I SA/Ol 98/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 10 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku akcyzowym postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 5.000 zł (słownie pięć tysięcy złotych); 2) oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 1 marca 2010 r. Spółka A wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że nie posiada dostatecznych środków finansowych na opłacenie wpisu od skargi w wysokości 18.134 zł. Wyjaśniła, że w wyniku czynności kontrolnych przeprowadzonych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej określono Jej zobowiązania podatkowe w łącznej kwocie 2.886.844 zł. Podała, że saldo posiadanych przez Nią dwóch rachunków bankowych wynosi -22,79 zł i 15 zł. Do wniosku Spółka dołączyła bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2008 r., rachunek zysków i strat (wariant porównawczy) za lata 2007 i 2008, wyciągi z rachunków bankowych za okres od 2 stycznia do 31 marca 2009 r. i na dzień 31 grudnia 2008 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 10 marca 2010 r. wnioskodawczyni przedstawiła umowy Spółki wraz z uchwałami zmieniającymi Jej umowę oraz bilans i rachunek zysków i strat sporządzone na dzień 31 grudnia 2009 r.. Dodatkowo złożyła oświadczenie, z którego wynikało, że na dzień 31 grudnia 2009 r. Spółka nie posiadała jakichkolwiek aktywów trwałych, natomiast wspólnik – A K. posiadał majątek osobisty w postaci prawa własności do lokalu mieszkalnego, obciążonego hipoteką w kwocie 330.000 zł ustanowioną w imieniu Skarbu Państwa przez Prokuraturę Apelacyjną. A.K. oświadczył, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką i uczącym się synem. Miesięczne dochody współmałżonki wynoszą 164,63 zł brutto, natomiast koszty utrzymania gospodarstwa domowego, w tym koszty leczenia, wynoszą miesięcznie około 3.000 zł. A.K. podał również, iż nie posiada żadnych lokat i kont bankowych, papierów wartościowych rachunków bankowych. Wskazał, że miesięczne wydatki były pokrywane z oszczędności pochodzących z lat wcześniejszych, w szczególności z otrzymywanych środków pieniężnych ze sprzedaży udziału w stacji paliw w lutym 2005 r. w wysokości około 100.000 zł, ze sprzedaży udziału w nieruchomości w 2008 r. w wysokości 50.000 zł oraz ze sprzedaży mieszkania otrzymanego w spadku po rodzicach w wysokości 50.000 zł. Do wyjaśnień dołączył kopie dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie mieszkania, tj. na fundusz remontowy w wysokości 387,56 zł, w postaci zaliczki na utrzymanie nieruchomości – 250,17 zł, opłaty za gaz – 988,72 zł, energię elektryczną – 181,94 zł, telefon – 153,25 zł i wodę – 79,65zł. Z kolei w odpowiedzi na wezwanie z dnia 15 kwietnia 2010 r. Spółka podnosząc, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie m.in. hurtowej i detalicznej sprzedaży paliw, dołączyła wyciąg z rachunku zysków i strat za okres trzech miesięcy 2010 r. (od 1 stycznia do 31 marca 2010 r.). Z dokumentu tego wynika, iż ze sprzedaży uzyskała Ona przychód w wysokości 1.812.130,64 zł, w tym przychody ze sprzedaży towarów i materiałów w kwocie 1.812.130,64 zł. W tym okresie poniosła również koszty operacyjne w wysokości 1.809.734,43 zł, na co złożyły się wartość sprzedanych towarów i materiałów w kwocie 1.791.087,25 zł, zużycie materiałów i energii w kwocie 5.631 zł, wynagrodzenia w wysokości 7.902 zł, świadczenia na rzecz pracowników 3.374,70 zł. Zysk ze sprzedaży według przedłożonego rachunku zysków i strat wyniósł natomiast 2.396,21 zł. Spółka przedłożyła ponadto zawiadomienia o zajęciach prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunków bankowych dokonanych przez Dyrektora Izby Celnej na kwotę 46.977,60 zł, oraz zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na łączną kwotę 1.471.518,81 zł. Przedstawiła również bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2009 r. oraz zeznania podatkowe A. K. o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za kolejne lata, z których wynikało, że: - w roku 2005 Jego przychody wyniosły 247.004,96, koszty stanowiły kwotę 247.253 zł zaś strata wyniosła 248,04 zł, - w roku 2006 przychody wyniosły 461.982,78 zł, koszty - 460.953,62 zł, zaś uzyskany dochód - 1.029,16 zł, - w 2007 roku przychód wyniósł 1.477.312,40 zł, koszty - 1.477.311,74 zł, co dało dochód - 0,66 zł, - w roku 2008 przychody stanowiły kwotę 2.803.559,29 zł, koszty - 2.800.517,71 zł, a dochód 3.041,58 zł, - w roku 2009 r. przychody wyniosły - 4.205.458,16 zł, koszty - 4.236.799,31 zł, co dało stratę w wysokości 31.341,15 zł. Strona dołączyła także PIT-11 za rok 2007, z którego wynikało, że małżonka wspólnika Spółki – B.K. osiągnęła przychód w wysokości 351 zł, przy kosztach uzyskania przychodów 325,50 zł, co dało dochód w wysokości 25,50 zł. Jednocześnie Spółka oświadczyła, iż na rachunkach bankowych prowadzonych w okresie od 1 września 2009 r. do 15 kwietnia 2010 r. nie wystąpiły obroty, w związku z czym nie posiada wyciągów z rachunków bankowych. Podała, iż ewentualne zobowiązania z tytułu z tytułu podatku VAT opłaca za pośrednictwem przekazów pocztowych, a odbiorcy Spółki dokonują rozliczeń z tytułu nabycia na bieżąco. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 12 maja 2010 r. odmówił przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu sprzeciwu strony postanowieniem z dnia 24 czerwca 2010 r. przyznał Spółce prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 9.000 zł, zaś w pozostałej części wniosek oddalił. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2010 r., sygn. akt I GZ 232/10, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił powyższe postanowienie i przekazał wniosek o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. W uzasadnieniu NSA stwierdził, że ogólnikowy wywód Sądu I instancji nie był wystarczający do podzielenia zajętego przez ten Sąd stanowiska o dysponowaniu środkami pozwalającymi na zapłacenie kosztów sądowych w kwocie 9.000 zł. Dalej, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznając ponownie wniosek, Sąd I instancji przed sformułowaniem wniosku w zakresie oceny co do dysponowania przez skarżącą spółkę środkami na pokrycie kosztów postępowania powinien dokonać wyczerpującej, pełnej i pogłębionej analizy wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów odnośnie aktualnej kondycji finansowej podmiotu wnioskującego o udzielenie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że zasada prawa do sądu nie może być interpretowana w ten sposób, że na Państwo mają być przerzucane wszelkie koszty postępowania sądowego. Z uwagi na powyższe, przyznane sądowi prawo do zwalniania z kosztów sądowych powinno się sprowadzać do przypadków, w których aktualnie zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wobec ustaleń dotyczących sytuacji finansowej strony, złożony przez nią wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 5.000 zł. W świetle danych ujętych we wniosku oraz przedłożonych dokumentów brak jest bowiem podstaw do przyjęcia w sposób jednoznaczny, iż Spółka nie posiada środków pozwalających jej na sfinansowanie kosztów sądowych w pozostałej części. Powyższą ocenę Sąd wywiódł mając w szczególności na uwadze to, iż skarżąca prowadzi jako przedsiębiorca działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach, co wynika z przedstawionych dokumentów w postaci kopii zeznań podatkowych za lata 2005 – 2009. Według rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 marca 2010 r. przychód ze sprzedaży Spółki wyniósł 1.812.130,64 zł, przy jednoczesnych kosztach działalności operacyjnej w wysokości 1.809.734 zł. Wskazać należy, że w porównaniu do lat poprzednich przychody Spółki znacznie wzrosły (2007 r. - 1.477.312,40 zł, 2009 r. - 4.205.458,16 zł). Prowadzenie przez skarżącą działalności gospodarczej w takim zakresie wyklucza zdaniem Sądu, zasadność całkowitego zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia należnych kosztów. W okolicznościach niniejszej sprawy nie można przyjąć, że prowadząc działalność gospodarczą w takich rozmiarach skarżąca, począwszy od stycznia br, a więc od wniesienia skargi nie była w stanie zorganizować swojej gospodarki finansowej, tak by nie uwzględnić w niej środków na partycypowanie choć w części w kosztach procesu (p. postanowienie NSA z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, opubl. www.cbois.nsa.gov.pl). Zaznaczyć w tym miejscu również należy, że wprawdzie z przedłożonych dokumentów wynika, iż Spółka poniosła znaczące wydatki tytułem kosztów działalności, jednak oznaczało to również, że dysponowała środkami na ich poniesienie. W związku z nieprzedstawieniem przez stronę wyciągów z rachunku bankowego wobec, jak podała, braku obrotów na tym rachunku w okresie od 1 września 2009 r. do 15 kwietnia 2010 r. niemożliwym było dokładne zbadanie Jej możliwości płatniczych. Abstrahując od obowiązku wynikającego z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.), budzi natomiast wątpliwości oświadczenie strony co do obrotów na rachunku, choćby z uwagi na powołane już rozmiary prowadzonej działalności gospodarczej. O ile bowiem zrozumiałe jest otrzymywanie zapłaty w formie gotówki od klientów indywidualnych, nieprowadzących działalności gospodarczej, to mając na względzie wysokość obrotów Spółki, nie może zasługiwać na wiarę to, że również w ten sposób Spółka rozliczała się z dostawcami hurtowymi, tym bardziej gdy nawet w transakcjach zawieranych przez osoby nieprowadzące działalności gospodarczej obrót bezgotówkowy (m.in. karty płatnicze czy kredytowe) pełni coraz bardziej powszechną rolę, jako jeden z najdogodniejszych sposobów zapłaty. Zgadzając się z wyrażonym w sprzeciwie z dnia 7 czerwca 2010 r., stanowiskiem strony skarżącej, że na gruncie przepisów ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2009 r. Nr 152, poz. 1223 ze zm.) ocena sytuacji majątkowej podmiotu, na którym ciąży obowiązek sporządzania sprawozdań finansowych następuje w oparciu o dane ujęte w tych sprawozdaniach, podkreślić należy, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy zasadniczego znaczenia nabiera określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka przyznania tego prawa w zakresie częściowym, tj. ocena, czy wnioskodawca wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wobec takiego sformułowania powołanego wyżej przepisu, uprawnienia Sądu do analizy sytuacji majątkowej osoby prawnej bądź innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie ograniczają się tylko i wyłącznie do badania sporządzanych przez te podmioty sprawozdań finansowych, ale również wszelkich innych okoliczności istotnych w aspekcie oceny, czy podmiot wnioskujący o prawo pomocy posiada możliwości zgromadzenia środków na poniesienie kosztów postępowania. Z tego względu przeprowadzana w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy analiza sytuacji majątkowej strony może obejmować swym zakresem również inne okoliczności, w tym także badanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wspólników Spółki. Stosownie do art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeksu spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) za zobowiązania spółki odpowiada każdy wspólnik bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Z uwagi na powyższą regulację rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmuje również uwzględnienie stanu majątkowego każdego ze wspólników. Jak wynika z wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego, jedynym w istocie wspólnikiem skarżącej Spółki jest obecnie A. K. W świetle przedstawionych przez Niego danych (w tym oświadczenia z dnia 29 marca 2010 r.) dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej, miesięczne wydatki trzyosobowej rodziny A. K. wynoszą ok. 3.000 zł, przy czym ich źródłem są oszczędności z lat wcześniejszych, w szczególności przychód ze sprzedaży udziału w stacji paliw w lutym 2005 r., w wysokości około 100.000 zł, ze sprzedaży udziału w nieruchomości w 2008 r. w wysokości 50.000 zł oraz ze sprzedaży mieszkania otrzymanego w spadku po rodzicach w wysokości 50.000 zł. Nie bez znaczenia dla przyjęcia przez Sąd, iż sytuacja majątkowa strony pozwala na uiszczenie kosztów w kwocie nieprzekraczającej 5.000 zł było również to, że w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług, po zwolnieniu Spółki A (postanowieniem z dnia 1 lipca 2010 r.) od opłat sądowych – wpisów przekraczających 5.000zł, kwota należnego wpisu została uiszczona w dniu 13 sierpnia 2010 r., w takiej właśnie wysokości. Reasumując, po dokonaniu przez Sąd analizy przedstawionych w związku z wnioskiem danych dotyczących sytuacji finansowej wymienionej Spółki, stwierdzić należało, iż skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W świetle przedstawionych dokumentów, w szczególności rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 marca 2010, bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2009 r., czy też zeznań podatkowych za lata 2005-2009 jedynego obecnie wspólnika Spółki, jak i pozostałych, opisanych wyżej okoliczności, zasadnym jest natomiast przyjęcie, że strona posiada możliwość częściowego sfinansowania należnych kosztów sądowych i zwolnienie jej z kosztów sądowych w sprawie, w kwocie przekraczającej 5.000zł. Należy dodać, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. każdy uczestnik postępowania przed sądem administracyjnym powinien ponosić koszty związane z tym uczestnictwem. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach (postanowienie NSA z dnia 3.04.2009r., I OZ 304/09, Lex nr 564258). W ocenie Sądu uiszczenie kosztów sądowych w kwocie wskazanej w sentencji postanowienia nie spowoduje niebezpieczeństwa w postaci zagrożenia niewypłacalnością, bądź upadłością Spółki. Wynikający z art. 199 p.p.s.a. obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie nie dotyczy wyłącznie podmiotów posiadających nadwyżkę środków finansowych. Obejmuje on wszystkie podmioty posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i finansowe, z których możliwe jest poczynienie - bez powyższych konsekwencji - pewnych oszczędności. Mając to na uwadze, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.