II SA 1304/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Kazimierz Jarząbek Sędzia WSA Marzenna Glabas (sprawozdawca) Asesor WSA Beata Jezielska Protokolant Renata Hermanowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2004 r., sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia "[...]" r., Nr "[...]", w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia - - oddala skargę. Wnioskiem z dnia 30 stycznia 2002 r. J. M., powołując się na fakt odbycia w okresie powojennym przymusowej służby w batalionie budownictwa Armii Radzieckiej, wniósł o wydanie zaświadczenia potwierdzającego rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia, w trybie zgodnym z przepisami rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w L., po rozpatrzeniu wniosku, postanowieniem z dnia 19 lutego 2002 r., odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z § l ust. l rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707 ze zm.), zaświadczenia potwierdzające rodzaj i okres wykonywania przymusowego zatrudnienia wydaje się wyłącznie osobom, które odbyły służbę w Polsce. Zgodnie natomiast z ewidencją wojskową oraz przedłożonymi przez wnioskodawcę dokumentami, J. M. w okresie od dnia 15 lutego 1952 r. do dnia l lipca 1955 r. odbywał służbę wojskową w specjalnym batalionie budownictwa Armii Radzieckiej, a do Polski przybył, jako repatriant, dopiero w dniu 6 marca 1958 r. W zażaleniu na to postanowienie, J. M. zarzucił organowi I instancji błędną interpretację przepisu § l ust. l ww. rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. Wskazał ponadto, iż zarówno z przepisów tego rozporządzenia, jak i ustawy, na podstawie której wydano przedmiotowy akt wykonawczy, nie wynika, aby ograniczały one krąg osób uprawnionych do żądania zaświadczenia do osób odbywających służbę w Polsce. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, po rozpatrzeniu zażalenia, działając na podstawie art. l ust. l pkt 3 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r., Nr 60, poz. 622 ze zm.), § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu oraz trybu postępowania przed tymi organami oraz art. 138 § l pkt l w zw. z art. 144 i art. 219 K.p.a., postanowieniem z dnia 18 marca 2002 r., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu wskazał, iż zasadą jest, że ustawodawca polski, stanowiąc prawo, przede wszystkim kształtuje prawa i obowiązki obywateli polskich zamieszkałych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W kontekście tej zasady, nie budzi natomiast wątpliwości, iż art. l ww. ustawy z dnia 2 września 1994 r. reguluje sytuację osób, które były żołnierzami zastępczej służby wojska polskiego. Z analizy przepisów ustawy nie wynika bowiem, aby dotyczyła ona osób, które odbywały służbę w innych armiach i były w związku z tym przymusowo zatrudniane. Organ odwoławczy wskazał ponadto, iż w niniejszej sprawie nie mają znaczenia, podnoszone przez skarżącego, kwestie prawnego traktowania repatriantów przez obowiązujące prawo krajowe. W skardze z dnia 11 kwietnia 2002 r., wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, J. M. wniósł o zmianę postanowienia Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego. Podniósł, iż zarówno organ I, jak i II instancji dopuścił się naruszenia prawa poprzez dodanie do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r., zwrotu "w Polsce". Ani ustawa z dnia 2 września 1994 r. ani ww. rozporządzenie nie określają bowiem, iż dotyczą osób odbywających tę służbę w Polsce. Tym samym dokonana przez organy wojskowe analiza przepisów pomija przedstawioną przez skarżącego prawdę historyczną, dotyczącą okoliczności w jakich skarżący został zwerbowany do pracy w batalionie budowlanym. W odpowiedzi na skargę, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. Wskazał ponadto, iż kwestią odrębną, pozostającą poza przedmiotem załatwianej sprawy, jest ewentualna ocena, czy skarżący jest osobą będącą ofiarą represji okresu powojennego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Powyższa skarga, w związku z reformą sądownictwa administracyjnego, podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). Podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek badania zgodności zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego wyłącznie z punktu widzenia jego legalności, a więc z punktu widzenia jego zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Tym samym, jeżeli zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, Sąd obowiązany jest skargę oddalić. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący w okresie od dnia 16 lutego 1952 r. do dnia l lipca 1955 r. odbywał służbę wojskową na terytorium ówczesnego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w specjalnym batalionie budownictwa Armii Radzieckiej. Sporne pozostaje natomiast, czy jest osobą, która należy do kręgu adresatów ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r., Nr 60, poz. 622 ze zm.), a tym samym, czy skarżącemu mogło być wydane zaświadczenie, o którym mowa w art. 5 tej ustawy. Wskazać należy, iż ustawa z dnia 2 września 1994 r. jest wyrazem dążenia ustawodawcy polskiego do przyznania żołnierzom zastępczej służby wojskowej rekompensaty za doznany szczególny rodzaj represji - represji z przyczyn politycznych, których doświadczyli w latach powojennych od ówczesnych władz Polski Ludowej. Wolą ustawodawcy było zatem moralne i materialne zadośćuczynienie represjonowanym żołnierzom, a intencja ta znalazła swój wyraz w preambule ustawy, w której ustawodawca uznał przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych za szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych. Zakres podmiotowy stosowania ustawy z dnia 2 września 1994 r. określony został w art. l ust. l, zgodnie z którym, w stanie prawnym do dnia 31 grudnia 2001 r., świadczenie pieniężne przewidziane w tym przepisie przysługiwało, z zastrzeżeniem ust. 2, żołnierzom: 1. zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, 2. z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach. Uznając represyjny charakter batalionów budowlanych funkcjonujących w byłej PRL, ustawodawca rozszerzył jednak z dniem l stycznia 2002 r. krąg osób mogących korzystać ze świadczeń pieniężnych i uprawnień przewidzianych przez ww. ustawę także o żołnierzy zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianych w batalionach budowlanych. Zmiana ta wprowadzona została ustawą z dnia 20 czerwca 2001 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 89 poz. 968). Zmiana ta dowodzi, iż wolą ustawodawcy była rekompensata i wynagrodzenie krzywd wyrządzonych przez reżim komunistyczny PRL żołnierzom, którzy odbywali służbę zastępczą w batalionach budowlanych, do których selekcja miała również charakter represyjny, bowiem oparta była o kryteria klasowe, polityczne i etycznomoralne. W oparciu o powyższe, trudno jest uznać, że służba w Armii Radzieckiej i związane z tym zatrudnienie w batalionach budowlanych na terytorium Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich stanowiło rodzaj represji z przyczyn politycznych stosowanych w okresie powojennym przez Państwo polskie. Na marginesie dodać należy, że z dokumentów przedstawionych przez skarżącego nie wynika, aby odbywał on zastępczą służbę wojskową, a wynika jedynie, że odbywał zasadniczą służbę wojskową jako szeregowy w Armii Radzieckiej w specjalnym batalionie budownictwa. W tym stanie rzeczy, brak było podstaw do wydania wnioskowanego przez skarżącego zaświadczenia. Zaskarżone postanowienie, utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji o odmowie jego wydania, należy tym samym uznać za zgodne z prawem. Jednocześnie wskazać należy, iż podnoszona przez skarżącego kwestia zakresu obowiązywania ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) i ewentualnej kolizji jej przepisów z przepisami prawa innych podmiotów prawa międzynarodowego, pozostaje poza przedmiotem niniejszej sprawy i nie może mieć wpływu na jej rozstrzygnięcie. W świetle powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270)