II SA/Ol 1076/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza na rzecz skarżącej od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia "[...]" Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O. po rozpoznaniu zgłoszenia choroby zawodowej u D.D. nie stwierdził u wymienionej przewlekłej choroby zawodowej układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy. W uzasadnieniu wskazano, iż Poradnia Chorób Zawodowych przy Wojewódzkim Zespole Medycyny Przemysłowej w O. na podstawie analizy całości zebranej dokumentacji medycznej oraz w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań konsultacyjnych (neurologicznych, ortopedycznych) i badań dodatkowych rozpoznała chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, dyskopatię L3-L4,L4-L5,L5-S1, śladowy zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowego oraz zawroty głowy (w wywiadzie). Jednakże rozpoznane schorzenia nie znajdują się w obowiązującym wykazie chorób zawodowych, a charakter pracy jaką wykonywała D. D. nie stwarzał ryzyka powstania przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy. Z kolei Instytut Medycyny Pracy w Łodzi jako jednostka orzecznicza II stopnia, gdzie przeprowadzono na wniosek zainteresowanej ponowne badania, ustalił iż badania wykonane technikami obrazowymi wykazały zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego i lędźwiowo – krzyżowego z wielopoziomową dyskopatią oraz cechy przebytej choroby Scheuermanna z guzkami Schmörla, a w badaniu TK stwierdzono rozpoczynające się zmiany zwyrodnieniowe bioder. Ze względu jednak na fakt, iż zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów występują z dużą częstością w populacji ogólnej niezależnie od rodzaju wykonywanej pracy i nie są rozpatrywane w kategorii choroby zawodowej, Instytut Medycyny Pracy w Łodzi orzeczeniem z dnia "[...]" potwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Ponadto wskazano, iż z przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego wynika, że D.D. zajmując stanowiska sprzedawcy, kelnera, pomocy kuchennej wykonywała zróżnicowane czynności obciążające różne grupy mięśniowe, co jednak nie skutkowało powstaniem zespołu objawów choroby, którą można byłoby uznać jako zawodową. Zatem biorąc pod uwagę dokonaną ocenę narażenia zawodowego oraz orzeczenia lekarskie wydane przez Wojewódzki Zespół Medycyny Przemysłowej w O. oraz Instytut Medycyny Pracy w Łodzi nie stwierdzono przewlekłej choroby zawodowej układu ruchu wymienionej w poz. 19 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła D.D., nie zgadzając się z opinią orzeczenia. Podniosła, iż w jej ocenie zakład pracy stwarzał warunki powstania choroby zawodowej układu ruchu i nie było sposobu, aby jej uniknąć. Do odwołania zainteresowana dołączyła skierowanie na badanie rezonansu magnetycznego kręgosłupa szyjnego. Decyzją z dnia "[...]" Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż zainteresowana była badana przez jednostki uprawnione do orzekania w sprawie chorób zawodowych zarówno I, jak i II stopnia. W obu przypadkach stwierdzono, iż brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Podkreślono, iż rozpoznane u D. D. schorzenia nie zostały wymienione w wykazie przewlekłych chorób układu ruchu wywołanych sposobem wykonywania pracy, zawartym w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych pod pozycją 19. Wskazano, iż lekarz wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Natomiast decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje się na podstawie zebranego materiału dowodowego oceny narażenia zawodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego. Oznacza to, że rozpoznanie choroby zawodowej nie należy do właściwości organów inspekcji sanitarnej, które związane są rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim i nie są uprawnione do odmiennej oceny niż wyrażona w prawidłowo sporządzonym orzeczeniu lekarskim. Jeśli zaś chodzi o skierowanie na badanie rezonansu magnetycznego kręgosłupa szyjnego, to Wojewódzki Zespół Medycyny Przemysłowej w O. poinformował, że dowód ten potwierdza istnienie schorzenia, które zostało rozpoznane w jednostkach uprawnionych do orzekania w sprawie chorób zawodowych, jednak schorzenie to nie znajduje się w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła D. D., podnosząc ponownie zarzuty zawarte w złożonym uprzednio odwołaniu. Podała, iż nikt jej nie poinformował, iż należy posiadać wszystkie wyniki badań. Wyjaśniła, iż jest w trudnej sytuacji materialnej i nie stać jej na wykonanie niezbędnych wyników, a na ich przeprowadzenie w ramach ubezpieczenia zdrowotnego trzeba czekać około pół roku. Następnie do pisma z dnia 29 stycznia 2010r. dołączyła wyniki badań specjalistycznych. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w O. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślono, iż zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej dotyczyło poz. 19 wykazu chorób zawodowych i jednostki orzecznicze przeprowadziły w tym kierunku stosowne badania celem określenia, czy skarżąca cierpi na którąś z wymienionych tam jednostek chorobowych. Nie ma zatem potrzeby wykonywania dodatkowych badań. Ponadto zaznaczono, iż organ nie neguje ustaleń Państwowej Inspekcji Pracy odnośnie sposobu wykonywania pracy skarżącej, która powodowała nadmierne obciążenie kręgosłupa. Jednakże schorzenie kręgosłupa, jak i pozostałe schorzenia rozpoznane w jednostkach orzeczniczych nie są umieszczone w obowiązującym wykazie chorób zawodowych i dlatego schorzenia te nie mogą być uznane jako zawodowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, iż przedmiotowa skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235 ² powołanej ustawy). Wykaz chorób zawodowych, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, a także podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105 poz. 869) Zgodnie z § 5 ust. 1 tego rozporządzenia właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust.3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997r. o służbie medycyny pracy (Dz.U. z 2004r. Nr 125, poz. 1317 ze zm.), zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych wskazanych w tym rozporządzeniu. Orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Zatem warunkiem wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie przez uprawnioną jednostkę choroby określonej w wykazie chorób zawodowych, zawartym w załączniku do powołanego rozporządzenia oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą a czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału aktowego lekarz medycyny przemysłowej w dniu 15 października 2008r. zgłosił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. podejrzenie choroby zawodowej u D. D. w postaci dyskopatii wielopoziomowej kręgosłupa oraz zmian zwyrodnieniowych stawów biodrowych. Jako przyczynę choroby zawodowej wskazano działanie czynników szkodliwych dla zdrowia wynikających ze sposobu wykonywania pracy, związanego z obciążeniem wysiłkiem fizycznym. Podano, iż po 6 latach pracy na stanowisku m.in. sprzedawcy, kelnera, u skarżącej wystąpiły objawy ostrego bólu kręgosłupa, utrudnienia w poruszaniu się i w podejmowaniu wysiłku fizycznego, a także pojawiły się bóle lewego stawu biodrowego. Na podstawie analizy zebranej dokumentacji medycznej i w oparciu o wyniki przeprowadzonych badan konsultacyjnych (neurologicznych i ortopedycznych) oraz dodatkowych badań rozpoznano u skarżącej chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, dyskopatię L3-L4,L4-L5,L5-S1, śladowy zespół bólowy kręgosłupa lędźwiowego oraz zawroty głowy w wywiadzie. Podkreślono, iż charakter pracy jaką wykonywała skarżąca nie stwarzał ryzyka powstania przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy, a rozpoznane schorzenia nie znajdują się w obowiązującym wykazie chorób zawodowych. Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi, gdzie przeprowadzono ponowne badania, również nie stwierdził podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Zaznaczono, iż zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i stawów występują z dużą częstością w populacji ogólnej, niezależnie od rodzaju wykonywanej pracy i nie są rozpatrywane w kategorii choroby zawodowej. Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przede wszystkim orzeczenia lekarskie właściwych jednostek orzeczniczych organ zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji nie stwierdził u skarżącej choroby zawodowej, bowiem schorzenia rozpoznane u skarżącej nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych. Należy jednak podkreślić, że organy inspekcji sanitarnej będąc właściwe do orzekania w przedmiocie choroby zawodowej nie są zwolnione od przestrzegania reguł ustanowionych w Kodeksie postępowania administracyjnego, które zobowiązują organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego) oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Przepisy te statuują podstawowe zasady postępowania administracyjnego: zasadę działania na podstawie przepisów prawa oraz zasadę prawdy materialnej, które mają swoje źródło w zasadzie demokratycznego państwa prawnego i stanowią gwarancję poszanowania w postępowaniu administracyjnym interesów obywateli, w tym stron postępowania. Nie można także zapominać, iż na organy administracji nałożono również obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego). Pamiętać także należy o obowiązującej zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego), która nakłada na organy orzekające obowiązek poddania ocenie wszystkich dowodów w sprawie - we wzajemnej łączności. W związku z tym organ administracji publicznej rozpatrując materiał dowodowy, nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu. Może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej robi to przyczyny. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Bezsporne jest, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa za chorobę zawodową może być uznana tylko choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych. Wykaz chorób zawodowych stanowiący załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych pod pozycją 19 wymienia przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy. Należą do nich: przewlekłe zapalenie ścięgna i jego pochewki, przewlekłe zapalenie kaletki maziowej, przewlekłe uszkodzenie łąkotki u osób wykonujących pracę w pozycji klęczącej lub kucznej, przewlekłe zapalenie okołostawowe barku, przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej oraz zmęczeniowe złamanie kości. Żadnej z wymienionych chorób jednostki orzecznicze zarówno I, jak i II stopnia nie stwierdziły u skarżącej. Jednakże wraz z pismem procesowym z dnia 29 stycznia 2010r. skarżąca dołączyła szereg wyników badań, w tym badania USG stawów barkowych i kolan. Przy czym zarówno w skardze, jak i na rozprawie skarżąca oświadczyła, iż nikt jej nie informował, iż powinna posiadać wszystkie wyniki chorób na jakie cierpi oraz nie wskazał, jakie badania winna przeprowadzić. Zgodnie zaś z art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W związku z tym w ocenie Sądu organ winien ustalić, czy przedłożone przez skarżącą wyniki badań mogą mieć wpływ na stwierdzenie istnienia bądź braku istnienia choroby zawodowej. Wskazać przy tym należy, iż organ administracji nie ma wiedzy specjalistycznej i nie może dokonać samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej. Oznacza to, że ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści orzeczenia lekarskiego wydanego przez specjalistyczną jednostkę orzeczniczą. Orzeczenie takie, co wynika z mechanizmu postępowania w sprawie chorób zawodowych, stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Przy czym stanowisko specjalistycznej jednostki orzeczniczej winno być zupełne, logiczne i wszechstronnie uzasadnione, wyjaśniające wszelkie wątpliwości. Z orzeczeń znajdujących się w aktach niniejszej sprawy nie wynika, aby wyniki badań przedłożonych przez skarżącą podlegały ocenie przez jednostki orzecznicze. Nie sposób zatem ocenić, czy mogą mieć one wpływ na treść wydanych orzeczeń. W związku z tym z organ winien zwrócić się do właściwej jednostki orzeczniczej o zajęcie stanowisko co do wyników badań specjalistycznych przedłożonych przez skarżącą. Dopiero wyjaśnienie tych okoliczności pozwoli na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy. Reasumując, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi Sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.