II SA/Ol 1078/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. – P. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia "[...]" sygn. akt II SA/Ol 1078/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. – P. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na nadbudowę i przebudowę budynku gospodarczego postanawia przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi. M. K. – P., reprezentowana przez syna – C. K. wniosła skargę na decyzję Wojewody z dnia "[...]", którą organ utrzymał w mocy decyzję Starosty M. z dnia "[...]" zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenie na nadbudowę i przebudowę istniejącego budynku gospodarczego na mieszkalny na działce nr "[...]", obręb "[...]", położonej w M. przy ulicy K. "[...]". Jednocześnie strona skarżąca wniosła o całkowite zwolnienie od wszelkich kosztów sądowych. W złożonym formularzu wniosku PPP skarżąca podała, iż od grudnia 2010r. nie ma dochodu z wynajmu pawilonu położonego przy ulicy K. "[...]" w M. i do wiosny nie ma realnych szans na jego wynajęcie. W związku z tym, obecnie jej jedyny dochód to renta w wysokości 1267 złotych miesięcznie, która nie wystarcza na wszystkie niezbędne wydatki, dlatego też finansowo pomagają jej dzieci, które są już na emeryturze. Skarżąca podała, że ma 90 lat, jest inwalidką I grupy i potrzebuje codziennej opieki i pomocy we wszystkich czynnościach. Wskazała, że co miesiąc wydaje na opiekunkę 400 zł, czynsz za mieszkanie, komórkę i wodę wynosi ok. 210 zł, za światło ok. 60 zł, za telefon ok. 60 zł, za telewizję kablową ok. 57 zł, zakup obiadów w MOPS-ie kosztuje ok. 130 zł, leki i środki czystości ponad 200 zł, za ogrzewanie gazowe jesienią ok. 300 zł, zaś zimą ponad 600 zł, co łącznie wynosi ponad 1500 zł miesięcznie. Ponadto z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, a jej majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 53m² oraz działka położona w M. o pow.110m² z pawilonem o pow. 40m². W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, pełnomocnik skarżącej przedłożył pismo procesowe z dnia 16 lutego 2011r., w którym oświadczył, iż tylko 3 osoby interesowały się wynajęciem lokalu, jednakże każda z nich złożyła wniosek o dotację na rozpoczęcie działalności gospodarczej i ostatecznie lokalu jeszcze nie wynajęła. Do pisma dołączono również zestawienie operacji dokonywanych z rachunku bankowego, za którego pośrednictwem dokonywane są opłaty skarżącej, z wyjątkiem faktur za leki i bieżących wydatków na żywność i środki czystości. Przedłożono również kserokopię decyzji Burmistrza Miasta M. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2011r. w wysokości 581 zł oraz kserokopię faktury za zużycie gazu za okres od 4 stycznia 2011r. do 2 lutego 2011r. na kwotę 620,76 zł. Ponadto przedłożono oświadczenie podpisane własnoręcznie przez skarżącą, w którym wymieniona podała, iż jest wdową i mieszka sama. Nie posiada rachunku bankowego, zaś opłaty pokrywane są z jej renty i składek jej dzieci, za pośrednictwem rachunku bankowego należącego do jej syna Władysława. Dodała, iż po okresie świątecznym i Nowym Roku spada popyt na wynajęcie lokalu, a ze względu na niewielką powierzchnię i usytuowanie pawilon nadaje się jedynie na nieuciążliwe usługi lub handel detaliczny. Dodała, iż ostatni wynajmujący opuścił lokal dopiero ostatniego dnia obowiązywania umowy najmu, pozostawiając lokal w stanie uniemożliwiającym jego natychmiastowe wynajęcie. Skarżąca w złożonym oświadczeniu podała również, iż z tego co wie, to żadne z jej dzieci nie posiada wartościowych przedmiotów powyżej 3000 euro, mieszkają w blokach w mieszkaniach własnościowych i nie posiadają innych nieruchomości. Synowie W. i H. mieszkają ze swoimi żonami, syn S. mieszka z żoną, która jest inwalidką I grupy, z córką i jej mężem oraz dwojgiem wnucząt (córka i jej mąż są bezrobotni). Z kolei córka T. mieszka z mężem, zaś syn C. mieszka sam w kawalerce o powierzchni 32m², nie posiada rachunku bankowego i wartościowych przedmiotów. Dodała, iż W., S. i T. mieszkają w M., a H. i C. w O. Dzieci codziennie na zmianę wyręczają ją we wszystkich sprawach życia codziennego, jednak same są w wieku emerytalnym i nie są w stanie podołać wszystkim