II SA/Ol 1095/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi R.P na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz radcy prawnego A.Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu. Z akt administracyjnych przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie wraz ze skargą wynika, że w dniu 26 lutego 2016 r. R. P. zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej jako organu właściwego dłużnika z wnioskiem o umorzenie na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na rzecz dzieci K. i K. W.. Z treści wniosku i załączonych do wniosku dokumentów wynikało, że wnioskodawca jako podstawę wniosku wskazał swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. W toku postępowania wyjaśniającego organ dłużnika ustalił, że egzekucja alimentów zasądzonych w miesięcznej kwocie 600 zł nie była skuteczna wobec wnioskodawcy ani w okresie ostatnich 3, ani 5, ani też 7 lat. Decyzją z dnia "[...]" organ I instancji odmówił uwzględnienia wniosku z uwagi na niespełnienie przesłanki skuteczności egzekucji, jednocześnie wskazując, że organem właściwym do rozpoznania wniosku w zakresie umorzenia z powodu sytuacji dłużnika pozostaje organ właściwy wierzyciela, tj. Burmistrz Miasta A. Odwołanie od tej decyzji złożył wnioskodawca w ustawowym terminie, domagając się umorzenia należności i wyjaśniając, że w jego ocenie, spłacił 95% zadłużenia oraz zarzucając organowi pominięcie w swych rozważaniach stanu zdrowia wnioskodawcy i jego niewielkiego dochodu z tytułu renty. Decyzją z dnia "[...]" będąca przedmiotem odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że materialnoprawną podstawą decyzji pozostawały przepisy 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.; dalej jako: ustawa). Kolegium wyjaśniło ponadto, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 2 i 3 ustawy). Kolegium argumentowało dalej, że warunkiem koniecznym zastosowania art. 30 ust. 1 ustawy, a więc umorzenia należności alimentacyjnych jest skuteczna egzekucja alimentów. Organ II instancji podniósł, że egzekucja prowadzona wobec skarżącego jest jedynie częściowo skuteczna, co organ ustalił na podstawie zaświadczenia Komornika przy Sądzie Rejonowym z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", z którego wynika, że w sprawie z wniosku ZUS Fundusz Alimentacyjny w A przeciwko wnioskodawcy w okresie ostatnich 7 lat uzyskiwano zaspokojenie w kwotach od 216 zł do 586,32 zł miesięcznie. Natomiast alimenty bieżące wynoszą po 300 zł na każdą z uprawnionych osób, co oznacza, że nie zachodzą przesłanki umorzenia przewidziane w art. 30 ust. 1 ustawy, bowiem postępowanie egzekucyjne prowadzone przez komornika sądowego nie było skuteczne przez okres co najmniej trzech lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Ponadto Kolegium wskazało, że z uwagi na podnoszone we wniosku i w odwołaniu okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i zdrowotnej dłużnika, zasadne jest przekazanie wniosku w pozostałej części do rozpoznania organowi właściwemu wierzyciela, celem rozważenia przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. Skargę na wymienioną decyzję złożył R. P., wnosząc o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" oraz poprzedzającej tą decyzję, decyzji organu I instancji z dnia "[...]". W treści skargi skarżący podniósł, że w swoim wniosku o umorzenie należności powoływał się co prawda na art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. jednakże swoją prośbę uzasadniał sytuacją dochodową i rodzinną, twierdząc, że z uwagi na swój zły stan zdrowia spowodowany doznanym w przeszłości urazem podczas pracy w kopalni nie jest w stanie wykonywać jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego, zaś jedynym źródłem jego utrzymania są niewielkie świadczenia z pomocy społecznej, która to sytuacja uniemożliwia zarówno bieżące świadczenie alimentów, jak i spłatę zaległych należności z tego tytułu. Podstawą prawną roszczenia skarżącego były zatem okoliczności wymienione w art. 30 ust. 2, nie zaś art. 30 ust. 1 cytowanej ustawy. Fakt, że osoba nie będąca profesjonalistą przytoczyła w swoim wniosku określony przepis, którego treść nie przystaje do podanych przez wnioskodawcę okoliczności uzasadniających wniosek, nie może skutkować zakwalifikowaniem przez organ administracji zgłoszonego roszczenia jako wyczerpującego dyspozycję nieprawidłowo powołanego przepisu. Całkowicie bezprzedmiotowe były zatem wywody organów obydwu instancji w zakresie rozmiarów realizowania przez