I SO/Ol 12/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W związku z zamiarem złożenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, H. M. wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż jedynym dochodem wnioskodawcy jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.100 zł miesięcznie. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która nie uzyskuje żadnego dochodu. Nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro, zasobów finansowych. Argumentując wniosek skarżący wskazał na złą sytuację finansową. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 09.12.2008r., H. M. wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń w zakresie: szczegółowych miesięcznych wydatków, odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do zamieszkiwanej nieruchomości, bądź oświadczenia w tym zakresie, tj. czy nieruchomość tę wynajmuje czy zamieszkuje nieodpłatnie, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz oświadczenia w zakresie ewentualnych polis ubezpieczeniowych, oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach o wartości powyżej 3.000 euro w okresie od 01.01.2004r. do 30.11.2008r., przedłożenia zaświadczenia w zakresie aktualnego statusu żony jako osoby bezrobotnej, przedłożenia odpisu zaskarżonego rozstrzygnięcia. W wykonaniu wezwania wnioskodawca oświadczył, iż nieruchomość zamieszkuje nieodpłatnie, uzyskiwany dochód 1.100 zł wystarcza na utrzymanie, natomiast pozostałe rachunki domu takie jak np. gaz, energia pokrywa właściciel nieruchomości. Wyjaśnił, iż jego żona nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych z tytułu wygaśnięcia świadczenia. Oświadczył, iż nie posiada żadnych ruchomości powyżej 3.000 euro. Nie posiada żadnych polis ubezpieczeniowych, rachunek bankowy jest otwarty ze stanem debetowym, jak podał w najbliższym czasie do zamknięcia. Dodał również, iż nie korzysta z żadnych form pomocy. Przedstawił, zgodnie z wezwaniem odpis skarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli natomiast osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w świetle art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznawane jest prawo pomocy w zakresie częściowym. Z przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Oceniając sytuację finansową H. M. na podstawie złożonych przez niego oświadczeń, należy stwierdzić, iż nie zostało wykazane, że skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenia nie wskazują bowiem w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości, iż skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Wskazać bowiem należy, iż skarżący pomimo wezwania nie przedstawił zestawienia miesięcznych wydatków związanych z własnym utrzymaniem, stwierdzając lakonicznie, iż dochód wystarcza na utrzymanie, a pozostałe rachunki ponosi właściciel domu. Nie wyjaśnił też, dość nietypowej sytuacji nieodpłatnego zamieszkiwania oraz opłacania rachunków przez właściciela domu. Nie wyjaśnił także jakie ponosi własne wydatki. Jak wskazywano wyżej, to wnioskodawca powinien dołożyć starań w kwestii dokładnego, pełnego i przekonywującego przedstawienia swojej trudnej sytuacji finansowej. Wobec braku określenia miesięcznych wydatków skarżącego trudno jest ocenić jaka jest jego sytuacja majątkowa. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jego dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez niego pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez niego wydatków. Skarżący nie ujawnił również, pomimo wezwania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Wskazać należy, iż o sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie świadczy jedynie bieżący stan konta - jak oświadczył skarżący - "w najbliższym czasie do zamknięcia", ale również wcześniejsze wpływy na to konto, obciążenia rachunku, jak i ich rodzaj, czyli wszelkie wykonywane w ramach tego konta operacje finansowe. W tym celu rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy wzywa do przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków za pewien okres czasu. Nie wyjaśniona pozostała również kwestia posiadania ewentualnego majątku przez skarżącego w okresie od 01.01.2004r. do 30.11.2008r, ponieważ skarżący ograniczył się do stwierdzenia, iż "nie posiada żadnych ruchomości powyżej 3.000 euro." Tym samym nie zostało wyjaśnione czy skarżący w wyżej zakreślonym okresie czasu posiadał ewentualne składniki majątkowe, a jeżeli tak to jakie. Dane w tym zakresie również uwiarygodniają przedstawianą przez potencjalnego wnioskodawcę trudną sytuację majątkową. Obrazują bowiem tę sytuację w pewnym przedziale czasu, poprzedzającym złożenie skargi i pozwalają stwierdzić, czy brak majątku występuje od dłuższego czasu, czy przeciwnie stosunkowo niedawno wnioskodawca wyzbył się bądź spieniężył oraz jakie składniki swojego majątku. Natomiast oświadczenie skarżącego w tym zakresie, pomimo jasnego wezwania, pozwala jedynie stwierdzić, że obecnie nie posiada on ruchomości o znacznej wartości. Uzyskanie powyższych danych w ocenie orzekającego było istotne dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Bez dokładnego i zupełnego ustalenia stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może natomiast stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Należy podkreślić, iż Sąd ( czy referendarz sądowy) nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy, nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy ( por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Gd 335/05 - System Informacji Prawnej LEX - nr 220289). Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Zwrócić należy uwagę, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.