I SA/Ol 924/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2018 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Ol 924/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" ., Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. J. D. (dalej jako "skarżąca", "wnioskodawczyni") zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynikało, iż prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z mężem K. D. (64 l.). Wnioskodawczyni nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, pozostaje na utrzymaniu męża, który prowadzi działalność gospodarczą. Skarżąca wyjaśniła, iż od wielu lat pozostaje bez pracy, jest osobą schorowaną. W 2000 r. została sama z dwójką dzieci, były mąż pozostawił ją z "setkami tysięcy długu". Cały majątek wnioskodawczyni został sprzedany na spłatę długów. Aktualnie wnioskodawczyni nie posiada jakiegokolwiek majątku, oszczędności. Obecny mąż, z którym pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej w całości pokrywa wszystkie wydatki i koszty utrzymania mieszkania, mediów leczenia, rehabilitacji, leków i wyżywienia. Skarżąca wskazała, iż mąż posiada samochody, jest współwłaścicielem mieszkania i domu. Nie zna dokładnie jego stanu majątkowego z uwagi na istniejący pomiędzy małżonkami ustrój majątkowy- rozdzielności majątkowej. Podobnie jak nie zna dokładnie wysokości jego zarobków. Wskazała, iż jest to około 5.000,00 zł netto miesięcznie. Do wniosku załączony został odpis aktu notarialnego z dnia 18 grudnia 2003r. w przedmiocie wyłączenia majątkowej wspólności ustawowej (k. 15-16) pomiędzy skarżącą i jej mężem. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu wskazała, że w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, wnioskodawczyni może oczekiwać ze strony swojego męża, który zgodnie z oświadczeniami skarżącej pokrywa wszystkie koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Okoliczność że skarżąca pozostaje bez pracy, nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, nie posiada majątku czy oszczędności nie skutkuje automatycznie obowiązkiem zwolnienia jej z kosztów sądowych. Referendarz sądowy podniósł, że dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie ma znaczenia podnoszona przez nią okoliczność ustanowienia miedzy małżonkami rozdzielności majątkowej. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia bowiem małżonków z obowiązku ponoszenia wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, podejmowania starań w celu zapewnienia potrzeb bytowych rodziny i wzajemnego wspierania się małżonków w wypełnianiu obowiązków małżeńskich i rodzinnych. Dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. W ocenie referendarza sądowego kwota wymaganego na obecnym etapie wpisu sądowego w wysokości 500 zł nie stanowi zagrożenia dla egzystencji skarżącej i jej męża. Koszty tej wysokości mogą zostać poniesione bez uszczerbku utrzymania koniecznego rodziny wnioskodawczyni. Prawo pomocy nie możne być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania, zwłaszcza w sytuacji kiedy faktycznie prowadzą razem wspólne gospodarstwo domowe – jak to ma miejsce w rozpatrywanym przypadku. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca podkreśliła, że jest osobą schorowaną wskazując na choroby i schorzenia, na które się leczy. Wskazała, że stan zdrowia i konieczność kontynuowania leczenia uniemożliwiają jej podjęcie stałego zatrudnienia, a biorąc pod uwagę wielość schorzeń, z którymi na co dzień się zmagać, trudno przypuszczać, aby stan ten uległ znaczącej poprawie. Podniosła, że ze względu na opisane okoliczności, aktualnie jestem całkowicie na utrzymaniu obecnego męża K. D., z którym pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Strona wskazała, że jest osobą bezrobotną, nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Całość posiadanego przez nią majątku została zbyta w ramach prowadzonych w poprzednich latach postępowań egzekucyjnych, a uzyskane z tego tytułu środki pieniężne przekazane zostały Bankowi oraz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na spłatę zaległych zobowiązań. Strona podniosła, że z przepisów prawa nie wynika zaś, aby obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami, o którym stanowi przepis art. 23 k.r.o., utożsamiany był z obowiązkiem pokrywania przez małżonka strony postępowania sądowego wszelkich kosztów, w tym również kosztów sądowych, w sytuacji, gdy małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską o rozdzielności majątkowej, gdyż jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 3 września 2013 roku, sygn. I GZ 311/13, taki pogląd jest sprzeczny z celem i naturą instytucji rozdzielności majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ocena czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone by odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie. Pozwala ono na ocenę czy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek w niniejszej sprawie dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącą okoliczności dotyczące jej sytuacji finansowej i osobistej zawarte w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego pozwoliły stwierdzić, iż złożony przez nią wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Przedstawiona wyżej sytuacja materialna skarżącej wskazuje, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącą zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, zdaniem Sądu, strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.