skarżącego obowiązków alimentacyjnych, albowiem główną przesłanką wniosku skarżącego była jego zdecydowanie niekorzystna sytuacja bytowa (dochodowa) i rodzinna, a zatem okoliczności wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy. Mając powyższe okoliczności na uwadze organem właściwym do rozpoznania wniosku skarżącego był stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy "organ właściwy wierzyciela", a zatem Burmistrz Miasta, na terenie której to miejscowości zamieszkują osoby uprawnione do alimentacji. Burmistrz Miasta i Gminy nie był zatem właściwy do rozpoznania wniosku skarżącego i do wydania w tej sprawie merytorycznej decyzji, lecz zgodnie z art. 19 k.p.a. winien stwierdzić swoją niewłaściwość i przekazać wniosek organowi właściwemu, tj. Burmistrzowi Miasta. Wydana w tych warunkach decyzja z dnia "[...]" - dotycząca całości wniosku skarżącego wydana została zatem przez organ niewłaściwy, a zatem dotknięta została wadą nieważności określoną wart. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Opisanego wyżej rażącego uchybienia przepisom postepowania nie zmienia fakt, iż organ pierwszej instancji poinformował skarżącego o możliwości złożenia wniosku o umorzenie należności do organu właściwości wierzyciela, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadność przekazania wniosku w pozostałej części organowi właściwemu wierzyciela, albowiem obydwie decyzje dotyczyły całości wniosku skarżącego, a nie jego części. Mając powyższe względy na uwadze – w ocenie skarżącego - zaskarżona decyzja z uwagi na wydanie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z naruszeniem przepisów o właściwości jest nieważna i ponieważ zachodzą okoliczności wymienione w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", powinna być uznana za nieważną stosownie do art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Następnie w dniu 12 grudnia 2016 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika skarżącego, w którym zaskarżonej decyzji zarzucono: l. Naruszenie art. 65 § 1 i art. 66 § 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016, poz. 23; dalej przywoływane jako KPA), poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji pomimo braku przekazania wniosku Skarżącego do Organu właściwego 2. Naruszenie przepisów art. 7, 9 i 50 § 1 KPA, poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji pomimo braku ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przez Organ I instancji 3. Naruszenie art. 63 § 2 KPA poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji pomimo braku rozpatrzenia wniosku Skarżącego zgodnie z jego treścią i w efekcie jego przekazania do Organu właściwego. W treści pisma pełnomocnik skarżącego podniosła, że skarżący wskazując w/w podstawę prawną, wskazał jednocześnie na poparcie swojego' wniosku okoliczności dotyczące stanu zdrowia oraz sytuacji finansowej, które stanowią podstawę umorzenia należności, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W niniejszej sprawie Organem właściwym do rozpatrzenia wniosku był zatem, jak wskazał Skarżący w skardze, Organ właściwy wierzyciela, o którym mowa wart. 30 ust. 2 w/w ustawy, a nie Organ właściwy dłużnika, o którym mowa w art. 30 ust. 1 w/w ustawy. Doszło zatem do wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt. 1) KPA). Jak wskazał Skarżący w skardze istotne są okoliczności faktyczne wskazane przez wnioskodawcę, a nie podstawa prawna wniosku. Zgodnie z art. 63 § 2 KPA podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Przedmiotowy przepis nie wskazuje podstawy prawnej żądania, nie jest ona zatem obligatoryjnym elementem żądania. Brak zatem jej wskazania, czy też tak jak w przypadku Skarżącego, wskazanie niewłaściwej podstawy prawnej, nie może rozstrzygać o treści podania i żądaniu wnoszącego, a także Organie właściwym do rozpatrzenia podania. Jeśli przy tym Organ powziąłby wątpliwość co do złożonego wniosku, jest uprawniony do wezwania składającego do złożenia wyjaśnień w trybie art. 50 § 1 KPA. Utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji przez Organ II instancji, w sytuacji braku przekazania wniosku Skarżącego do Organu właściwego wierzyciela, stanowi naruszenie art. 65 § 1 i art. 66 § 1 KPA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Natomiast zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej zwanej ; p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W sprawie niniejszej Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy w sprawie niniejszej działały