II SA/Ol 1078/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. – P. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. z dnia "[...]" sygn. akt "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.K.– P. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie pozwolenia na nadbudowę i przebudowę budynku gospodarczego postanawia przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. M. K. – P., reprezentowana przez syna – C. K., wniosła skargę na decyzję Wojewody z dnia "[...]", którą organ utrzymał w mocy decyzję Starosty M. z dnia "[...]" zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenie na nadbudowę i przebudowę istniejącego budynku gospodarczego na mieszkalny na działce nr "[...]", obręb "[...]", położonej w M. przy ulicy K. 44B. Jednocześnie strona skarżąca wniosła o całkowite zwolnienie od wszelkich kosztów sądowych, wnosząc o zwolnienie jej z kosztów sądowych. Podała, iż od grudnia 2010r. nie ma dochodu z wynajmu należącego do niej pawilonu i do wiosny nie ma realnych szans na jego wynajęcie. Obecnie jej jedyny dochód to renta w wysokości 1267 złotych miesięcznie, która nie wystarcza na wszystkie niezbędne wydatki, dlatego też finansowo pomagają jej dzieci, które są już na emeryturze. Skarżąca podała, że ma 90 lat, jest inwalidką I grupy i potrzebuje codziennej opieki i pomocy we wszystkich czynnościach. Wskazała, że co miesiąc wydaje na opiekunkę 400 zł, czynsz za mieszkanie, komórkę i wodę wynosi ok. 210 zł, za światło ok. 60 zł, za telefon ok. 60 zł, za telewizję kablową ok. 57 zł, zakup obiadów w MOPS-ie kosztuje ok. 130 zł, leki i środki czystości ponad 200 zł, za ogrzewanie gazowe jesienią ok. 300 zł, zaś zimą ponad 600 zł, co łącznie wynosi ponad 1500 zł miesięcznie. Ponadto z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, a jej majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 53m² oraz działka położona w M. o pow.110m² z pawilonem o pow. 40m². Na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych pełnomocnik skarżącej nadesłał pismo, w którym oświadczył, iż tylko 3 osoby interesowały się wynajęciem lokalu, jednakże każda z nich złożyła wniosek o dotację na rozpoczęcie działalności gospodarczej i ostatecznie lokalu jeszcze nie wynajęła. Do pisma dołączono również zestawienie operacji dokonywanych z rachunku bankowego, za którego pośrednictwem dokonywane są opłaty skarżącej, z wyjątkiem faktur za leki i bieżących wydatków na żywność i środki czystości. Przedłożono również kserokopię decyzji Burmistrza Miasta M. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2011r. oraz kserokopię faktury za zużycie gazu za okres od 4 stycznia 2011r. do 2 lutego 2011r. Ponadto przedłożono oświadczenie podpisane własnoręcznie przez skarżącą, w którym wymieniona podała, iż jest wdową i mieszka sama. Nie posiada rachunku bankowego, zaś opłaty pokrywane są z jej renty i składek jej dzieci, za pośrednictwem rachunku bankowego należącego do jej syna Władysława. Podała również, iż z tego co wie, to żadne z jej dzieci nie posiada wartościowych przedmiotów powyżej 3000 euro, mieszkają w blokach w mieszkaniach własnościowych i nie posiadają innych nieruchomości. Dzieci codziennie na zmianę wyręczają ją we wszystkich sprawach życia codziennego, jednak same są w wieku emerytalnym i nie są w stanie podołać wszystkim obowiązkom, dlatego też muszą opłacać dochodzącą pomoc domową. Postanowieniem z dnia "[...]" (sygn. akt "[...]") Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podano, iż skarżąca otrzymuje istotne wsparcie ze strony pięciorga swoich dzieci, co w świetle prawa stanowi wywiązywanie się z obowiązku określonego w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stąd też uprawnione było wezwanie skarżącej do podania informacji charakteryzujących kondycję finansową dzieci. Mimo iż skarżąca nie przedstawiła żądanych dokumentów stwierdzono, iż jest ona w stanie uiścić koszty sądowe zainicjowanego przez siebie procesu. Powołano się na stan rachunku bankowego, z którego pochodzi dostarczony wyciąg – saldo końcowe w wysokości 3264,36 zł. Podano, iż wprawdzie należy on do syna skarżącej, jednak wszystkie operacje za jego pomocą dokonywane są na jej rzecz. Są to wpłaty od dzieci i opłaty rachunków, przy czym konto to nie jest zasilane rentą skarżącej. W sprzeciwie od tego postanowienia podniesiono, iż z upływem czasu możliwość i