II SA/Ol 1067/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 17 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. J.D., wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdził, iż "nie jest w stanie ich ponieść bez poniesienia uszczerbku związanego z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny. Skarżący wraz z żoną utrzymują się z renty. Otrzymywane renty wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: wyżywienie - 800 zł, leczenie - 500 zł, opłaty eksploatacyjne: woda, gaz, prąd - ok. 500 zł, podatek od nieruchomości - 110 zł kwartalnie, pomoc materialna wnukom - ok. 300 zł miesięcznie, obuwie i odzież - ok. 200 zł". "Skarżący nie miał również możliwości, aby odłożyć jakieś oszczędności, bowiem nie miał z czego." Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną; suma ich miesięcznych dochodów netto z tytułu rent wynosi 2300 zł, a jedyny majątek to dom o powierzchni ok. 90 m2. Rozpatrując wniosek zważono, co następuje: Z zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późniejszymi zmianami, w skrócie: p.p.s.a.) wynika, iż każdy podmiot inicjujący postępowanie przed sądem administracyjnym musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego (skarżący ma tego świadomość, ponieważ "[...]" r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w sprawie o sygn. akt "[...]", również dotyczącej warunków zabudowy, odrzucił jego skargę z powodu nieuiszczenia wpisu). W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zatem brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskiwanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte w odniesieniu do słowa utrzymanie. Przymiotnik "konieczny" oznacza "taki, którego nie da się uniknąć, którego nie można obejść, nieodzowny, nieuchronny, potrzebny, przymusowy". W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się zatem wydatki związane wprawdzie z utrzymaniem rodziny, ale nieposiadające cechy nieodzowności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2008 r., sygn. akt. II FZ 345/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ma to istotne znaczenie w niniejszej sprawie. Skarżący nie wykazał bowiem - choć przy ubieganiu się o przyznanie prawa pomocy ciążył na nim taki obowiązek - iż środki finansowe, jakimi dysponuje, są przeznaczane w całości na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Nie można do nich zaliczyć comiesięcznego wydatkowania 300 zł na pomoc wnukom, niepozostającym we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym, skoro analizie nie została poddana sytuacja materialna osób, na których utrzymaniu się znajdują. Poza tym w przypadku dwojga rencistów zapewne nie jest konieczne comiesięczne wydawanie 200 zł na zakup ubrań. Miesięczna suma wydatków, których czasowe ograniczenie jest możliwe, odpowiada więc wysokości wpisu, do którego właściwie sprowadzają się pierwszoinstancyjne koszty sądowe w niniejszej sprawie. Dysponowanie wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałymi dochodami pozwala dodatkowo posłużyć się pożyczką czy kredytem. Zdaniem orzekającego, informacje przedstawione przez skarżącego nie dowodzą zatem istnienia konieczności przerzucenia całości lub części kosztów na Państwo. Stąd też orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy.