I SAB/Ol 3/10

Dnia 23 czerwca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2010 roku w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F.S. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia wierzytelności postanawia odrzucić skargę. F.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na bezczynność Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wskazał, że pismem z dnia 23 grudnia 2009 r. zwrócił się do Zakładu o stwierdzenie wygaśnięcia wierzytelności i złożenie wniosku o wykreślenie wierzytelności z listy wierzytelności w postępowaniu upadłościowym o sygn. akt "[...]", prowadzonym przez Sąd Rejonowy Wydział V Gospodarczy. W piśmie z dnia 25 maja 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 13 marca 2008 r., sygn. akt I FSK 407/07, wskazał, że przepisy Prawa upadłościowego, stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, a zatem możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec tego majątku, co dotyczy również niemożności podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w postępowaniach dotyczących tego majątku, stanowią o objęciu zarządu majątkiem upadłego przez syndyka i przyznaniu mu wyłącznej legitymacji procesowej w zakresie postępowań dotyczących masy upadłości. Uwzględniając powyższe, Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że wniosek z dnia 23 grudnia 2009 r. o stwierdzenie wygaśnięcia wierzytelności i o wykreślenie wierzytelności z listy wierzytelności w postępowaniu upadłościowym należy pozostawić bez rozpoznania jako pochodzący od osoby nieuprawnionej. W skardze na bezczynność Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych strona podniosła, że zarówno w ustawowym, jak i w przedłużonym terminie Zakład nie podjął merytorycznego rozstrzygnięcia. Jej zdaniem, odmowa wszczęcia postępowania winna być wydana w formie postanowienia, na które przysługiwałoby jej zażalenie. W ocenie skarżącego, nie wydając postanowienia Zakład próbuje udaremnić mu wykonywanie swoich praw i ochrony własnych interesów. Ponadto zachowanie Zakładu strona uznała za ewidentny przejaw działania na zwłokę tego organu. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że wszczęcie postępowania administracyjnego oraz wydanie w jego toku decyzji mogłoby narazić organ na zarzut nieważności z uwagi na skierowanie jej do osoby nie będącej stroną w sprawie. Dodał, że pozostawienie podania bez rozpoznania nie ma postaci decyzji czy postanowienia, lecz stanowi czynność materialno – techniczną. Ponadto zaznaczono, że kwestia dotycząca wniosku skarżącego została już merytorycznie rozstrzygnięta w postępowaniu upadłościowym, bowiem wierzytelności Zakładu znalazły się na liście wierzytelności. Zakład uznał również za bezzasadny zarzut o celowym wydłużaniu terminu załatwienia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem skargi jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia wierzytelności i złożenia wniosku o wykreślenie wierzytelności z listy wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że stosownie do art. 177 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483) sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Jednocześnie ustawa zasadnicza w art. 184 precyzuje, że Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Przyjęcie domniemania właściwości sądów powszechnych we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych ustawowo dla innych sądów, prowadzi do wniosku, że dla uznania właściwości sądu szczególnego, w tym sądu administracyjnego, konieczne jest istnienie w systemie prawa przepisu rangi ustawowej, który wskazywałby, że ten właśnie sąd jest właściwy do rozpoznania sprawy. Na gruncie niniejszej sprawy istotne jest również, że przepis art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) zawiera definicję legalną spraw cywilnych, które określa jako sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz inne sprawy, do których przepisy Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Z powyższego wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych zostały pod względem formalnym zakwalifikowane przez ustawodawcę jako sprawy cywilne, pomimo iż w ujęciu materialnym spełniają przesłanki uznania ich za sprawy administracyjne. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 4 lipca 2006 r., sygn. akt II GSK 84.06, Lex nr 267015, oznacza to, że nie każda sprawa dotycząca działalności administracji publicznej w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Stosownie do art. 3 § 1 i 2 pkt 1 – 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem poprzez orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne oraz postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym, a także na inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zgodnie zaś z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w wymienionym wyżej zakresie stronie przysługuje również prawo zaskarżenia bezczynności organu, który nie wydał w obowiązującym terminie decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności dotyczącej prawa bądź obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Jednakże, odwołując się poczynionych na wstępie uwag odnośnie określonego przepisami Konstytucji RP zakresu kognicji sądów administracyjnych, zwrócić należy również uwagę na treść przepisu art. 83 ust. 1 – 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Zgodnie z art. 83 ust. 1 tej ustawy zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Stosownie do art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Z kolei ust. 3 tego artykułu stanowi, że odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenie. Zgodnie zaś z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z wyżej przywołanej regulacji o charakterze szczególnym wynika, że co do zasady wszelkie kwestie związane z ubezpieczeniem społecznym Zakład Ubezpieczeń Społecznych załatwia w drodze decyzji administracyjnych, od których przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Wyłącznie sprawy określone w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które w drodze wyjątku pozostają sprawami administracyjnymi zarówno w ujęciu materialnym i formalnym, zostały poddane kognicji sądów administracyjnych. Tylko w takim wąskim zakresie ustawodawca dopuścił drogę sądowoadministracyjną w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Nie ulega wątpliwości, iż złożona w niniejszej sprawie skarga na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia wierzytelności i złożenia wniosku o wykreślenie wierzytelności z listy wierzytelności w postępowaniu upadłościowym nie mieści się w katalogu spraw z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uznać zatem należało, że złożona skarga dotyczyła sprawy spoza zakresu właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 58 §1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.