efektywność pomocy ze strony dzieci skarżącej są coraz mniejsze, z kolei potrzeby skarżącej są coraz większe. Wszystkie dzieci skarżącej są w wieku emerytalnym i wszystkie są dotknięte chorobami i dolegliwościami typowymi dla tego okresu życia i problemy te pogłębiają się z wiekiem. Tym samym, dzieci skarżącej coraz więcej czasu i coraz więcej środków pieniężnych muszą przeznaczyć na zaspokojenie własnych potrzeb. Przepis art. 87 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie może stanowić wystarczającej podstawy do odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Zakres obowiązku alimentacyjnego wynika bowiem z treści art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, przy czym obowiązek ten nie może wykraczać ponad możliwości zobowiązanych. Z obowiązku dostarczenia środków utrzymania dzieci skarżącej wywiązują się w takim zakresie, jaki wykracza poza możliwości finansowe skarżącej. Koszty sądowe związane z utrzymaniem wartości działki stanowiącej samodzielną własność skarżącej nie mieści się w definicji kosztów utrzymania. Odmowa zwolnienia od kosztów sądowych oznacza, iż koszty te poniosą dzieci skarżącej, które nie mają żadnych praw do nieruchomości, w związku z którą prowadzone jest niniejsze postępowanie. Postanowieniem z dnia "[...]" Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. (Sygn. akt "[...]") przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu podano, iż oceniając sytuację materialną należy stwierdzić, iż nie zachodzą przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Skarżąca posiada stałe źródło dochodu (rentę), a ponadto uzyskuje finansową pomoc od dzieci. Wprawdzie kwoty te nie są wysokie, lecz nie sposób uznać, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Podano, iż oprócz wydatków ponoszonych na koszty utrzymania (wyżywienie i opłaty), skarżąca ponosi również koszty leczenia, a także koszty sprawowanej nad nią opieki. Wydatków tych nie sposób nie zaliczyć do niezbędnych kosztów utrzymania. Ponadto skarżąca otrzymuje pomoc finansową od dzieci, ale – jak wynika z wyciągu bankowego – nie są to znaczne kwoty. Zatem Sąd uznał, iż istnieją podstawy do zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Na skutek zażalenia złożonego przez skarżącą Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia "[...]" (Sygn. akt "[...]") uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podano, iż Sąd nieprecyzyjnie wskazał, iż skarżąca posiada stałe źródło dochodu, a ponadto uzyskuje pomoc finansową od dzieci w niewysokich kwotach, co nakłada na Sąd obowiązek uzyskania dodatkowych informacji i dodatkowej oceny. Wskazano, iż odmowa zwolnienia z całości kosztów sądowych będzie zrozumiała wtedy, gdy Sąd w sposób skrupulatny i szczegółowy uzasadni niespełnienie ustawowych przesłanek i ustosunkuje się do zarzutów co do sposobu kwalifikowania dochodów będących wynikiem pomocy materialnej jej dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) sąd, któremu została przekazana sprawa związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W związku z tym ponownie rozpoznając sprawę z zakresu prawa pomocy musi mieć na względzie wskazania zawarte w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym w niniejszej sprawie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Należy także wskazać, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstw od tej generalnej reguły. Dokonując ponownie sytuacji materialnej skarżącej Sąd uznał, iż uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu renty w kwocie 1267 zł. Uzyskuje także pomoc finansową od dzieci w niewielkich kwotach (po 50 zł). Jak podała w formularzu wniosku ponosi wydatki z tytułu czynszu w kwocie 210 zł, opłat za energię elektryczną w kwocie 60 zł, za telefon w wysokości 60 zł oraz opłat za telewizję kablową w kwocie 57 zł. Podała także, iż na leki miesięcznie wydaje 200 zł oraz 130 zł na obiady z MOPS-u. W okresie zimowym na gaz wydaje 600 zł, w okresie letnim 300 zł. Poza kosztami utrzymania, wyżywienia i leków skarżąca ponosi również koszty sprawowanej nad nią opieki w wysokości 400 zł. Zatem uzyskiwane dochody nie pokrywają niezbędnych wydatków skarżącej. W związku z tym należy stwierdzić, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W związku z powyższym na podstawie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzeczono jak w sentencji.