II SA/Ol 114/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2010 r. sprawy ze skargi B.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". nr "[...]" w przedmiocie zwrotu należności z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę. 2. przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adwokata kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną wykonywaną z urzędu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]", działając z upoważnienia Wójta Gminy "[...]", przyznał J. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz U. S. w kwocie 300,00 złotych miesięcznie, na okres od 1 października "[...]" r. do 30 września "[...]" r. Następnie decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", Wójt Gminy "[...]", na podstawie art. 27 ust. 1 – 1a i ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.), dalej określanej jako: ustawa o pomocy, i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. 2000 r. , Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej określanej jako: k.p.a., ustalił dłużnikowi alimentacyjnemu – B. S. – należność do zwrotu w kwocie 1.733,12 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu otrzymanych świadczeń alimentacyjnych przez J. S., jako przedstawiciela ustawowego osoby uprawnionej – U. S., w okresie od 1 października "[...]" r. do 30 września "[...]" r., nadto, zobowiązał wyżej wymienionego do zwrotu tych należności. W uzasadnieniu Wójt wskazał, iż stosownie do art. 27 ust. 1 i ust. 1a ustawy o pomocy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Podał, iż organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uprawniona U. S. otrzymała świadczenia alimentacyjne w wysokości 3600,00 zł, a w toku wypłacania świadczeń Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym przekazał organowi w okresie świadczeniowym kwotę z wyegzekwowanych alimentów w wysokości I.866,88zł. Organ wskazał, iż kwotę wypłaconych świadczeń alimentacyjnych pomniejszono o kwotę przekazaną przez komornika sądowego. Od powyższej decyzji B. S. wniósł odwołanie, w którym wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Podał, iż w dniu 3 grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie będzie rozpatrywał jego skargę na decyzję SKO w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, a w sądzie powszechnym w dniu 19 listopada 2009 r. zapadł wyrok w sprawie uchylenia obowiązku alimentacyjnego. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", na podstawie art. 27 ustawy o pomocy oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, iż podstawą rozstrzygnięć w sprawach dotyczących świadczeń alimentacyjnych jest ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z art. 27 ust. 1a ustawy odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 powołanej ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z brzmienia powołanych przepisów wynika, iż decyzja w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zależy od uznania organu pomocy. W przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji w sposób precyzyjny i wyczerpujący określił przesłanki zarówno faktyczne, jak i prawne, które miał na względzie przy podejmowaniu decyzji, dokonał obliczeń wskazując na metodę ich wykonywania, tym samym umożliwiając organowi drugiej instancji zweryfikowanie podjętego rozstrzygnięcia w sprawie. Nadto Kolegium stwierdziło, że podstawowym celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest zapewnienie przede wszystkim środków osobom, którym na podstawie orzeczenia sądowego przysługują alimenty. W przypadku gdy egzekucja świadczeń od zobowiązanego jest nieskuteczna to państwo poprzez utworzony fundusz alimentacyjny przejmuje w pewnym zakresie obowiązek łożenia na rzecz osoby uprawnionej. W przypadku gdy egzekucja komornika sądowego okaże się nieskuteczna wypłacone z funduszu świadczenia muszą zostać odzyskane od osoby, która faktycznie powinna je ponieść. Z punktu widzenia osoby uprawnionej chodzi o zapewnienie środków w wysokości określonej w orzeczeniu sądowym bez względu na ich źródło. Dlatego organy państwa przejmują na siebie rolę wypłacającego środki dla uprawnionych, ale mają też obowiązek żądania ich zwrotu wraz z odsetkami od dłużnika alimentacyjnego na podstawie wyżej cytowanych przepisów. Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu wyjaśniło, iż ustawowy obowiązek organu wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego po zakończeniu okresu świadczeniowego ma na celu określenie wysokości zobowiązania dłużnika alimentacyjnego i nie wyklucza możliwości umorzenia tego zobowiązania łącznie z odsetkami w całości lub w części na wniosek dłużnika alimentacyjnego, stosownie do art. 30 ust. 2 powołanej ustawy. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych jest odrębną sprawą rozpatrywaną na wniosek strony i nie ma znaczenia w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ wskazał, iż do czasu uchylenia przez sąd powszechny prawomocnym wyrokiem obowiązku alimentacyjnego, na odwołującym się ciąży obowiązek alimentacyjny wobec małoletniej córki U. S. Reasumując powyższe, Kolegium stwierdziło, iż organ pierwszej instancji w niniejszej sprawie prawidłowo przyjął, że odwołujący się jest zobowiązany do zwrotu ustalonej kwoty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. S. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz decyzji organu pierwszej instancji. Podniósł, że organ winien wstrzymać się z wydaniem zaskarżonej decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy o umorzenie należności, ponieważ znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej. Wskazał, że sąd powszechny uchylił z dniem "[...]" jego obowiązek alimentacyjny na rzecz U. S. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wydał wyrok (sygn. akt II SA/Ol 928/09), w którym uchylił decyzję Kolegium z dnia "[...]" oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia "[...]" wydaną przez Wójta Gminy "[...]", w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w kwocie 1.028,52 zł, wskazując na konieczność wnikliwego przyjrzenia się sytuacji materialnej i zdrowotnej B. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Oznacza to, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu - art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej określanej jako: p.p.s.a. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze nałożyło na skarżącego B. S. obowiązek zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej – U. S., w okresie od 1 października "[...]" r. do dnia 30 września "[...]" r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przede wszystkim art. 27 tej ustawy. Bezspornym jest, że na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego skarżący był zobowiązany do alimentów w kwocie po 300,00 zł miesięcznie na rzecz U. S. W związku z tym, że wbrew nałożonemu obowiązkowi skarżący nie uiszczał powyższych alimentów, a egzekucja okazała się bezskuteczna, decyzją z dnia "[...]", Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]", działając z upoważnienia Wójta Gminy, przyznał J. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz U. S. w kwocie 300,00 złotych miesięcznie, na okres od 1 października "[...]" r. do 30 września "[...]" r. Uprawniona przez cały powyższy okres pobierała przyznane jej świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Wyjaśnić należy, iż jak wynika z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy, dłużnik alimentacyjny, którym w niniejszej sprawie jest niewątpliwie skarżący, jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei ust. 2 powołanego wyżej przepisu stanowi, iż organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z przywołanej regulacji prawnej wynika, iż ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powstaje, gdy wydana została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a następnie zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub przedmiotowa decyzja zostanie uchylona. Z uwagi na jednoznaczny i wyczerpujący sposób sformułowania przywołanej normy prawnej zasadne jest stwierdzenie, iż organom administracji orzekającym, na podstawie art. 27 ustawy o pomocy, nie została pozostawiona jakakolwiek dowolność, uznaniowość. Oznacza to, iż organ obowiązany jest rozstrzygnąć w sposób wyraźnie wskazany w przepisie, oczywiście jedynie w sytuacji, gdy spełnione zostaną przesłanki z niego wynikające. Zatem, organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić jedynie, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia. W razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych świadczeń na rzecz osoby uprawnionej do tych świadczeń. Materiał dowodowy zebrany przez organy w niniejszej sprawie w postępowaniu administracyjnym, w pełni uzasadnia stanowisko organów. Zatem argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji , jak i w decyzji ją poprzedzającej jest słuszna i zasługuje na akceptację. Jak wynika z akt sprawy, niewątpliwie ostateczną decyzją z dnia "[...]", Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]", działając z upoważnienia Wójta Gminy "[...]", przyznał J. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz U. S., na okres od dnia 1 października "[...]" do dnia 30 września "[...]". Zaistniała zatem pierwsza z niezbędnych przesłanek. Nie ma również wątpliwości, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji ( w dniu "[...]"), zakończył się już okres na jaki świadczenia te zostały osobie uprawnionej przyznane. W świetle powyższego organ nie miał podstaw faktycznych, a przede wszystkim podstaw prawnych, by orzec w sposób odmienny bądź zupełnie odstąpić od orzekania w tym zakresie. Obowiązujące przepisy prawa, w pełni wiążące organy administracji orzekające w sprawie, czynią niedopuszczalnym takie działanie. Z uwagi na wyczerpującą regulację prawną organ nie może działać na zasadzie uznania administracyjnego. Natomiast ewentualne argumenty dotyczące zakwestionowania prawidłowości samej decyzji orzekającej o przyznaniu córce świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogły być skutecznie podnoszone przez skarżącego wyłącznie w ramach postępowania administracyjnego, dotyczącego przyznania przedmiotowych świadczeń. Powoływany w podstawie prawnej decyzji przepis art. 27 ustawy o pomocy, ma charakter bezwzględny i nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny może jednak, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty (art. 30 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy). Słusznie więc organ odwoławczy wskazał, iż przedmiotowe postępowanie, mimo że dotyczy tych samych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ma inny charakter. Dopiero ustalenie w decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wysokości tego świadczenia oraz kwoty odsetek (naliczanych od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty), które dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany zwrócić organowi właściwemu wierzyciela, stwarza możliwość oceny przez dłużnika alimentacyjnego swoich możliwości finansowych i ewentualne wystąpienie przez niego o umorzenie tych należności. Tak więc postępowanie w przedmiocie umorzenia należności (samego świadczenia, jak i odsetek) z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być rozpatrywane przez organ, dopiero po uprzednim ustaleniu w decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wysokości tych należności, po zakończeniu okresu świadczeniowego. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych jest odrębną sprawą rozpatrywaną na wniosek strony i nie ma znaczenia w sprawie zobowiązania do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Mając powyższe na względzie, organ pierwszej instancji zobowiązany był do wydania decyzji nakładającej na dłużnika alimentacyjnego, skarżącego J. S., obowiązek zwrotu – organowi właściwemu wierzyciela – w części należności świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, to jest w kwocie 1.733,12 zł. Organ wskazał, iż uprawniona U. S. otrzymała świadczenia alimentacyjne w wysokości 3600,00 zł, a w toku wypłacania świadczeń Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym przekazał organowi w okresie świadczeniowym kwotę z wyegzekwowanych alimentów w wysokości I.866,88 zł. Kwotę wypłaconych świadczeń alimentacyjnych pomniejszono o kwotę przekazaną przez komornika sądowego. W tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym organ odwoławczy, wobec zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 27 ustawy o pomocy, uprawniony i zobowiązany był do wydania rozstrzygnięcia jak w zaskarżonej decyzji. Przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów zasługuje w pełni na uwzględnienie. Podnoszone w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zatem, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., Sąd oddalił skargę. O kosztach postępowania sądowego sprowadzających się do kosztów zastępstwa prawnego (240,00 zł) orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).