II SA/Ol 110/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na rzecz wsi "[...]" na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie warunków zabudowy postanawia odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi Stowarzyszenie na rzecz rozwoju wsi "[...]" wystąpiło z wnioskiem (dane osób uprawnionych do jego reprezentowania nie zostały wpisane w rubryce 13 formularza PPPr, jednak ich lista znajduje się na karcie 25 akt sądowych) o zwolnienie od kosztów sądowych (zamiast wymaganego skreślenia niepotrzebnej treści w rubryce 4 podkreślono pozycję "zwolnienie od kosztów sądowych"). Wskazano, iż Stowarzyszenie jest organizacją społeczną non profit, działa pro publico bono, nie zarabia, nie otrzymuje dotacji ani darowizn. "To co robi to z własnych pieniędzy kosztem rodziny prezesa". Według oświadczenia, wnioskodawca nie dysponuje środkami trwałymi i pieniężnymi. Stosownie do unormowania zawartego w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ww. ustawy). Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Stąd też w orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Stosownie do uregulowań ustawy z 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 z późn. zm), stowarzyszenie zwykłe, jakim jest strona skarżąca, nie może prowadzić działalności gospodarczej i odpłatnej działalności pożytku publicznego (art. 42 ust. 1 pkt 3 i 4). Środki na działalność uzyskuje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej (art. 42 ust. 2). Może otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 42 ust. 3). Jak wynika z oświadczenia zawartego w rozpatrywanym wniosku (k. 45-46) oraz regulaminie Stowarzyszenia (k. 20-21), nie wykorzystuje ono w zasadzie żadnych z wymienionych źródeł finansowania (z zamieszczonego we wstępie cytatu zdaje się wynikać, iż koszty działalności pokrywane są tylko przez prezesa). W takiej sytuacji należy stwierdzić, że sama strona pozbawiła się środków finansowych zapewniających jej prawidłowe działanie i wobec tego ze swojego zaniechania nie może wyprowadzać uprawnienia do korzystania z prawa pomocy. Sam fakt, iż stowarzyszenie jest zrzeszeniem o celach niezarobkowych i działa w interesie społecznym nie zwalnia od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Winno ono liczyć się z koniecznością ich ponoszenia w postępowaniach, w których uzna swój udział za potrzebny i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe, szczególnie, że przewidziało realizowanie swoich celów poprzez występowanie w charakterze strony w postępowaniach sądowoadministracyjnych (§ 4 pkt 5 regulaminu - k. 21). Brak zapewnienia źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyznanie wnioskowanego prawa prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby częściowo finansowana ze środków publicznych, a to z kolei do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Odmiennie można by było oceniać jedynie takie sytuacje, w których stowarzyszenie, zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określa sposoby pozyskania środków, z których owe cele będą realizowane, lecz z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie z tych sposobów skorzystać (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1056/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można byłoby o tym jednak mówić w niniejszej sprawie, gdzie 100 zł wpisu, do którego właściwie sprowadzają się pierwszoinstancyjne koszty sądowe, ma ponieść wspólnie pięć osób. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy.