II SA 1213/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (Spr.) Asesor WSA Irena Szczepkowska Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2005 r. sprawy ze skargi A Sp. z.o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej rejestracji pojazdu - oddala skargę. A. W. i R. C. zakupili jako wspólnicy spółki cywilnej A samochód marki "[...]", określony w świadectwie homologacji jako samochód osobowy. Decyzją wydaną z upoważnienia Starosty E. w dniu 10 czerwca 1999 r. pojazd ten został zarejestrowany pod numerem "[...]" na nazwisko A. W. a w dowodzie rejestracyjnym serii "[...]" został wpisany jako współwłaściciel pojazdu R. C. Po rejestracji samochód został poddany przeróbkom polegającym na zamontowaniu kraty oddzielającej przegrodę pasażerską od bagażowej. W wyniku oceny technicznej dokonanej zmiany konstrukcyjnej, Stacja Kontroli Pojazdów w E. wydała zaświadczenie o dopuszczeniu pojazdu do ruchu drogowego. Na tej podstawie współwłaściciel pojazdu wystąpił do Starostwa Powiatowego w E. z wnioskiem o zmianę jego kwalifikacji na samochód ciężarowy. W dniu 11 czerwca 1999 r. w dowodzie rejestracyjnym dokonano zmiany poprzez wpisanie w miejscu "adnotacje służbowe": samochód ciężarowy specjalizowany o przeznaczeniu uniwersalnym i ładowności 505 kg, masie własnej 755 kg, ilość osób 4. Pojazd został następnie sprzedany na rzecz A sp. z o.o. Decyzją z dnia 7 maja 2002 r. "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze - na podstawie art. 156 § l pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, póz. 1071 ze zm.) - stwierdziło nieważność decyzji z dnia 11 czerwca 1999 r. wskazując, iż wydanie decyzji o zmianie danych technicznych pojazdu w dowodzie rejestracyjnym, tj. zarejestrowanie go jako samochodu ciężarowego specjalizowanego, mimo iż ze świadectwa homologacji wynikało, iż jest to samochód osobowy, stanowiło rażące naruszenie przepisów art. 68 ust. 9 i art. 72 ust. l pkt 3 i art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 1997 r. Nr 98, póz. 602 ze zm.), zgodnie z którymi niezbędnym warunkiem wydania takiej decyzji było przedłożenie przez wnioskodawcę świadectwa homologacji określającego samochód jako ciężarowy specjalizowany. A. W. i R. C. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając brak przyczyn, które mogłyby skutkować uznaniem decyzji rejestrującej za naruszającą prawo w sposób rażący, w sytuacji gdy źródła prawa, w oparciu o które wydana została decyzja Kolegium budziły poważne wątpliwości interpretacyjne. Stwierdzili m.in., iż art. 68 ust. l prawa o ruchu drogowym wśród podmiotów obowiązanych do uzyskania świadectwa homologacji na nowy typ pojazdu samochodowego nie wymienia podmiotu dokonującego przeróbki pojazdu już zarejestrowanego, zaś dokonana w niniejszej sprawie przeróbka nie jest montażem ani zabudową w rozumieniu ust. 2 w/w art., co czyni wymóg uzyskania świadectwa homologacji w przypadku zmiany rodzaju i przeznaczenia pojazdu w ogóle zbędnym. W konsekwencji dokumentem potwierdzającym zgodność dokonanych zmian z przepisami określającymi warunki techniczne pojazdów, o którym mowa w § 14 ust. 2 rozporządzenia z 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, jest zaświadczenie stacji diagnostycznej. Wnoszący o ponowne rozpatrzenie sprawy zwrócili uwagę, iż pogląd o dopuszczalności ponownej rejestracji pojazdu jako ciężarowego po dokonanej zmianie w samochodzie osobowym jego rodzaju podzielił również Minister Transportu i Gospodarki Morskiej. Oparty na podobnej argumentacji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył również nabywca pojazdu – A sp. z o.o. Podtrzymując stanowisko wyrażone w swej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 6 grudnia 2002 r. utrzymało ją w mocy "[...]". W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało na dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności uchwały z dnia 23 października 2000 r. (sygn. akt OPK 17/00) i z dnia 18 grudnia 2000 r. (sygn. akt OPK 18/00), w sentencji których za niewątpliwą przyjęto tezę, iż warunkiem dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy specjalizowany - w świetle art. 68 ust. 9, art. 72 ust. l pkt 3 i art. 78 ust. 2 pkt 2 prawa o ruchu drogowym oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów - jest dołączenie nowego świadectwa homologacji. Kolegium zwróciło uwagę, iż stanowisko to jest tożsame ze stanowiskiem przyjętym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 2001 r. (sygn. akt III RN 194/01), w którym stwierdzono, że nie jest dopuszczalna zmiana danych określonych w świadectwie homologacji pojazdu w drodze wydania zaświadczenia w wyniku badań technicznych tego pojazdu. Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium wskazało, iż Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 23 października 2000 r. podał, iż wprawdzie spory na tle istoty homologacji i trybu legalizowania zmian dokonywanych w pojazdach osobowych powstały już w okresie, gdy problematyka ta była unormowana głównie w rozporządzeniu z dnia l lutego 1993 r. w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów, wydanym na podstawie obowiązującej wówczas ustawy z dnia l lutego 1983 r. Prawo o ruchu drogowym, niemniej praktyka organów, w tym centralnych, administracji państwowej była ugruntowana. Mianowicie wojewodowie i ministrowie stwierdzali wówczas nieważność decyzji o zarejestrowaniu - jako ciężarowych -samochodów osobowych po przeróbkach tak ocenianych w zaświadczeniu stacji kontroli pojazdów o badaniu technicznym pojazdu. Organ podważył również zasadność tezy, iż § 5 ust. l rozporządzenia z dnia l lutego 1993 r. w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów przewidywał w zakresie danych technicznych samochodu i następczych zmian w jego konstrukcji alternatywne dokumenty potwierdzające zakres dokonanych przeróbek pojazdu, tj. zarówno świadectwo homologacyjne jak i stwierdzenie stacji kontroli pojazdów, stwierdzając że wykładnia językowa tego przepisu nie nasuwa wątpliwości interpretacyjnych i nakazuje przyjąć, iż zmiana rodzaju (typu) pojazdu może być dokonywana jedynie w trybie uzyskania nowego świadectwa homologacji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik A sp. z o.o. wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez Kolegium w obu instancjach oraz o umorzenie postępowania w sprawie, zarzucając im rażące naruszenie art. 156 § l pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 81 Prawa o ruchu drogowym. Uzasadniając swoje stanowisko strona skarżąca uznała za bezpodstawne kwestionowanie wyniku dodatkowego badania technicznego pojazdu i stawianie wymogu uzyskania homologacji na zainstalowaną przegrodę, gdyż, jej zdaniem, instalacja ta nie spowodowała zmiany typu pojazdu. Skarżący wyraził również pogląd o istnieniu wątpliwego stanu prawnego a tym samym braku przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji. Podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Organ podkreślił, iż prawo o ruchu drogowym, używając pojęć "samochód osobowy" i "samochód ciężarowy", bardzo wyraźnie rozróżnia je z punktu przeznaczenia konstrukcyjnego. Tak więc rażący charakter naruszenia prawa, polegający na przyjęciu dokumentu z badań technicznych zamiast homologacji przy przerejestrowaniu samochodu skonstruowanego jako osobowy na ciężarowy specjalizowany, wynika nie tylko z faktu naruszenia przepisu art. 68 ust l, 2 i 9 powołanej ustawy, ale także ze skutków z tym związanych, polegających na przyjęciu, że badania techniczne mogą zastąpić świadectwo homologacji bez zmiany tego świadectwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Przedmiotowa skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 97 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1271 ze zm.). Zgodnie z art. 72 ust. l pkt 3 Ustawy z 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, póz. 602 ze zm.) jednym z niezbędnych dokumentów do rejestracji pojazdu jest wyciąg ze świadectwa homologacji albo odpis decyzji zwalniającej pojazd z homologacji lub zaświadczenie o pozytywnym wyniku badania technicznego, jeżeli są wymagane. Z kolei na podstawie art. 68 ust. l tej ustawy producent lub importer nowego typu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, motoroweru, tramwaju lub przyczepy oraz przedmiotów ich wyposażenia lub części jest obowiązany uzyskać na nie świadectwo homologacji typu, wydane przez ministra Transportu i Gospodarki Morskiej. W przedmiotowej sytuacji obowiązek uzyskania świadectwa homologacji spoczywał na właścicielach, którzy dokonali przeróbki samochodu osobowego, gdyż za producenta jest uważany również podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdów (art. 68 ust. 2 cyt. ustawy). Ponadto przepis art. 68 ust. 9 powyższej ustawy wskazuje, że w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, wyposażenie lub część. Także właściciel pojazdu, dokonujący w nim zmian modyfikujących rodzaj pojazdu, jest uznawany za producenta i stąd też ciąży na nim obowiązek przedłożenia nowego świadectwa homologacji (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2000 roku, sygn. akt OPK 17/00, ONSA 2001, nr 2, póz. 62 i z dnia 18 grudnia 2000 roku, sygn. akt OPK 18/00, ONSA 2001, nr 3, póz. 102). W tej sytuacji, w świetle art. 68 ust. 9, art. 72 ust. l pkt 3 i art. 78 ust. 2 Ustawy z 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 19 czerwca 1999 roku w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów, warunkiem dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy specjalizowany, było dołączenie nowego świadectwa homologacji na dany typ pojazdu (uchwała NSA z dnia 23 października 2000 roku, sygn. akt OPK 17/00, ONSA 2001, nr 2, póz. 62). Stanowisko to zostało podzielone przez Sąd Najwyższy w wyroku z 9 listopada 2001 (sygn. akt III RN 194/01, OSNAPiUS z 2002 r., nr 5, póz. 103), w którym wyrażono pogląd, że nie jest dopuszczalna zmiana danych określonych w świadectwie homologacji pojazdu w drodze wydania zaświadczenia o wyniku badań technicznych tego pojazdu. Zatem przepisy Ustawy Prawo o ruchu drogowym wyraźnie rozróżniają homologację od badania technicznego pojazdu i nie dopuszczają możliwości ich zamiennego traktowania. Homologacja stwierdza zgodność pojazdu co do przypisanych mu funkcji, budowy itp., a badanie techniczne stwierdza sprawność techniczną pojazdu. W przedmiotowej sprawie dokonane przeróbki w pojeździe spowodowały zmianę funkcji pojazdu z osobowego na ciężarowy, a nadane mu nowe cechy spowodowały zmianę kategorii pojazdu, dlatego wymogiem dla rejestracji było uzyskanie świadectwa homologacji na nowy, przerobiony typ pojazdu. Brak takiego świadectwa czynił rejestrację nieważną, gdyż zarejestrowanie pojazdu na podstawie badania technicznego rażąco naruszało powołane powyższej przepisy prawa. W tej sytuacji zasadne było stwierdzenie nieważności decyzji organu dokonującego rejestracji na podstawie art. 156 § l pkt 2 k.p.a. Skarżący podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca rażące naruszenie prawa, a zatem brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Starosty E. z 11 czerwca 1999 roku. Sąd nie podziela tego poglądu. Decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji jest wydawana w wyniku ustalenia istnienia co najmniej jednej z przesłanek określonych w art. 156 § l k.p.a. i powoduje usunięcie z obrotu prawnego decyzji dotkniętej nieważnością. Zadaniem organu w takim postępowaniu nadzwyczajnym jest dokonanie oceny, czy w świetle zaistniałego stanu faktycznego zostały prawidłowo zastosowane obowiązujące normy prawne, czy też wydanie decyzji nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. W przedmiotowej sprawie organ uzasadnił dlaczego w jego ocenie decyzja Starosty E. o zmianie klasyfikacji pojazdu osobowego na ciężarowy rażąco naruszyła prawo. Ocenę tę w pełni podziela Wojewódzki Sąd Administracyjny, gdyż zmiana przeznaczenia pojazdu bez odpowiedniego świadectwa homologacji wymaganego przepisami prawa, nie może być uznana za nierażące naruszenie prawa. Jest to w świetle powołanych orzeczeń kwestia jasna i oczywista, bo przecież decyzja o zmianie klasyfikacji samochodu jedynie na podstawie badania technicznego musi być uznana za pozostającą w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu prawa i nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa, uchybienie to ma charakter oczywisty, jasny i bezsporny. W przypadku zmiany klasyfikacji samochodu jedynym dokumentem uprawniającym do jej dokonania było posiadanie świadectwa homologacji, przepisy prawa po prostu nie przewidywały żadnej alternatywy. Nie można uznać aby skarżący kupując samochód nie mógł przewidzieć skutków swego postępowania, bo przecież całkowicie zrozumiałym a także logicznym jest to, że diagnosta stwierdza to czy samochód jest sprawny technicznie i czy nadaje się do ruchu drogowego, nie można było nigdy oczekiwać, że na podstawie tego typu opinii i po zamontowaniu kratki samochód osobowy przekształci się w ciężarowy. Takie postępowanie nie może być uznane za działanie w słusznym interesie strony lub interesie społecznym bo to, że samochód osobowy rejestruje się jako ciężarowy po to aby tylko uniknąć stosownych opłat podatkowych nie tylko nie może być pochwalane, ale i akceptowane, a przecież w innym przypadku taka zmiana nie miałaby sensu. Biorąc pod uwagę dotychczasowe rozważania raz jeszcze stwierdzić należy, że takie postępowanie nie tylko nie nosiło cech słuszności, ale w stopniu rażącym naruszało prawo. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, póz. 1270 ze zm.), skarga została oddalona.