II SA/Ol 1093/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie warunków zabudowy - przywrócenia terminu postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. B.M., wezwany do uiszczenia wpisu od skargi, wniósł o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jego rzecz radcy prawnego /k. 25-26 akt/. W uzasadnieniu stwierdził, iż "oprócz wnioskowanego budynku i obiektu małe architektury oraz działki nr ewid. "[...]" obr. "[...]" nie posiada majątku pozwalającego bez uszczerbku na zapłatę wpisu sądowego a co ważniejsze na opłacenie radcy prawnego, który zapewniłby mu należytą ochronę jego praw, w tym prawa własności. W celu sporządzenia skargi do Sądu (...) zmuszony był do zapożyczenia się u rodziny aby skorzystać z fachowej pomocy. Jednakże kwestie zawarte w skardze są dla wnioskodawcy zupełnie obce. Obecnie mieszka(-) w W. i studiuj(-e) zaocznie. Za studia płac(-i) miesięcznie 390 zł. Miesięczne koszty przejazdów oraz opłaty za mieszkanie wynoszą ok. 900-1000 zł." Według oświadczenia zawartego we wniosku, skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, jego dochód miesięczny brutto z tytułu umowy o dzieło wynosi 3200 zł a z tytułu umowy o pracę - 130 zł. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów (analogiczne do wezwań wystosowanych przez Sąd w sprawach o sygn. II SA/Ol 814/14 i II SA/Ol 849/14) /k. 19/ skarżący przedłożył wyciągi ze swojego rachunku bankowego za okres od 1 sierpnia do 30 listopada 2014 r. /k. 27-38/ oraz pismo z 10 grudnia 2014 r. /k. 22/, w którym określił miesięczne koszty swego utrzymania na ok. 2948 zł (czesne - 398 zł, przejazdy - ok. 100 zł, opłaty mieszkaniowe - ok. 615 zł, telefon i Internet - ok. 135 zł, wyżywienie, ubrania, wizyty lekarskie - ok. 1700 zł) oraz wskazał, iż mieszkanie, w którym obecnie zamieszkuje w W. jest własnością jego rodziców i to oni dokonują za nie opłat, on natomiast zwraca im ww. kwotę w gotówce. Rozstrzygając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie go osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jeśli natomiast wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Obejmuje ono zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Użycie we wskazanych przepisach określenia "gdy wykaże" oznacza, że wnioskodawca ma przekonać sąd, iż znajduje się w którejś z określonych w nich sytuacji. Wynika z nich również, iż nie wystarczy wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony, bowiem w przepisie tym chodzi o taką sytuację, gdy posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Innymi słowy, obniżenia standardu życia wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym nie można utożsamiać z uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu. Stąd też, zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Ma ono więc służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa, nawet jeśli stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący, dysponując dochodami w łącznej kwocie 2999,03 zł netto miesięcznie, mieszkaniem i nieruchomością rekreacyjną, na którą chce czynić nakłady (skarga dotyczy nieprzywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji odmawiającej ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie na jego działce budynku rekreacji indywidualnej wraz z przyłączami oraz zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe), posiada zdolność wygospodarowania środków odpowiadających kosztom postępowania (także w sprawach o sygnaturach przywołanych we wstępie). Przyznanie w takiej sytuacji prawa pomocy stanowiłoby jego nadużycie, gdyż celem tej instytucji jest zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania, a nie ochrona majątku wnioskodawcy (por. Hanna Knysiak - Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Dodatkowo należy zauważyć, co uczynił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w uzasadnieniu postanowienia z 16 grudnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. II SA/Ol 814/14, iż z analizy wysokości wypłat gotówkowych dokonywanych przez skarżącego nie wynika, by były to kwoty przeznaczane na uregulowanie (w okresie wskazanym w pkt II 1 wezwania) należności za mieszkanie, czyli wskazywane przez skarżącego opłaty eksploatacyjne, funduszu remontowy i media, których wysokość zadeklarował na kwotę około 615 zł miesięcznie. Jako powód nieuznania podawanych przez skarżącego okoliczności co do jego sytuacji finansowej za wiarygodne Sąd podał też dokonywanie zakupów niezwiązanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb bytowych (25 sierpnia na Allegro za 1629 zł, 13 października w sklepie dla biegaczy za 569 zł i, jak wynika z dostarczonego w niniejszej sprawie wyciągu za listopad - na steamgames.com za 222,59 zł), jak również otrzymywanie środków od matki (po 500 zł 26 września i 27 listopada) oraz J.M., rzekomo pozostającej wówczas na jego utrzymaniu. Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Ze względu na argumentację wniosku o ustanowienie radcy prawnego, godzi się na marginesie wyjaśnić skarżącemu, iż niepotrzebnie obawia się, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika jego interes nie będzie należycie chroniony. Reprezentacja skarżącego przez takiego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie warunkuje bowiem realizacji prawa do sprawiedliwego procesu. Wynika to z tego, iż sąd ten nie jest związany granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że dokonuje całościowej oceny legalności postępowania zakończonego zaskarżonym aktem administracyjnym. Jest ponadto obowiązany udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Nie jest przy tym wymagane stawiennictwo stron na rozprawie. W razie ich nieobecności przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia ich wnioski, twierdzenia i dowody znajdujące się w aktach sprawy (art. 108 p.p.s.a.)