obowiązkom, dlatego też muszą opłacać dochodzącą pomoc domową. Postanowieniem z dnia "[...]" (sygn. akt II SA/Ol 1078/10) Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, iż z analizowanego materiału dowodowego wynika, że skarżąca otrzymuje istotne wsparcie ze strony pięciorga swoich dzieci. W świetle prawa jest to wywiązywanie się z obowiązku określonego w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stąd też uprawnione było wystosowanie na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwania do podania informacji charakteryzujących kondycję finansową osób zobowiązanych wobec skarżącej. Mimo iż skarżąca nie przedstawiła dochodów swoich dzieci i wyciągów z ich rachunków bankowych, można jednak w przedmiotowym przypadku stwierdzić, iż jest ona w stanie uiścić koszty sądowe zainicjowanego przez siebie procesu. Przemawia za tym stan rachunku bankowego, z którego pochodzi dostarczony wyciąg – saldo końcowe w wysokości 3264,36 zł. Wprawdzie należy on do syna skarżącej, jednak - jak wskazał Referendarz - wszystkie operacje za jego pomocą dokonywane są na jej rzecz. Są to wpłaty od dzieci i opłaty rachunków, przy czym konto to nie jest zasilane rentą skarżącej. Na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik strony skarżącej wniósł sprzeciw, wnosząc o jego zmianę i zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, iż z upływem czasu możliwość i efektywność pomocy ze strony dzieci skarżącej są coraz mniejsze, z kolei potrzeby skarżącej są coraz większe. Wszystkie dzieci skarżącej są w wieku emerytalnym i wszystkie są dotknięte chorobami i dolegliwościami typowymi dla tego okresu życia i problemy te pogłębiają się z wiekiem. Tym samym, dzieci skarżącej coraz więcej czasu i coraz więcej środków pieniężnych muszą przeznaczyć na zaspokojenie własnych potrzeb. Przepis art. 87 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie może stanowić wystarczającej podstawy do odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Zakres obowiązku alimentacyjnego wynika bowiem z treści art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przy czym obowiązek ten nie może wykraczać ponad możliwości zobowiązanych. Z obowiązku dostarczenia środków utrzymania dzieci skarżącej wywiązują się w takim zakresie, jaki wykracza poza możliwości finansowe skarżącej. Koszty sądowe związane z utrzymaniem wartości działki stanowiącej samodzielną własność skarżącej nie mieści się w definicji kosztów utrzymania. Odmowa zwolnienia od kosztów sądowych oznacza, iż koszty te poniosą dzieci skarżącej, które nie mają żadnych praw do nieruchomości, w związku z która prowadzone jest niniejsze postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 wskazanej ustawy przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przede wszystkim podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Oceniając sytuację materialną skarżącej Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Stwierdzić bowiem należy, iż skarżąca posiada stałe źródło dochodu (rentę), a ponadto uzyskuje finansową pomoc od dzieci. Wprawdzie kwoty te nie są wysokie, lecz nie sposób uznać, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Nie mają przy tym znaczenia podnoszone w skardze okoliczności co do przyczyn zaskarżenia decyzji, gdyż orzekając w przedmiocie prawa pomocy Sąd nie dokonuje oceny merytorycznej zaskarżonego aktu administracyjnego, a jedynie bada sytuację materialną strony skarżącej i możliwość poniesienia przez nią kosztów zwianych z wniesieniem skargi. Oceniając sytuację skarżącej pod tym kątem Sąd stwierdził, iż uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Należy bowiem wskazać, iż oprócz wydatków ponoszonych na koszty utrzymania (wyżywienie i opłaty), skarżąca ponosi również koszty leczenia, a także koszty sprawowanej nad nią opieki. Wydatków tych nie sposób nie zaliczyć do niezbędnych kosztów utrzymania. Jak wskazano wyżej skarżąca otrzymuje pomoc finansową od dzieci, ale – jak wynika z wyciągu bankowego – nie są to znaczne kwoty. Sąd uznał zatem, iż istnieją podstawy do zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. W związku z powyższym na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzeczono jak w sentencji.