II SA/Ol 1027/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności – zawieszenia postępowania postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 2 października 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", Nr "[...]". We wniosku, złożonym na urzędowym formularzu, skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu podniosła, iż jej sytuacja życiowa i dochody uniemożliwiają opłacenie kolejnych kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru. Oświadczyła, iż utrzymuje się wyłącznie z emerytury, z której "w najlepszym wypadku" (jeśli jest zdrowa) może zaoszczędzić ok. 100 zł. Zauważyła, iż aktualnie powinna dysponować kwotą ok. "[...]" na zakup opału na zimę, niestety "prawie nic" nie zaoszczędziła. Skarżąca wskazała stałe wydatki: prąd, gaz, podatek, telefon, woda, itp. – ok. "[...]", żywność, środki czystości, odzież, obuwie, naprawy i remonty, utrzymanie psa – ok. "[...]", bilety komunikacji miejskiej, opłaty pocztowe, ksero, itp. – ok. "[...]", leki – ok. "[...]". Zauważyła, iż dodatkowo w tym miesiącu uiściła 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej. Podniosła, iż nie może zaciągać kolejnych długów na koszty sądowe, zawodowego pełnomocnika, czy też zakup opału, ponieważ nie jest w stanie spłacić starych zobowiązań. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Do jej majątku należy dom o powierzchni "[...]" wraz przydomowy ogródek o pow. ok. "[...]". Źródłem jej dochodu jest emerytura w wysokości "[...]" brutto. Skarżąca nie wykazała żadnych zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych, oświadczając, iż nie posiada "żadnych oszczędności, żadnych kont itp." Do wniosku załączyła przekaz pocztowy emerytury ("[...]" netto) oraz dokumenty wskazujące wysokość wydatków na podatek od nieruchomości, energię i gaz oraz opał (za poprzedni sezon grzewczy). Wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powyższe, na wstępie zauważyć należy, iż postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1027/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu, na skutek sprzeciwu, wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Sąd stwierdził, iż złożone przez skarżącą w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy oświadczenia nie pozwalają na stwierdzenie, że jej sytuacja materialna faktycznie uniemożliwia poniesienie kosztów sądowych, powodując uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Zauważył, iż z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 ppsa wynika, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, dlatego też rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zależy zawsze od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Wskazał, iż w niniejszej sprawie skarżąca, pomimo wezwania w trybie art. 255 ppsa, nie udzieliła pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej wysokości ponoszonych przez nią stałych wydatków. Nie przedstawiła też żadnych dokumentów źródłowych (rachunków, decyzji, faktur, recept, itp.), potwierdzających ponoszone wydatki, w tym opłaty za mieszkanie, telefon, prąd, gaz, podatek od nieruchomości, czy ponoszone koszty związane z leczeniem. Sąd podniósł, iż przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżąca uchyliła się od przedstawienia żądanych w trybie art. 255 ppsa dokumentów, to powinna liczyć się z brakiem uznania jej twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione i tym samym z nieuwzględnieniem jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II OZ 470/12, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie skarżącej na przedmiotowe postanowienie. Sąd ten, podzielając stanowisko Sądu I instancji podniósł, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że nie posiada wystarczających środków finansowych, ani majątku na pokrycie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazał, iż skarżąca nie przedstawiła żadnych rachunków, które byłyby dowodem na ponoszenie wydatków związanych z leczeniem. Zauważył, iż skarżąca posiada regularny dochód w postaci emerytury, a jednocześnie nie złożyła żadnych dokumentów, np. rachunków za leki, światło, gaz, ogrzewanie, które pozwoliłyby ocenić jej oświadczenia o ponoszonych kosztach utrzymania. Podniósł, iż strona powinna chociażby uprawdopodobnić swój stan finansowy, aby Sąd dysponował danymi, na podstawie których może ocenić przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie wykazała natomiast na tym etapie postępowania, aby poniesienie kosztów sądowych mogło spowodować uszczerbek koniecznego dla niej utrzymania. Sąd zaznaczył jednocześnie, że skarżąca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy i przedstawić ponoszone wydatki, chociażby przez złożenie rachunków dotyczących kosztów zakupu leków i uiszczania wskazanych wyżej opłat. Wyjaśnienie we wskazanych wyżej postanowieniach jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma uwiarygodnienie okoliczności, na które powołuje się strona oraz wskazanie, co powinna uczynić skarżąca, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, usprawiedliwiało zaniechanie wzywania skarżącej do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu kolejnego jej wniosku i poprzestanie na stwierdzeniu, że również obecnie nie wykazała ona, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka, uzasadniająca przyznanie jej prawa pomocy. Pomimo wskazań, zawartych we wskazanych wyżej postanowieniach, skarżąca nie przedłożyła bowiem ponownie dokumentów źródłowych, potwierdzających fakt ponoszenia przez nią określonych wydatków w wykazanej wysokości. W konsekwencji, również na tym etapie postępowania nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest ona w stanie ponieść dalszych kosztów postępowania w niniejszej sprawie w całości lub w części. Zauważyć należy, iż skarżąca dysponuje stałym miesięcznym dochodem w kwocie przekraczającej kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, a to jak przyjąć należy co do zasady powinno umożliwiać, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Wobec braku możliwości zweryfikowania w pełnym zakresie twierdzeń skarżącej dotyczących wysokości ponoszonych przez nią wydatków nie jest natomiast możliwe ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jej utrzymania. W warunkach niniejszej sprawy, skarżąca wykazała wprawdzie wysokość i przeznaczenie ponoszonych wydatków, lecz w istocie nie przedłożyła dokumentów źródłowych, potwierdzających fakt ponoszenia przez nią wskazanych wydatków w wykazanej wysokości – poza dowodem potwierdzenia zapłaty raty podatku od nieruchomości w listopadzie, skarżąca przedłożyła bowiem jedynie nieopłacone rachunki za energię i gaz z płatnością we wrześniu na nazwisko W. P. oraz pokwitowanie zapłaty za opał w poprzednim sezonie grzewczym bez danych odbiorcy. Dodatkowo zauważyć należy, iż wysokość wydatków, wykazanych we wniosku złożonym uprzednio i obecnie, uległa istotnym zmianom, do czego również skarżąca w żaden sposób się nie odniosła. Nie wskazała chociażby przyczyn, które sprawiają, że mimo znacznego spadku wysokości wydatków związanych z leczeniem, których również nie udokumentowała [dotychczas: ok. "[...]" (poprzedni wniosek), a nawet ok. "[...]" (zażalenie na postanowienie z dnia 20 kwietnia 2012 r.), obecnie: ok. "[...]"], nie była w stanie i nadal nie jest zaspokoić wszystkich swoich niezbędnych potrzeb, w tym związanych z ogrzaniem domu i jednocześnie wygospodarować środków na chociażby częściowe pokrycie dalszych kosztów postępowania w niniejszej sprawie, szczególnie, że w związku z poprawą stanu jej zdrowia, co można przyjąć w związku ze spadkiem wydatków związanych z leczeniem, mogła w tym roku poprawić swoją sytuację finansową, uzyskując dochód z tytułu "sprzedaży ziemiopłodów pochodzących z uprawianego ogrodu", stanowiący w poprzednich latach jej podstawowe źródło utrzymania (k. 20). Zauważyć należy, iż skarżąca wykazała wprawdzie wyższe obecnie wydatki na żywność, środki czystości, odzież, obuwie, naprawy i remonty, utrzymanie psa, lecz nie przedłożyła dowodów uwiarygodniających ponoszenie wskazanych wydatków w wykazanej wysokości. Mając świadomość potrzeby gromadzenia dowodów, potwierdzających ponoszone wydatki dla potrzeb postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy, skarżąca powinna natomiast zbierać stosowne dokumenty i zgodnie ze wskazaniami Sądu załączyć je do kolejnego wniosku. Wskazać należy, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie uczyniła. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.