na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 1 – 3 ustawy, które regulują precyzyjnie w jakich sytuacjach organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy. Organy wskazały, że skarżący nie spełnił tych przesłanek w związku z tym wydane zostały w sprawie decyzje negatywne dla skarżącego. Stosownie do treści art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Stosownie natomiast do treści art. 30 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Stosownie natomiast do treści art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Niemniej jednak skarżący nie kwestionuje w złożonej skardze zasadności przyjętej przez organy w sprawie wykładni przepisu art. 30 ust. 1 pkt 1 – 3 ustawy, wskazuje natomiast, że organy nie były w sprawie właściwe, gdyż wniosek, który został skierowany do organów orzekających, winien być rozpoznany jedynie przez organ właściwy wierzyciela, nie zaś dłużnika. Skarżący podnosi przy tym, że choć we wniosku wskazywał jako podstawę prawną żądania art. 30 ust. 1 ustawy, to w istocie jego roszczenie opierało się na przepisie art. 30 ust. 2 ustawy. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący wnioskiem z dnia 26 lutego 2016 r. skierowanym do organu I instancji wniósł o umorzenie na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na rzecz dzieci K. i K. W.. Z treści wniosku i załączonych do wniosku dokumentów wynika, że wnioskodawca jako podstawę wniosku wskazał swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Organ I instancji przeprowadził postępowanie administracyjne w oparciu o wymieniony przepis art. 30 ust. 1 ustawy i wydał decyzję negatywną dla skarżącego z uwagi na brak spełnienia przez skarżącego przesłanek ustawowych niezbędnych do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Następnie skarżący w odwołaniu wniesionym do Kolegium domagał się umorzenia należności wyjaśniając, że w jego ocenie, spłacił on 95% zadłużenia oraz zarzucając organowi pominięcie w swych rozważaniach stanu zdrowia wnioskodawcy i jego niewielkiego dochodu z tytułu renty. Zgodnie z art. 61 § 1 KPA postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie natomiast z art. 63 § 2 KPA podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Nie ulega wątpliwości, że ustawodawca w zakresie treści podania przyjmuje zasadę ograniczonego formalizmu. W ocenie Sądu wskazać należy, że organy orzekające w sprawie zobowiązane były rozpoznać żądanie skarżącego złożone na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy. Skarżący w toku postępowania nie kwestionował bowiem ani właściwości organów, ani podstawy prawnej w oparciu o którą działały organy orzekające. Okoliczność, że skarżący w treści wniosku wskazał także na przesłanki mogące świadczyć o tym, że domagał się również umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, nie stanowiły przeszkody do wydania w sprawie decyzji przez organ właściwy dłużnika. Tym bardziej, że dopiero w złożonej skardze podniesiono, że w istocie skarżący dochodził jedynie rozpoznania wniosku przez organ właściwy wierzyciela, a swoje żądanie opierał jedynie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zwróciło zresztą uwagę na tę okoliczność i wskazało, że ze względu na podnoszone we wniosku i w odwołaniu okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i zdrowotnej dłużnika, zasadne jest przekazanie wniosku w pozostałej części do rozpoznania organowi właściwemu wierzyciela, celem rozważenia przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. Wskazuje to dodatkowo, że Kolegium w wydanej decyzji orzekło jedynie o części wniosku skarżącego, który opierał się na podanej przez niego podstawie prawnej (art. 30 ust. 1 ustawy). W pozostałej zaś części uznało, że wniosek należy przekazać organowi właściwemu, tj. organowi wierzyciela, który może rozpoznać wniosek w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Nie można zatem przyjąć, że Kolegium (jak i organ I instancji) działało w sprawie jako organ niewłaściwy, a decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowiłoby podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 KPA. Ponadto skarżący w istocie wskutek wydania niniejszej decyzji nie podniósł negatywnych skutków prawnych w tym sensie, że wydane decyzje nie stanowią żadnej przeszkody w rozpoznaniu jego wniosku w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na postawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej orzeczono zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a.