II SA/Ol 1011/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.M. i R.M. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie budowy budynku mieszkalnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący R.M. złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych na etapie zażalenia na postanowienie z dnia 9 lutego 2009r. (sygn. akt II SA/Ol 1011/07) o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie Stowarzyszenia S. Powyższe nastąpiło w sprawie ze skargi E.M. i R.M. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie budowy budynku mieszkalnego. W sprawie tej skarżący uiścili wpis sądowy w kwocie 100,- zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, iż kwota 100,- zł wpisu od zażalenia jest dla niego dużym obciążeniem finansowym, które spowoduje uszczerbek w jego utrzymaniu. Wskazał, iż miesięcznie dysponuje kwotą 636 zł, stanowiącą rentę inwalidzką, przy czym spłaca kredyt "w kwocie 58 złotych 78 groszy". Przedstawił miesięczne opłaty, jakie ponosi: 100-150 zł za prąd, 100-200 zł za gaz, 33 zł za wodę, 40 zł za wywóz szamba, 30-40 zł za telefon, 60 zł za internet, 20 zł za użytkowanie działki, 20 zł za wywóz śmieci. Do tego należy uwzględnić wydatki na wyżywienie, ubrania, leki i eksploatację samochodu, niezbędnego z powodu niepełnosprawności. Stwierdził, że suma comiesięcznych obciążeń praktycznie pochłania jego dochody. Skarżący oświadczył ponadto, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, która mimo obiektywnie większych dochodów, jest obciążona spłatą wielu rat pożyczek w kwocie około 1500 zł miesięcznie. Do tego dochodzą wydatki na mieszkanie, jedzenie, ubranie, komunikację miejską. Dochody rodziny określił łącznie na około 4000 zł brutto. Jako majątek wskazał "prawo do połowy nakładów za budynek" (o powierzchni na 71 m2) i garaż o powierzchni 48 m2) oraz mieszkanie o powierzchni 17,8 m2. Postanowieniem z dnia 17 marca 2009r. sygn. akt II SA/Ol 1011/07 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż sytuacja materialna R.M. właściwie nie odbiega od stanu faktycznego przyjętego za podstawę postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2008r. sygn. akt II OZ 1055/08, którym oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 17 lipca 2008r. sygn. akt II SA/Ol 1011/08 o odmowie przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził wówczas, iż skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania i kosztów profesjonalnej pomocy prawnej bez uszczerbku utrzymania. Wskazany bowiem w formularzu PPF stan majątkowy skarżącego, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Referendarz uznał, że utrzymywanie przez skarżących dwóch lokali mieszkalnych nie pozwala na zakwalifikowanie ich do grona osób, które znajdują się w położeniu wymagającym zwolnienia od kosztów sądowych. Również kwestia, iż ich zdolność płatniczą ograniczają dodatkowo zobowiązania kredytowe, nie może być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nich postępowania. W takim bowiem przypadku przerzucenie ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli nie znajduje usprawiedliwienia. Od powyższego postanowienia R.M. złożył sprzeciw. Wniósł o jego uchylenie zarzucając naruszenie przepisów postępowania, gdyż nieprawidłowo i niezgodnie ze stanem faktycznym oceniono jego sytuację materialną. To zaś, w jego ocenie, miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Wobec wniesienia sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej jako: ppsa). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 ppsa), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. (Dz.U. z 1993r., nr 61, poz. 284 ze zm.). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Na podstawie zaś art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie adwokata albo radcę prawnego następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Jak wynika ze złożonych w niniejszym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy oświadczeń R.M. prowadzi on wraz z żoną gospodarstwo domowe, miesięcznie dochody rodziny wynoszą około 4000 zł brutto, zaś stałe koszty wahają się od 403 zł do 563 zł. Prócz tych wydatków skarżący wskazuje na inne koszty, jak wyżywienie, ubranie, leki i wydatki na eksploatację samochodu niezbędnego do jego normalnego funkcjonowania jako osoby niepełnosprawnej. Skarżący dysponują majątkiem ruchomym (samochód), jak i nieruchomym (utrzymują dwa lokale mieszkalne). Przedstawiona sytuacja majątkowa rodziny nie pozwala jednak na zakwalifikowanie ich do grona osób ubogich, które znajdują się w położeniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów na zastosowanie zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. Dokonując analizy sytuacji majątkowej skarżących Sąd nie znalazł okoliczności pozwalających przyznać prawo pomocy. Skarżący w ocenie Sądu nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co jest niezbędną przesłanką do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Chodzi tu bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wnioskodawca wykazał ponoszenie stałych kosztów, które jednak pochłaniają jedynie część dochodów skarżących. Nie zmienia tego oświadczenie o dodatkowych kosztach związanych z wyżywieniem, ubraniem czy lekami. Skarżący, który korzysta na obecnym etapie postępowania z możliwości złożenia środka odwoławczego - zażalenia na postanowienie z dnia 9 lutego 2009r. sygn. akt II SA/Ol 1011/07 o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie Stowarzyszenia S. - winien liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania z tego tytułu (wpis od zażalenia w kwocie 100 zł), jak też z kosztami dalszego udziału w niniejszym postępowaniu. W tym celu składający środek odwoławczy powinien poczynić odpowiednie oszczędności, na które pozwalają regularne dochody jego oraz żony. Jak wynika z akt sprawy skarżący uiścili już w niniejszej sprawie wpis sądowy w kwocie 100,- zł po zakończeniu postępowania o odmowie przyznania prawa pomocy postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2008r. sygn. akt II OZ 1054/08 i II OZ 1055/08, którymi oddalono zażalenia w tym zakresie. Powyższe wskazuje, iż oszczędności takie skarżący już wcześniej byli w stanie poczynić w sytuacji majątkowej, która nie uległa zmianie od zakończenia sprawy postanowieniem NSA z dnia 15 października 2008r. Należy również wskazać, iż fakt ponoszenia przez skarżących wydatków na spłatę kredytów nie może być uwzględniony przy ocenie ich sytuacji materialnej. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą bowiem mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 7 lutego 2006r. sygn. akt Il OZ 83/06, niepubl.). Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.