II SA/Ol 1016/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.M. i M.N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.M. i M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na upomnienia o obowiązku solidarnego uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie skarżący, stosownie do pouczenia zawartego w uzasadnieniu postanowienia oddalającego ich zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia tejże należności, zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazali, iż prosząc o uzasadnienie wyroku, nie byli świadomi, że będą musieli uiścić opłatę. Sam fakt, że będą musieli uiścić opłatę adiacencką jest znaczącym obciążeniem dla ich skromnego budżetu domowego. Kilkakrotnie w ciągu roku ponoszą wydatki związane z wyjazdami na wizyty kontrolne do Centrum Zdrowia Dziecka (do wniosku dołączona została kopia terminarza wizyt). Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, we wspólnym gospodarstwie pozostaje ze skarżącymi dwoje dzieci (13 i 15 l.); majątkiem rodziny jest dom (99 m2) i garaż, a suma miesięcznych dochodów brutto z tytułu pracy wynosi 4525,44 zł. Biorąc pod uwagę przedstawione informacje uznano, iż zgłoszony postulat nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami; dalej w skrócie "p.p.s.a."), zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, publ. w Internecie - http:// orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trzeba zwrócić uwagę na fakt, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zdaniem referendarza, dane zawarte we wniosku nie przekonują, by skarżący znajdowali się w szczególnej sytuacji. Jeśli oprócz kosztów sądowych w postaci opłaty kancelaryjnej (100 zł) uwzględniać konieczność uiszczenia przez nich także opłaty adiacenckiej (2919,35 zł), uzasadnione będzie domniemanie, iż posiadają oni adekwatną ku temu zdolność kredytową. Uznając zatem, iż skarżący nie wykazali zasadności przyznania im prawa pomocy, orzeczono jak w sentencji - czyniąc to w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy