II SA/Ol 1011/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 5 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E. M. i R. M. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego postanawia odmówić przyznania Stowarzyszeniu "[...]" prawa pomocy. We wniosku z dnia 22 sierpnia 2011 r., złożonym na urzędowym formularzu, Stowarzyszenie "[...]", zwane dalej Stowarzyszeniem, wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E. M. i R. M. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", Nr "[...]". W uzasadnieniu podniesiono, iż Stowarzyszenie to organizacja społeczna, która nie posiada żadnych środków finansowych, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie posiada też konta bankowego. Skromne składki członków Stowarzyszenia przekazywane są w formie rzeczowej na działalność biura w postaci znaczków pocztowych, kopert, papieru do drukarki. Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach, Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ppsa, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli natomiast wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, to na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa może być jej przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do otrzymania prawa pomocy. To wnioskodawca powinien zatem przekonać sąd, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje bowiem jedynie wnioskodawcom, którzy z powodów od siebie niezależnych nie mogą pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe, na wstępie zauważyć należy, iż postanowieniem z dnia 4 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 1011/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu, na skutek sprzeciwu, wniosku Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych (złożonego na urzędowym formularzu z dnia 4 marca 2009 r.), odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Sąd stwierdził, iż głównym argumentem Stowarzyszenia jest, iż nie posiada ono żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie można jednak uznać tego za równoznaczne z wykazaniem, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest przesłanką umożliwiającą przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje bowiem jedynie podmiotom, które nie mogą – z powodów od siebie niezależnych – pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Stowarzyszenie, prowadząc statutową działalność, powinno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc Państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdyby poczynione w ten sposób czynności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o taką pomoc. W tym kontekście Sąd uznał, iż wniosek Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem podmiot nie wykazał, iż spełniona została przesłanka, określona w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa. Sąd zauważył, iż jak wynika z § 32 statutu Stowarzyszenia, jego majątek powstaje ze składek członkowskich, spadków, darowizn, dotacji, ofiarności publicznej i z działalności gospodarczej. Wnioskodawca, ubiegając się o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił jednak jakie działania podjął w celu pozyskania majątku niezbędnego do realizacji swych zadań statutowych i jakie były wymierne efekty tych działań. Co więcej z prezentowanego dotychczas stanowiska podmiotu wynika, że Stowarzyszenie nie podjęło w ogóle inicjatywy dla pozyskania dodatkowych środków finansowych. Skoro zatem wnioskodawca nie korzysta z możliwości pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych, to nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie jego działalność staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1056/09, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie Stowarzyszenia na przedmiotowe postanowienie. W jego uzasadnieniu podniósł, iż w pełnej rozciągłości popiera stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji. Zauważył, iż w niniejszej sprawie wnioskodawca pomija całkowicie istotę działania stowarzyszeń, która opiera się na samodzielności ich działania. Samodzielność ta przejawia się między innymi w oparciu działalności na własnym majątku. Majątek ten powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Nie ulega wątpliwości, że cele, które nakłada na siebie stowarzyszenie realizowane są z tego właśnie majątku. Jeżeli założyciele stowarzyszenia przyjmując cele swojej działalności są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenia, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa, a do takiej sytuacji prowadziłoby zaakceptowanie stanowiska reprezentowanego przez wnioskodawcę. Odmiennie oceniać należałoby sytuację, w której stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określa sposoby pozyskania środków, z których owe cele będą realizowane, lecz z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie z tych sposobów skorzystać. Tymczasem w niniejszej sprawie analiza oświadczeń wnioskodawcy, jak również dokumentów znajdujących się w akt sprawy prowadzi do wniosku, że Stowarzyszenie od samego początku miało świadomość, że nie będzie w stanie podołać kosztom własnej działalności. Słusznie wywiódł zatem Sąd I instancji, że w niniejszej sprawie wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że jest podmiotem, któremu przysługuje możliwość skorzystania z prawa pomocy. W świetle powyższego, wskazać należy, iż z analizy urzędowych formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 4 marca 2009 r. i z dnia 22 sierpnia 2011 r. wynika, że dane w nich zawarte – w szczególności co do celów Stowarzyszenia i przyjętych sposobów ich realizacji oraz jego sytuacji majątkowej i dochodowej nie uległy zmianom. "[...]". Obecnie, tak jak i uprzednio, Stowarzyszenie nie wykazało ani żadnego majątku ani środków finansowych. Pomimo przytoczonych wyżej rozstrzygnięć sądów administracyjnych, nie wskazało też, aby podjęło jakiekolwiek próby zmiany swojej sytuacji i zdobycia środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając to na uwadze, stwierdzić należy, podzielając w tym zakresie przytoczone wyżej stanowisko sądów administracyjnych, iż zamierzając realizować swoje cele aktywnie w określony wyżej sposób, Stowarzyszenie powinno w stosownym czasie zabezpieczyć odpowiednie środki na pokrycie z własnego majątku kosztów związanych z udziałem w postępowaniu sądowym, a na pewno wykorzystać wszelkie możliwe sposoby na pozyskanie środków pieniężnych na ten cel. Skoro zaś tego nie uczyniło, gdyż ze złożonego obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, aby podjęło jakiekolwiek próby zreformowania swojej działalności i wykorzystania wszelkich możliwych instrumentów pozyskiwania środków niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej, to wniosek ten nie może być uwzględniony. W tej sytuacji, zwolnienie Stowarzyszenia z obowiązku poniesienia kosztów postępowania oznaczałoby bowiem przerzucenie ciężaru jego funkcjonowania na Państwo, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Mając zatem na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż Stowarzyszenie nie wykazało, że spełnia przesłanki, uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Niezależnie od tych przesłanek, mając na uwadze zakres żądania Stowarzyszenia, dodać należy, iż stosownie do art. 41 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2011 r., Nr 41, poz. 213), doradca podatkowy jest uprawniony do występowania w charakterze pełnomocnika w postępowaniu w zakresie sądowej kontroli decyzji, postanowień i innych aktów administracyjnych w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami. W tych też tylko sprawach uprawiony jest do sporządzenia skargi kasacyjnej oraz zażalenia, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej (art. 175 § 3 pkt 1 i art. 194 § 4 ppsa). W konsekwencji, w niniejszej sprawie, z uwagi na jej przedmiot, niezależnie od przesłanek przyznania prawa pomocy, wniosek Stowarzyszenia w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego nie mógłby być uwzględniony. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.