokumentów księgowych należy stwierdzić, że są one nie pełne, a niektóre z nich zostały sporządzone niezgodnie z ustawą o rachunkowości. W związku z powyższym nie mogą, w ocenie referendarza, stanowić rzetelnego źródła co do sytuacji finansowej prowadzonej przez skarżącego działalności. Nie wnikając w szczegóły można wskazać, że właściwie sporządzony rachunek zysków i strat – wariant porównawczy za rok 2011, powinien obejmować dane za rok 2011 – na dzień 31.12.2010 oraz na dzień 31.12.2011 r., nadto w bilansie aktywa winny bilansować się z pasywami, co w przedstawionym bilansie nie wystąpiło. Niezależnie od powyższego z przedstawionych dokumentów księgowych wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, o której jednakże nie wspomniał przedkładając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Fakt ten niewątpliwe kształtuje i wpływa na sytuację materialną wnioskodawcy. W tak ustalonym stanie faktycznym, a raczej w sytuacji nie wyjaśnienia wielu istotnych okoliczności, które kształtują sytuację materialna skarżącego brak było podstaw do stwierdzenia czy w sprawie zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy wnioskodawcy. Trzeba bowiem podkreślić, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny (referendarz sądowy) orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sadowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego (referendarza sądowego) pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Ciężar dowodu tj. dostarczenia wszelkich dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Zauważyć należy, że to wnioskodawcy winno zależeć na precyzyjnym określeniu swojej aktualnej sytuacji życiowej i materialnej tak aby rozstrzygający wniosek nie miał wątpliwości co do przedstawiony przez stronę faktów. Na marginesie stwierdzić należy, że skarżący nie przedłożył także innych istotnych dokumentów czy oświadczeń dotyczących sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy takich jak np. zeznań podatkowych za rok 2010, wyciągów z osobistych rachunków bakowych wnioskodawcy. W tak ustalonym stanie faktycznym, brak było podstaw do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.