II SA/Ol 1005/21

Dnia 18 stycznia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 roku sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" roku nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od organu na rzecz skarżącego kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że decyzją z [...] r., wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. przez Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. (dalej jako: "organ I instancji"), na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r." lub "ustawa"), odmówiono przyznania M. W. (dalej jako: "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką B. W. W uzasadnieniu podniesiono, że stałą i faktyczną opiekę nad matką sprawuje skarżący, który zabezpiecza wszystkie niezbędne jej potrzeby i w związku z tą opieką od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2020 r. pobierał on specjalny zasiłek opiekuńczy. Jednak świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane, gdyż w myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. przysługuje ono, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Natomiast w przypadku B. W. nie można jednoznacznie stwierdzić, że niepełnosprawność powstała do ukończenia 25 roku życia. Od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył odwołanie zarzucając: - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 2014. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji; - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9 art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalające na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy", "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt 38/13) nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Wskazano, że powyższa przesłanka nie została spełniona, gdyż zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia. Matka skarżącego jest osobą niewidomą i wymaga opieki osób trzecich jednak zakres tej opieki świadczony przez skarżącego nie odbiega znacząco od zakresu opieki jaką wspierają się członkowie przeciętnej rodziny. Niepełnosprawna jest w stanie wykonywać proste czynności samodzielnie i może liczyć na opiekę drugiego syna, który z nią zamieszkuje, nadto nie jest w podeszłym wieku i nie wymaga szczególnych zabiegów pielęgnacyjnych. Skarżący po zakończeniu pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego wyjechał do Holandii i w tym czasie matka funkcjonowała bez jego wsparcia. Organ zaznaczył również, że skarżący jest osobą młodą i może dzielić swoje obowiązki wobec matki razem z młodszym bratem, bez konieczności rezygnacji z zatrudnienia. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący zarzucił: - naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu tego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9 art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W motywach skargi podniesiono, że skarżący całodobowo jest w pełnej gotowości do pomocy matce. W lutym 2021 r. zrezygnował on z pracy w Holandii z uwagi na konieczność opieki nad matką, a w czynnościach domowych nikt mu nie pomaga. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony w skardze oraz przez organ w odpowiedzi na skargę. W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 145 ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."). Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji i nie może skutkować odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Jednak pozostała argumentacja organu odwoławczego nie zasługiwała na podzielenie. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Cytowany przepis określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji spełnienia przesłanek pozytywnych z art. 17 ust. 1 ustawy i braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w ust. 5 art. 17 ustawy. W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy zakresu stosowania art. 17 ust. 1 ustawy, a konkretnie spełnienia przez skarżącego przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 ustawy musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ odwoławczy odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zastosował wobec niego bardzo surowe kryteria przyjmując, że określenie "stałej lub długotrwałej opieki" dotyczy sytuacji , w których opieka ta jest sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę. Tak rozumianej opieki nie jest w stanie sprawować żadna osoba , ponieważ każdy musi kiedyś spać czy tylko odpoczywać. Podkreślić należy również to, że Sąd nie dostrzega po stronie organu administracji takich kompetencji, które podważałyby słuszność wydania wobec matki skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i w związku z tym koniecznością stałej lub długotrwałej opieki. Organ odwoławczy powinien sobie odpowiedzieć na pytanie, czy matka skarżącego jest zdolna do samodzielnej egzystencji, a jeżeli nie to, kto jej tej pomocy udziela. Zaakceptowanie stanowiska Kolegium mogłoby prowadzić do absurdu, bo przecież w każdej sytuacji można byłoby wyprowadzić wniosek, że osoba niepełnosprawna nawet ta przez cały czas leżąca nie potrzebuje stałej opieki. Zwrócić trzeba uwagę również na to, że organ I instancji nie miał wątpliwości co do tego, że opieka skarżącego nad matką uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Zaznaczyć należy, że żaden przepis ustawy nie wyklucza korzystania przez opiekuna z okazjonalnej pomocy, natomiast stałość i długotrwałość opieki powinna być rozumiana jako możliwość jej zapewnienia w każdym czasie, tak żeby osoba niepełnosprawna nigdy nie była jej pozbawiona. Tak więc przesłanką do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mogło być to, że skarżący korzysta z pomocy brata. W dużym stopniu niezrozumiałym jest również, dlaczego organ neguje to, że skarżący z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką zrezygnował z pracy w Holandii, a obecnie nie podejmuje zatrudnienia. Z akt sprawy wynika, że skarżący po październiku 2020 r. nie ubiegał się ponownie o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, bo wyjechał do pracy, zmuszony był jednak z niej zrezygnować po kilku miesiącach, bo matka nie mogła funkcjonować bez jego pomocy. Jeżeli zatem skarżący opiekuje się matką codziennie, a sprawowanie obowiązków przy chorej matce wymaga jego pełnej dyspozycji w ciągu całej doby, to w ocenie Sądu, uniemożliwia mu to podjęcie pracy. Przy czym raz jeszcze powtórzyć należy, że żaden przepis prawa nie wyklucza możliwości korzystania przez opiekuna z mniej lub bardziej okazjonalnej pomocy czy to członków rodziny, czy osób postronnych przy wykonywaniu czynności opiekuńczych, zatem pomoc brata skarżącego nie może dyskwalifikować jego wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. ( pkt I wyroku ). W pkt II wyroku na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o zasądzeniu od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego.