II SA/Ol 11/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2011 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie skierowania do środowiskowego domu samopomocy oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że pismem z dnia 29 grudnia 2009 r. W. L. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o wyrażenie zgody na przedłużenie jego pobytu w Środowiskowym Domu Samopomocy przy ulicy A oraz w Domu B, swoją prośbę potwierdził w aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 29 grudnia 2009r. W wyniku przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania, zostały wydane dwie decyzje administracyjne. Pierwszą z nich nr "[...]" z dnia "[...]" przyznano wnioskodawcy pomoc w formie usług w ośrodku wsparcia (Dzienny Dom Pomocy Społecznej) mieszczącym się przy ulicy A na okres od 2 stycznia 2010 r. do 30 czerwca 2010 r. Zobowiązano jednocześnie stronę do ponoszenia kosztów wyżywienia w dni wolne (soboty i niedziele). Drugą z wymienionych decyzji nr "[...]" z dnia "[...]" odmówiono W. L. skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy przy ulicy A. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazał, że W. L. przebywał w Środowiskowym Domu Samopomocy przy ulicy A w okresie od 3 sierpnia 2009r. do 31 grudnia 2009 r. na podstawie poprzednio wydanej decyzji z dnia "[...]" o nr "[...]". Odmawiając skierowania do wskazanego ośrodka wsparcia organ I instancji powołał się na postanowienie zespołu wspierająco- rehabilitacyjnego funkcjonującego w ramach Środowiskowego Domu Samopomocy. Z opinii tej wynika, że W. L. nie przestrzegał zasad współdziałania w procesie terapeutycznym oraz naruszał zasady obowiązujące w placówce, a tym samym wykraczał przeciwko postanowieniom obowiązującego w ośrodku wsparcia regulaminu organizacyjnego. W. L. wniósł odwołanie od powyższej decyzji nr "[...]" z dnia "[...]". Wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wskazał, że zarzuty kierowane pod jego adresem, związane z nieprzestrzeganiem zasad związanych z pobytem w Środowiskowym Domu Samopomocy są nieprawdziwe. Podniósł, że wcześniej nie był o nich informowany. Podkreślił swój aktywny udział w zajęciach organizowanych przez ośrodek. Jednocześnie zaznaczył, że wobec jego osoby pracownicy ośrodka byli nieżyczliwi i podejmowali liczne działania utrudniające funkcjonowanie w Środowiskowym Domu Samopomocy. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że decyzja o umieszczeniu w ośrodku wsparcia ma charakter dyskrecjonalny, a więc jest wynikiem swobodnej aczkolwiek nie dowolnej oceny materiału dowodowego przez organ orzekający w konkretnym przypadku pod kątem spełnienia ogólnych przesłanek kwalifikujących daną osobę do umieszczenia w ośrodku. Na gruncie rozpoznawanej sprawy ustalono, że W. L. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe zamieszkując w mieszkaniu przy ulicy C. Jest osobą niepracującą, został zaliczony do II grupy inwalidzkiej na stałe, pobiera rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 1730,04 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł przyznany na stałe. Kolegium podniosło, że postanowieniem zespołu wspierająco- rehabilitacyjnego Środowiskowego Domu Samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi z dnia "[...]" wydano negatywną opinię dotyczącą przedłużenia pobytu W. L. w ośrodku. W uzasadnieniu podano, iż W. L. podczas dotychczasowego pobytu nie przestrzegał zasad współdziałania w procesie terapeutycznym, nie stosował się do obowiązujących regulaminów placówki: wewnętrznego oraz organizacyjnego. Dotychczasowymi działaniami natomiast przyczyniał się do negatywnej atmosfery wśród domowników oraz psychomanipulacji wobec innych podopiecznych ośrodka. Działania te polegały na nagrywaniu rozmów, wytwarzania atmosfery zagrożenia i notorycznym pisaniu pism do różnych instytucji oraz lekceważącym stosunkiem do innych osób. W ocenie zespołu, wnioskodawca wykazuje postawę roszczeniową, arogancką i pozbawioną szacunku do innych osób. Jednocześnie podkreślono, że W. L. radzi sobie we wszystkich czynnościach dnia codziennego i w życiu społecznym. Wskazano, że dotychczasowy swój pobyt w ośrodku wsparcia W. L. ograniczał do możliwości korzystania z bezpłatnych czynności usługowych takich jak: pranie, dokonywanie napraw, pisanie pism. Podkreślono również, iż wnioskodawca neguje diagnozę lekarza psychiatry i nie poddaje się zalecanemu leczeniu. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę na ocenę okresową postępowania domownika dokonaną przez wskazany zespół po dniu 1 lutego 2008r. oraz kolejną dokonaną po dniu 13 stycznia 2009 r., z których to ocen wynika, że W. L. jest osobą zaradną i bardzo dobrze funkcjonującą w życiu. Organ II instancji stwierdził, że w sprawie kluczowy jest art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym m.in. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgromadzony w sprawie materiał dowody pozwala uznać zasadność odmowy udzielenia pomocy w formie usług świadczonych przez Środowiskowy Dom Samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi w oparciu o brak właściwej współpracy ze strony wnioskodawcy. W ocenie Kolegium ocena postępowania wnioskodawcy dokonana przez zespół wspierająco-rehabilitacyjny ŚDS ma charakter kompleksowy i wskazuje na bezsprzeczne łamanie reguł obowiązujących w ośrodku wsparcia, szczegółowo określonych w regulaminie organizacyjnym ośrodka. Według Kolegium więc organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego wprowadzonego przepisem art. 51 ust 1 ustawy o pomocy społecznej. Skargę na ww. decyzję pismem z dnia 22 listopada 2010r. wywiódł W. L., wskazując, że jego "odwołanie nie dotyczy samej istoty ustalenia opłaty wynikającej z korzystania ze ŚDS, bo jest słuszna i zgodna z ustawą o pomocy społecznej". Skarżący zaznaczył jednak przy tym, że o ponoszeniu jakichkolwiek kosztów dowiedział się dopiero w dniu otrzymania decyzji z "[...]". Strona skarżąca zaznaczyła w skardze, że decyzja Kolegium jest dla niej nieprzychylna. W piśmie procesowym z dnia 13 grudnia 2010r. W. L. potwierdził złożenie skargi – pismem z dnia 22 listopada 2010r. na decyzję Kolegium z dnia "[...]". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie stwierdzając, że skarga została wywiedziona z uchybieniem terminu do jej wniesienia. Postanowieniem z dnia 31 marca 2001r. tut. Sądu przywrócono W. L. termin do wniesienia ww. skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została podjęta z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 11 ust. 2 i art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2009, Nr 175, poz. 1362) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji. Zgodnie z pierwszą przywołaną regulacją prawną brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Stosownie zaś do art. 51 ust. 1 tej ustawy osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze lub posiłek, świadczone w ośrodku wsparcia. W oparciu o wskazane przepisy organy odmówiły skarżącemu skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięć wskazano, że W. L. podczas dotychczasowego pobytu nie przestrzegał zasad współdziałania w procesie terapeutycznym, nie stosował się do obowiązujących regulaminów placówki: wewnętrznego oraz organizacyjnego. Według organów W. L. dotychczasowymi działaniami przyczyniał się do negatywnej atmosfery wśród domowników oraz dopuszczał się psychomanipulacji wobec innych podopiecznych ośrodka. Przede wszystkim należy wskazać, że wśród zasad i celów pomocy społecznej zostały również wskazane możliwości odmowy udzielenia pomocy, jej wstrzymania i zmodyfikowania, będące następstwem negatywnych zachowań świadczeniobiorcy. Miejsce tych przepisów w ustawie wskazuje, jak wielką uwagę należy przywiązywać do współdziałania świadczeniobiorcy z jednostkami organizacyjnymi i pracownikami pomocy społecznej (Sierpowska Iwona, Komentarz, ABC 2009 Komentarz do art. 11 ustawy o pomocy społecznej). Podkreślić należy w tym miejscu, iż decyzja w przedmiocie przyznania usług w ośrodku wsparcia zapada w ramach tak zwanego uznania administracyjnego, o czym przesądza treść omawianego przepisu art. 51 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym tego rodzaju świadczenia "mogą być przyznane". Działanie w ramach tegoż uznania oczywiście nie może być postrzegane jako obowiązek wydania rozstrzygnięcia o treści oczekiwanej przez stronę. Obowiązkiem organu działającego w ramach uznania administracyjnego jest rozważenie wskazanych w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego przesłanek słusznego interesu strony i interesu społecznego przy uwzględnieniu zasad określonych w art. 2 ust. 1, art. 3 oraz art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Tak więc w przypadku, gdy postępowanie, poprzedzające wydanie decyzji było prowadzone w sposób prawidłowy, a w jej uzasadnieniu zostały wyjaśnione motywy decyzji to nie jest rzeczą sądu administracyjnego kwestionowanie rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2010r., I OSK 1110/09, opublikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie www.nsa.gov.pl) . Na gruncie przedmiotowej sprawy zaś organy wnikliwie zbadały wszystkie jej okoliczności i wydały rozstrzygnięcia zawierające pełne uzasadnienia. Słusznie powołano się m.in. na postanowienie zespołu wspierająco-rehabilitacyjnego Środowiskowego Domu Samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi z dnia 16 grudnia 2009 r. negatywnie opiniującego przedłużenie pobytu W. L. w ośrodku (akta adm., k. – 19). Z dokumentu tego wynika zaś, że W. L. podczas dotychczasowego pobytu w rzeczonym ośrodku nie przestrzegał zasad współdziałania w procesie terapeutycznym, nie stosował się do obowiązujących regulaminów placówki: wewnętrznego oraz organizacyjnego. W aktach sprawy zaś znajduje się oświadczenie skarżącego potwierdzające, że zapoznał się on ze wskazanymi regulaminami (akta adm., k. – 24). W opinii wskazano dalej, że skarżący dotychczasowymi działaniami przyczyniał się do negatywnej atmosfery wśród domowników oraz dopuszczał się psychomanipulacji wobec innych podopiecznych ośrodka. Działania te polegały na nagrywaniu rozmów, wytwarzaniu atmosfery zagrożenia i notorycznym pisaniu pism do różnych instytucji oraz lekceważącym stosunkiem do innych osób. W ocenie zespołu, wnioskodawca wykazuje postawę roszczeniową, arogancką i pozbawioną szacunku do innych osób. Jednocześnie podkreślono, że W. L. radzi sobie we wszystkich czynnościach dnia codziennego i w życiu społecznym. Wskazano, że dotychczasowy pobyt w ośrodku wsparcia W. L. ograniczał do możliwości korzystania z bezpłatnych czynności usługowych takich jak: pranie, dokonywanie napraw, pisanie pism. Ponadto jak wynika z opinii Kierownika Środowiskowego Domu Samopomocy z dnia 16 lutego 2010r. W. L. swoją aktywność w placówce ograniczał jedynie do załatwiania właśnie wspomnianych wyżej potrzeb. Poza tym podopieczny pojawiał się zazwyczaj w godzinach pory obiadowej, tj. 13-14.30. Nie uczestniczył w żadnych zajęciach terapeutycznych prowadzonych przez ośrodek, co jest zasadniczą i podstawową działalnością Środowiskowego Domu Samopomocy (akta adm., k. – 27). Zarówno w opinii kierownika jak i postanowieniu zespołu wspierająco-rehabilitacyjnego podkreślono, że wnioskodawca neguje diagnozę lekarza psychiatry i nie poddaje się zalecanemu leczeniu. Warto jeszcze dodać w kontekście wartości dowodowej postanowienia zespołu wspierająco-rehabilitacyjnego, że rzeczony zespół składa się z ekspertów – w jego skład wchodzą kierownik ośrodka, psycholog, instruktor terapii zajęciowej, pielęgniarka oraz opiekun, mających przy tym stały kontakt z podopiecznymi. Zespół ten został formalnie powołany zarządzeniem Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Reasumując, rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie zapadło w ramach uznania administracyjnego, ale zawiera ono pełne i rzetelne uzasadnienie. Skarżący musi pamiętać, że nie jest jedyną osobą wymagającą pomocy. Chcąc zaś przebywać w takim ośrodku jak Środowiskowy Dom Samopomocy zobowiązany był przestrzegać zasad tam panujących. Wnioskodawca zaś poza oświadczeniem o zapoznaniu się ze stosownymi regulaminami podpisał również oświadczenie z dnia 16 maja 2008r. mówiące o tym, iż zapoznał się z konsekwencjami naruszenia § 4 ust. 3 pkt 2 regulaminu organizacyjnego Środowiskowego Domu Samopomocy, dotyczącego naruszenia porządku i dyscypliny w grupie (akta adm., k. – 18). Tymczasem jak wynika z akt sprawy zachowanie skarżącego było uciążliwe i stresujące dla innych podopiecznych, co ze względu na ich szczególny typ schorzeń mogło być dla nich szczególnie niekorzystne. Ponadto W. L. unikał zajęć terapeutycznych i nie chciał się leczyć. Jednakże mimo, że skarżący jest osobą zaradną – co potwierdza wypełniona przez niego ankieta obrazująca skalę funkcjonowania społecznego (akta adm., k. – 23), prowadzącą własne gospodarstwo domowe i dysponującą swoim dochodem (ponad 1800 zł głównie z tytułu renty inwalidzkiej) nie został pozostawiony przez organ pomocy społecznej bez opieki. Przyznano mu bowiem pomoc w formie usług w ośrodku wsparcia (Dzienny Dom Pomocy Społecznej) mieszczącym się przy ulicy C na okres od 2 stycznia 2010 r. do 30 czerwca 2010 r. Nadto zasadnym jest wskazać, że brak uczestniczenia w zajęciach prowadzonych przez ośrodek i odmowa leczenia się przez skarżącego wyczerpują przesłanki braku współdziałania z pracownikami społecznymi wynikające z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Takie zachowanie jest również sprzeczne z istotą przebywania w takim ośrodku, który przecież poza pomocą w codziennym funkcjonowaniu w postaci świadczenia usług powołany jest także do kształtowania i rozwoju swoich podopiecznych oraz zapewnienia im stabilizacji życiowej i psychicznej. Skoro w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcia organów zapadły po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności sprawy, zaś uzasadnienie decyzji organu I instancji, a zwłaszcza decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest pełne i wyczerpujące, to decyzjom tym nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę jako niezasadną należało oddalić.