II SA/Ol 1117/19

Dnia 10 marca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2020 roku sprawy ze skargi B. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu ... z dnia ... nr ... w przedmiocie skreślenia z listy studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu ... na rzecz skarżącej B. R. kwotę 200 złotych (słownie: dwieście) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z przedłożonych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że B. R., dalej skarżąca, została przyjęta na studia niestacjonarne drugiego stopnia, specjalność zarządzanie zasobami ludzkimi, na kierunku zarządzanie, na Uniwersytecie. Decyzją z dnia "[...]" działający z upoważnienia Rektora Prodziekan (organ) wydał decyzję o skreśleniu skarżącej z listy studentów z uwagi na niezłożenie pracy dyplomowej w terminie. Decyzja została wydana w oparciu o przepis art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz postanowienia Regulaminu studiów, zatwierdzonego uchwałą Senatu nr "[...]" z dnia 25 czerwca 2019 r. Decyzja zawierała jednozdaniowe uzasadnienie. Wydanie decyzji poprzedzone było doręczeniem skarżącej zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu. Nie korzystając z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy na decyzję o skreśleniu skarżącej z listy studentów złożyła ona skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: 1. obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z 78 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie; 2. naruszenia art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanej decyzji. Jednocześnie skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez skreślenie skarżącej z listy studentów, pomimo okoliczności wyłączających zastosowanie tej normy. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że pracę dyplomową złożyła w terminie, jednakże promotor nie dopuścił jej do egzaminu dyplomowego. Z uwagi na to, że nie zdążyła napisać pracy do końca czerwca 2019 r., złożyła podanie o przedłużenie sesji do połowy września 2019 r. Skarżąca otrzymała zgodę i w sierpniu miała sporządzoną pracę w całości, jednakże z winy leżącej po stronie promotora praca była niezasadnie zwracana do poprawy lub uzupełnienia około 11 razy. Ponadto skarżąca podała, że aktualnie pomimo zaliczenia wszystkich przedmiotów i ukończenia dwuletnich studiów nie ma możliwości obrony pracy dyplomowej, ponieważ kierunek studiów, na który była przyjęta, uległ likwidacji. Nie została ona jednak o tym poinformowana przez organ w chwili rozpoczęcia nauki, o czym w ocenie skarżącej powinna być zawiadomiona. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że skarżąca nie złożyła pracy dyplomowej w ostatecznym – uprzednio przedłużonym – terminie, wobec czego zaistniała obiektywna przesłanka do skreślenia jej z listy studentów, określona w art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Organ dodatkowo wskazał, że uzasadnienie wydanej decyzji, pomimo jego zwięzłości i lakoniczności spełnia wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a., albowiem wynika z niego jasno przyczyna skreślenia skarżącej z listy studentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast w świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu z dnia 31 października 2019 r. o skreśleniu skarżącej z listy studentów z powodu niezłożenia pracy dyplomowej w terminie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668, z późn. zm.; w skrócie "p.s.w.n."). Zgodnie z art. 108 ust. 1 pkt 3 p.s.w.n. studenta skreśla się z listy studentów w przypadku niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego. Skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 108 ust. 3 p.s.w.n.). Treść art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce nie zwalnia organu z przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność zaistnienia przesłanki skreślenia z listy studentów oraz wyjaśnienia, dlaczego w konkretnym przypadku podjęta została decyzja o skreśleniu studenta z listy studentów, co poprzedzone być powinno dokładnym ustaleniem stanu faktycznego sprawy. Nie jest wystarczające ogólnikowe stwierdzenie, że strona nie przedłożyła w terminie pracy dyplomowej. Należy wyjaśnić i przybliżyć w uzasadnieniu takiej decyzji wszystkie istotne okoliczności sprawy i motywy, jakimi kierował się organ. Nie może być bowiem tak, że rozstrzygnięcie dotykające istotnego uprawnienia strony nie posiada w istocie żadnego uzasadnienia. Skreślenie z listy studentów jest bardzo daleko idącą i dotkliwą sankcją, tym samym organ obowiązany jest szczegółowo i wnikliwie przeprowadzić postępowanie dowodowe, zebrać wyczerpująco materiał dowodowy i wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że student dopuścił się naruszenia nałożonych na niego obowiązków, wynikających z regulaminu studiów (vide: wyrok WSA w Lublinie z 27 grudnia 2018 r., III SA/Lu 556/18, dostępny w CBOSA). W orzecznictwie słusznie przyjmuje się, że skoro skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej, to zastosowanie do całego postępowania znajdują przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.; w skrócie: "k.p.a."). Stosowanie przepisów k.p.a. przesądza, z jednej strony, o szczególnym charakterze postępowania przed organami szkoły wyższej, a z drugiej – o dopuszczalności jedynie pewnych odstępstw od uregulowanych w k.p.a. reguł. Na pewno jednak organy uczelni nie mogą w sposób dowolny stosować ogólnych zasad regulujących postępowanie administracyjne (por. wyrok WSA w Krakowie z 30 września 2019 r., III SA/Kr 527/19, dostępny w CBOSA). Jedną z takich ogólnych zasad proceduralnych jest zasada wyrażona w art. 11 k.p.a., tj. zasada przekonywania. Zasada ta odnosi się do obowiązku właściwego zbadania sprawy oraz uzasadnienia wydanego przez organ rozstrzygnięcia. Zgodnie z powołanym przepisem organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Treść uzasadnienia decyzji winna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości tego rozstrzygnięcia przez sąd. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie spełnia opisanych wyżej wymogów. Sąd badając sprawę stwierdził bowiem, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, tj. ogólną zasadę wyrażoną art. 11 k.p.a., a jednocześnie – art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z treści art. 107 § 3 k.p.a. wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik, jest wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć, i w miarę możliwości zaakceptować, zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwieniu sprawy. W rezultacie niezrealizowanie dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. i brak właściwego uzasadnienia narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd. W ocenie sądu tak stawianych wymogów nie spełnia będąca przedmiotem kontroli decyzja. Brak uzasadnienia decyzji powoduje, że nie można poznać motywów działania organu, ani też jego argumentacji przemawiającej za podjęciem określonego rozstrzygnięcia, które przecież odnosiło się do ważkiego uprawnienia skarżącej w postaci możliwości kontynuowania i zakończenia studiów. Organ ograniczył się w istocie do jednego zdania, z którego wynika, że w dniu 22 października 2019 roku do Dziekanatu Wydziału A wpłynęło potwierdzenie odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania wobec skarżącej dotyczącego niezłożenia w terminie pracy dyplomowej ze studiów na kierunku zarządzanie (niestacjonarne studia drugiego stopnia, specjalność zarządzanie zasobami ludzkimi). Mając na uwadze treść takiego zdania nie można uznać, aby odnosiło się ono do przyczyny skreślenia skarżącej z listy studentów. Uzasadnienie wskazuje bowiem jedynie na fakt potwierdzenia odbioru przez skarżącą zawiadomienia o wszczęciu wobec niej postępowania w określonym przedmiocie. Organ nie wyjaśnił jednak przyczyn niezłożenia przez skarżąca pracy dyplomowej w terminie. Nie zwrócono się o stosowne wyjaśnienia do promotora. Według skarżącej promotor kwestionował fragmenty pracy, które już były zatwierdzone i poprawione. Jeżeli organ nawet podjął jakieś czynności w zakresie dokładnego wyjaśnienia sprawy, to nie znalazły one żadnego odzwierciedlenia w zaskarżonej decyzji. Sąd nie rozstrzyga tu, że zarzuty skarżącej są zasadne. Byłoby to przedwczesne, ponieważ brak uzasadnienia decyzji nie pozwala na rzetelną ocenę motywów postępowania organu ani zasadności jego rozumowania, ani też tego czy podjęte rozstrzygnięcie ma oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. W istocie zatem zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej. Wprawdzie zarys toku rozumowania organu można odczytać z odpowiedzi na skargę, jednakże trzeba mieć na uwadze, że odpowiedź na skargę nie stanowi integralnej części decyzji administracyjnej i w żadnym wypadku uzasadnienie decyzji nie może znajdować się w tym właśnie piśmie procesowym i sankcjonować brak uzasadnienia w decyzji. Wskazane naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 107 § 3 k.p.a. Sąd uznał za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie należy podkreślić, że uchylenie decyzji w wyniku uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. czyni przedwczesną ocenę zarzutu prawa materialnego podniesionych w skardze. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł w pkt 1 sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez skarżącą koszt wpisu od skargi.