II SA/Ol 1059/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H.B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. i Z.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Na etapie wniesienia skargi H.B. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, iż nie jest w stanie ich pokryć bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny. Składa się ona z sześciu osób, w tym dwóch małych dzieci. Zarobki nie są wysokie, a koszty utrzymania domu duże. Po opłaceniu rachunków i zakupie niezbędnych rzeczy, potrzebnych do życia nie zostaje środków. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają ze skarżącą mąż, syn, synowa i dwoje wnucząt. Majątek stanowią dom o powierzchni 126 m2, oraz oszczędności w kwocie 1464,56 zł [w analogicznym wniosku złożonym przez męża wymienione zostały również samochody "[...]" (2000 r.) i "[...]" (2002 r.)]. Łączna wysokość netto miesięcznych wynagrodzeń za pracę wszystkich dorosłych członków rodziny wynosi 8505,88 zł. Zobowiązania i stałe wydatki to: "Kredyt odnawialny 2871,50 Pożyczka PKZP 6000,- Pożyczka mieszkaniowa - zakład pracy 3.440,- Podatek od nieruchomości rocznie 1865,- Opał rocznie 4.000,- Energia elekt - miesięcznie 211,20 Ubezpieczenie samochodów rocznie 805,- Ubezpieczenie domu 149,- Opłaty za nieczystości miesięcznie 220,- Pozostałe opłaty 240,-". Rozpatrując zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, w skr.: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba zwrócić uwagę na fakt, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Zdaniem referendarza, skarżąca nie znajduje się w szczególnej sytuacji, o czym w znacznej mierze świadczy już samo posiadanie wymienionych składników majątkowych. Wystarczy poprzestać jednak na stwierdzeniu, iż same tylko stałe dochody w podanej wysokości pozwalają, bez ograniczeń w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które w postępowaniu pierwszoinstancyjnym sprowadzają się do wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Wprawdzie skarżąca nie podała, ile wynoszą miesięczne należności z tytułu kredytu i pożyczek, jednak według ukształtowanego w orzecznictwie poglądu, tego rodzaju zobowiązania i tak nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.