II SA 3845/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Zbigniew Ślusarczyk Sędzia WSA Hanna Raszkowska Asesor WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant Romualda Gumińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2004 r. sprawy ze skargi K. K. i M. P. A. Spółka jawna na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności rejestracji pojazdu - oddala skargę. Przedsiębiorstwo Usługowo - Handlowe ""A"" s.c. A. W. i R. C. prowadzący działalność gospodarczą w E. przy ul. S., w dniu 9 sierpnia 1999r. dokonało zakupu samochodu osobowego marki R o nr. nadwozia "[...]" według faktury Nr "[...]". Samochód ten posiadał świadectwo homologacji Nr "[...]" z dnia 8 lutego 1999r. Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej w którym określono jego rodzaj jako samochód osobowy. Decyzją Starosty E. z dnia 10 sierpnia 1999r. został zarejestrowany w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego w E. pod numerem rejestracyjnym "[...]" na nazwisko A. W. i współwłaściciela R. C. jako samochód osobowy. Po dokonanej rejestracji w pojeździe wykonano przeróbkę polegającą na zamontowaniu za fotelami kratki oddzielającej przegrodę pasażerską od bagażowej i następnie w dniu 11 sierpnia 1999r. oceny technicznej tej przeróbki dokonał rzeczoznawca techniki samochodowej i ruchu drogowego. Tego samego dnia Stacja Kontroli Pojazdów w E. wydała zaświadczenie Nr "[...]" o dopuszczeniu pojazdu do ruchu, określając rodzaj pojazdu jako ciężarowy - specjalizowany. W dniu 11 sierpnia 1999r. A.W. złożył podanie o zmianę rodzaju pojazdu, jako samochodu ciężarowego dołączając do wniosku ocenę techniczną i zaświadczenie stacji kontroli pojazdów. Decyzją Starosty E. z dnia 11 sierpnia 1999r. na wyżej wymieniony samochód wydano nowy dowód rejestracyjny na nazwisko właściciela A. W. i współwłaściciela R. C., zachowując ten sam numer rejestracyjny pojazdu, przy czym jako rodzaj pojazdu i przeznaczenia, wskazano samochód ciężarowy specjalizowany uniwersalny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 7 stycznia 2002r. Nr "[...]", działając na podstawie art. 156 § l pkt 2 , art. 157 § l i art. 158 § l Kodeksu postępowania administracyjnego, po uprzednim wszczęciu postępowania administracyjnego w tej sprawie z urzędu, stwierdziło nieważność powyższej decyzji z 11 sierpnia 1999r. W motywach uzasadnienia wskazano, że strona wnosząc podanie o zarejestrowanie samochodu R jako ciężarowy była zobowiązana, stosownie do art. 69 ust. 9 i art. 70 ust. l pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 98, poz. 602, ze zm.) oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 19 czerwca 1999r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. Nr 59, poz. 632, ze zm.) uzyskać wcześniej nowe świadectwo homologacji na wskazany samochód, określający go jako samochód ciężarowy specjalizowany. Uzyskanie tego dokumentu i dołączenie go do podania było niezbędnym warunkiem wydania przez Starostę E. decyzji o zmianie danych technicznych pojazdu w dowodzie rejestracyjnym tj. zarejestrowania go jako samochód ciężarowy specjalizowany. Natomiast wydanie przez starostę decyzji bez wymaganego przepisami prawa świadectwa homologacji, stanowi rażące naruszenie wyżej wskazanych przepisów prawa. Reasumując w obrocie prawnym znalazły się dwa sprzeczne ze sobą dokumenty tj. dowód rejestracyjny z 11 sierpnia 1999r. i świadectwo homologacyjne określające pojazd jako samochód osobowy. W tym stanie rzeczy wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa zobowiązywało organ wyższego stopnia, do stwierdzenia jej nieważności. We wniosku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o ponowne rozpatrzenie sprawy z 12 marca 2002r. A.W. i R. C. wnieśli o uchylenie powyższej decyzji oraz umorzenie postępowania, zarzucając jej brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego, naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego oraz naruszenie art. 156 § l pkt 2 Kpa poprzez stwierdzenie, że decyzja rejestracyjna narusza prawo w stopniu rażącym. W uzasadnieniu podali, że brak jest wyczerpującego wyjaśnienia przyczyn, dla których Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało decyzję rejestracyjną za naruszającą prawo w sposób rażący. K. K. i M. P.- wspólnicy "B" K. K. i M. P. Spółki jawnej we wniosku z dnia 12 marca 2002r. także wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylenie decyzji z 7 stycznia 2002r. stwierdzającej nieważność decyzji Starosty E. z dnia 11 sierpnia 1999r. oraz umorzenie postępowania w tym zakresie. Zarzucili, że dokonując zakupu samochodu jako ciężarowego działali w dobrej wierze, zaś obecnie po stwierdzeniu nieważności decyzji rejestrującej pojazd jako ciężarowy mają poczucie bezsilności wobec działań organów administracji publicznej. Wskazali na zasady wynikające z art. 7 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, które w przeprowadzonym postępowaniu nie zostały uwzględnione. Podnieśli, że w ślad za decyzją stwierdzającą nieważność przedmiotowej decyzji ich firma zostanie obciążona konkretnymi kosztami wynikającymi z obowiązku zwrotu podatku VAT naliczonego od zakupionego pojazdu i zakupionego do niego paliwa, które to koszty będą miały istotne znaczenie z punktu widzenia dalszej egzystencji ich firmy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 4 października 2002r., powołując się na art. 127 § 3, art. 138 § l pkt l w zw. z art. 156 § l pkt 2 Kpa utrzymało w mocy własną decyzję z 7 stycznia 2002r. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 72 ust. l pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym z 1997r. rejestracji dokonuje się na podstawie wyciągu ze świadectwa homologacji albo odpisu decyzji zwalniającej pojazd z homologacji lub zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli są wymagane. Zaś po myśli art. 78 ust. 2 pkt 2 tej ustawy właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić, w terminie nie przekraczającym 30 dni, starostę o zmianie stanu faktycznego wymagającego zmiany danych zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym. Natomiast § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 19 czerwca 1999r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów stanowi, że w przypadku zawiadomienia o zmianie innych danych technicznych pojazdu (poza wymianą podwozia, nadwozia lub silnika) zamieszczonych w dowodzie rejestracyjnym, do zawiadomienia dołącza się dokument potwierdzający, że dokonane zmiany są zgodne z przepisami określającymi warunki techniczne pojazdu. Jednocześnie stosownie do art. 68 ust. l ustawy producent lub importer nowego typu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego lub części jest zobowiązany uzyskać na nie świadectwo homologacji typu, wydane przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, przy czym za producenta -zgodnie z ust. 2 tego artykułu - uważa się również podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdów. Świadectwo homologacji wydaje się na podstawie wyników badań homologacyjnych polegających na sprawdzeniu, czy dany typ pojazdu, przedmiot jego wyposażenia lub część odpowiadają warunkom określonym w przepisach art. 66 ustawy, regulaminach stanowiących załączniki do Porozumienia dotyczącego przyjęcia jednolitych warunków homologacji i wzajemnego uznawania homologacji wyposażenia i części pojazdów samochodowych, sporządzanego w Genewie dnia 20 marca 1958r. (Dz.U. z 1979r. Nr 16, poz. 98), przyjętych do stosowania przez Rzeczpospolitą Polską wraz ze zmianami obowiązującymi od daty wejścia ich w życie oraz na podstawie polskich norm przyjętych do obowiązkowego stosowania. Podniesiono także okoliczność, że w razie wprowadzenia zmian m.in. w typie pojazdu producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu. Odnosząc się zaś do zarzutów dotyczących wątpliwego interpretacyjnie stanu prawnego, wyjaśniono, że decyzja nie została wydana w takich warunkach. Naczelny Sąd Administracyjny w wielu swoich wyrokach m.in. z dnia 29 sierpnia 1997r. sygn. akt II SA 1649/96, z dnia 30 kwietnia 1998r. sygn. akt II SA 155/98 potwierdzał, że zmiany rodzaju pojazdu tj. jego przeznaczenia z osobowego na ciężarowy, nie można dokonać w trybie badania technicznego przeprowadzonego przez stacje kontroli pojazdów lecz w trybie postępowania homologacyjnego zgodnie z § 55 i § 56 rozporządzenia [wówczas obowiązującego] z dnia l lutego 1993r. w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów, wydanego na podstawie ówczesnej ustawy z dnia l lutego 1983r. Prawo o ruchu drogowym. Odnośnie zaś zarzutu dotyczącego działania przez skarżących w dobrej wierze przy zakupie przedmiotowego pojazdu wyjaśniono, iż w sprawie rejestracji pojazdu subiektywne przekonanie właściciela o jego działaniu w dobrej wierze pozostaje bez wpływu na decyzje rejestracyjną. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. K. i M. P.- wspólnicy "B" K. K., M. P. spółki jawnej w B. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, jako niezgodnej z prawem. Zarzucili rozstrzygnięciu naruszenie art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r., art. 7, art. 8, art. 77 § l oraz art. 156 § l pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 68 ust. l i ust. 9, art. 71 ust. l pkt 3, art. 72 ust. l pkt 3, art. 73 oraz art. 75 ustawy Prawo o ruchu drogowym z 20 czerwca 1997r. Zarzucili, iż pojęcie rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § l pkt 2 Kpa nie zostało zdefiniowane w prawie polskim. Przywołali liczne orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, z których wynika, że o takim naruszeniu prawa można mówić jedynie wówczas, gdy decyzja podjęta została wbrew wyraźnemu nakazowi lub zakazowi przewidzianemu w danym przepisie prawa. W rozpatrywanej sprawie taka okoliczność nie wystąpiła, gdyż w momencie rejestracji pojazdu zostały złożone wszystkie wymagane przez prawo - art. 71 ust. l, art. 72 ust. l pkt 3, art. 73 oraz art. 75 ustawy Prawo ruchu drogowym-dokumenty, natomiast obowiązek uzyskania świadectwa homologacji nałożony został wyłącznie na producenta lub importera pojazdu. Zarzucili, iż interpretacja i stosowanie niejednoznacznych przepisów nie może powodować stwierdzenia rażącego naruszenia prawa. Niedopuszczalne jest także "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, jakim jest rażące naruszenie prawa, gdyż w takim przypadku dochodzi do naruszenia zasady zaufania obywateli do organów Państwa. W ocenie skarżących to działanie organu odwoławczego stwierdzające nieważność prawidłowo dokonanej rejestracji jest naruszeniem prawa, gdyż narusza zaufanie obywatela do organów Państwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosząc o jej oddalenie podtrzymało stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśniło, iż ustawa Prawo o ruchu drogowym używając pojęć samochód osobowy i samochód ciężarowy wyraźnie rozróżnia je z punktu przeznaczenia konstrukcyjnego. Zatem charakter rażący naruszenia prawa polegający na przyjęciu dokumentu z badań technicznych zamiast homologacji przy przerejestrowaniu samochodu skonstruowanego jako osobowy na ciężarowy specjalizowany wynika nie tylko z faktu naruszenia art. 68 ust. l 2 i 9 powołanej ustawy, lecz także ze skutków z tym związanych polegających na przyjęciu, że badania techniczne mogą zastąpić świadectwo homologacji bez zmiany tego świadectwa. Stanowisko takie wyrażone zostało także w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sądy w sposób jednoznaczny wyraziły stanowisko, że należy odróżnić homologację [która stwierdza zgodność pojazdu co do przypisanej mu funkcji, budowy] od badania technicznego pojazdu [które stwierdza jedynie sprawność techniczną pojazdu] i nie można ich traktować zamiennie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: W związku z przeprowadzoną reformą sądownictwa administracyjnego sprawy, w których - jak w tym przypadku - skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed l stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne, na których obszarze właściwości mają siedzibę organy administracji publicznej, których działalność została zaskarżona - art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.). W niniejszej sprawie właściwym do rozpoznania skargi K. K. i M. P. jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, ponieważ na obszarze jego właściwości ma siedzibę organ administracyjny, którego decyzja jest przedmiotem skargi. Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem. Zatem usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko w przypadku, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organ naruszył prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § l pkt l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia takiego naruszenia prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając w przedmiotowej sprawie jako organ nadzoru prawidłowo dopatrzyło się w decyzji Starosty E. rejestrującej na wniosek A. W. samochód osobowy marki R jako samochód ciężarowy specjalizowany, rażącego naruszenia prawa. W sprawie bezsporna jest okoliczność, że zakupiony w dniu 9 sierpnia 1999r. przez A. W. i R. C. samochód o numerze nadwozia "[...]", to samochód osobowy - co wynika ze świadectwa homologacji. Dopiero poprzez przeróbkę polegającą na zamontowaniu za fotelami kraty oddzielającej przegrodę pasażerską od bagażowej przystosowano pojazd do pojazdów ciężarowych. W ten sposób pierwotni właściciele samochodu uczynili go pojazdem innej kategorii, a załączona do podania ocena techniczna rzeczoznawcy i zaświadczenie Stacji Kontroli Pojazdów, nie mogą być uznane za wystarczające dokumenty do dokonania rejestracji. Materialnoprawną podstawę rozpoznania niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 98, poz. 602, ze zm.) oraz obowiązujące na mocy cytowanej ustawy rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 25 marca 1998r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów (Dz.U. Nr 57, poz. 365, ze zm.). Stosownie do art. 72 ust. l ustawy jednym z niezbędnych dokumentów rejestracji pojazdu jest wyciąg ze świadectwa homologacji albo odpis decyzji zwalniającej pojazd z homologacji lub zaświadczenie o pozytywnym wyniku badania technicznego, jeżeli są wymagane. Natomiast zgodnie z art. 68 ust. l ustawy producent lub importer nowego typu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego lub części jest zobowiązany uzyskać na nie świadectwo homologacji typu, wydane przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej. Zatem skoro samochód marki R był pojazdem nowym, to samo zaświadczenie o badaniu technicznym pojazdu jest niewystarczające. W tej sytuacji obowiązek uzyskania świadectwa homologacji spoczywał na właścicielach, którzy dokonali przeróbki samochodu osobowego, gdyż za producenta - zgodnie z ust. 2 tego przepisu -uważa się również podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdu. Niezależnie od powyższego stosownie do art. 68 ust. 9, w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część. Zgodnie z uchwałami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2000r. (sygn. OPK 17/00, publikowana ONSA 2001, Nr 2, poz. 62) oraz z dnia 18 grudnia 2000r. (sygn. OPK 18/00, publikowana ONSA 2001, Nr 3, poz. 102), w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów, właściciel pojazdu, dokonujący w nim zmian modyfikujących rodzaj pojazdu, jest producentem i stąd też ciąży na nim obowiązek przedłożenia nowego świadectwa homologacji. Poza tym należy przywołać tezę wyżej powołanej uchwały składu pięciu sędziów NSA z dnia 23 października 2000r., która jednoznacznie potwierdza stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a mianowicie: "w świetle art. 68 ust. 9, art. 72 ust. l pkt 3 i art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. Nr 98, poz. 602, ze zm.) oraz § 14 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999r. warunkiem dokonania zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy specjalizowany, jest dołączenie nowego świadectwa homologacji na dany typ pojazdu". Stanowisko to jest tożsame ze stanowiskiem Sądu Najwyższego w wyroku z 9 listopada 2001 r. sygn. akt III RN 194/01 (OSNAPiUS z 2002r. Nr 5, poz. 103), w uzasadnieniu którego wyrażono pogląd, że nie jest dopuszczalna zmiana danych określonych w świadectwie homologacji pojazdu w drodze wydania zaświadczenia w wyniku badań technicznych tego pojazdu. Reasumując, przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym, wyraźnie rozróżniają homologacje od badania technicznego pojazdu i nie dopuszczają możliwości traktowania ich zamiennie. Homologacja stwierdza zgodność pojazdu co do przypisanych mu funkcji, budowy itp., natomiast badanie techniczne stwierdza sprawność techniczną pojazdu. W tym stanie sprawy skoro dokonane przeróbki w pojeździe spowodowały zmianę funkcji pojazdu z osobowego na ciężarowy, a nadane mu nowe cechy spowodowały zmianę kategorii pojazdu, to wymogiem dla rejestracji było uzyskanie świadectwa homologacji na nowy, przerobiony typ pojazdu. Brak takiego świadectwa czyniło - zdaniem Sądu - rejestrację nieważną, bowiem zarejestrowanie pojazdu na podstawie badania technicznego rażąco naruszało powołane wyżej przepisy prawa. W konsekwencji na podstawie art. 156 § l pkt 2 Kpa, uzasadniało stwierdzenia nieważności decyzji organu rejestracyjnego. Nie zasługuje na uwzględnienie podnoszony przez skarżących zarzut, iż naruszyło takie działanie zaufanie obywatela do organów Państwa, gdyż dopiero pozostawienie takiej decyzji w obrocie prawnym naruszałoby - jak słusznie zauważyło Kolegium - powołaną zasadę zaufania obywateli do organów Państwa i zasadę praworządności. Ponadto rejestrując pojazd w oparciu o wynik badania technicznego, Starosta E. wkroczył w kompetencje Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, gdyż tylko on był uprawniony, stosownie do art. 70 powołanej ustawy, do zwolnienia z obowiązku przedłożenia świadectwa homologacji. Poza tym jak słusznie zauważyło SKO Minister Transportu i Gospodarki Morskiej nie legitymował się materialnym uprawnieniem do dokonywania legalnej wykładni tekstów norm prawnych po reformie administracyjnej, w wyniku której utracił przymiot organu nadzoru nad organami rejestrującymi pojazdy. Zatem opinia tego naczelnego organu administracji publicznej nie mogła być dla organu rejestracyjnego wiążąca. W tym stanie rzeczy skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.