II SA/Ol 114/18

Dnia 6 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2018 roku sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia wychowawczego - oddala skargę. W dniu 13 lutego 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie została przekazana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze skarga E. W. (dalej zwanej skarżącą) na decyzję tego organu z dnia "[...]" utrzymującą w mocy decyzję wydaną przez pracownika MOPS w O., działającego z upoważnienia Burmistrza O. (dalej zwanego organem I instancji), z dnia "[...]" o odmowie ustalenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko na okres świadczeniowy 2017/2018. Wraz z opisaną powyżej skargą organ przekazał tutejszemu Sądowi akta sprawy i odpowiedź na skargę. Jak wynika zaś z przekazanych przez organ akt sprawy, wnioskiem z dnia 31 sierpnia 2017 r. skarżąca zwróciła się do MOPS w O. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. W. Decyzją z dnia 12 października 2017 r. organ I instancji, powołując art. 4, art. 5, art. 13, art. 18, art. 27 ust. 3, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.); dalej jako u.s.w., odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji przyjął, że rodzina skarżącej składa się z 5 osób (w tym dziecko M. W.), a łączny dochód rodziny za 2016 r. wyniósł 134.688,89 zł. (netto), w tym: dochód skarżącej (1850,68 zł.), dochód męża skarżącej (17.858,32 zł.), dochód syna skarżącej (93,60 zł.), dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego (113.234,67 zł.), kwota z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci za rok 2015, otrzymana w 2016 r. (1.651,62 zł.). W tych okolicznościach organ I instancji stwierdził, że dochód na jednego członka rodziny skarżącej wynosi 2,306,50 zł. i przekracza dochód "progowy" przyjęty do obliczeń (zgodnie z art. 5 ust. 3 u.s.w.), który wynosi 800 zł. Uznał więc, że skarżąca nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała na niewłaściwe ustalenie przez organ I instancji składu jej rodziny, wysokości dochodu rodziny, a tym samym kwoty przypadającej na jednego członka rodziny. Wyjaśniła, że od kwietnia 2016 r. nie mieszka z mężem i synami, a jedynie z córką, na którą wnioskowała o świadczenie wychowawcze. Wskazała, że w 2016 r. otrzymała kwotę wynagrodzenia 1,850,68 zł. z tytułu umów zlecenia, a innego dochodu nie otrzymała i nie uzyskała. Z tych też powodów wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji. Opisaną na wstępie decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium oceniło, że organ I instancji dokonał prawidłowego wyliczenia rocznego dochodu rodziny skarżącej, jednakże błędnie wskazał, że dochód miesięczny na członka tej rodziny wynosi 2.306,50 zł. zamiast 2.244,81 zł. Uznało jednak, że jest to błąd kalkulacyjny nie mający istotnego znaczenia dla wyniku sprawy, gdyż z całą pewnością przekroczono ustawowe miesięczne kryterium dochodowe, które w tej sprawie wynosi 800 zł. na osobę w rodzinie. Kolegium wyjaśniło, że w świetle definicji rodziny, zawartej w art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1952), rodzinę tworzą m.in. małżonkowie oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Przyjęło, że dwaj pełnoletni synowie skarżącej ("[...]"), nie ukończyli 25 roku życia, a ponadto nie są oni na samodzielnym utrzymaniu (nie osiągają własnych dochodów, a jeden z synów uzyskał dochód roczny w wysokości jedynie 93,60 zł.). Kolegium zauważyło, że skarżąca wskazała obu synów jako członków rodziny we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz córki, a okoliczność dotycząca zamieszkiwania synów wraz z ojcem w innym miejscu zamieszkania została podniesiona przez skarżącą dopiero w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz w żaden sposób nie uprawdopodobniona. Kolegium wskazało przy tym na konkretne orzeczenia sądowe, w których podano, że małżonkowie, niezależnie od pozostawania przez nich w faktycznej separacji, stanowią rodzinę w rozumieniu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ustalając dochód rodziny należy uwzględnić również dochód małżonka niezamieszkującego wspólnie z żoną i niepozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto Kolegium zauważyło, że ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów (oświadczenia skarżącej złożonego na druku ZSW-03, odpisu decyzji Wójta Gminy "[...]" w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącej i jej męża ustalającej podatek za 2016 r. od nieruchomości rolnej położonej C., gmina W. oraz zaświadczenia z dnia 11 września 2017 r. wydanego z upoważnienia Wójta Gminy K. o opłacaniu przez skarżącą podatku z gospodarstwa rolnego położonego we wsi W., gmina K.) wynika, że skarżąca jest współwłaścicielką dwóch gospodarstw rolnych o łącznej powierzchni 43,9405 ha przeliczeniowego (tj. 29,2210 ha przeliczeniowych w gminie W. oraz 14,7195 ha przeliczeniowych w gminie K.). Wyjaśniło, że w sprawach świadczeń rodzinnych zdjęto z organów orzekających w tych sprawach ciężar ustalania dochodowości gospodarstwa rolnego, gdyż ustawodawca przyjął zasadę ryczałtowego obliczania dochodu z posiadanego gospodarstwa (art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Wskazało, że stosownie do treści obwieszczenia z dnia 22 września 2017 r. Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (M.P. z 2017 r., poz. 884), przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2016 r. 2.577 zł. Uznało przy tym, że nieuprawianie gospodarstwa rolnego nie stanowi podstawy do niedoliczania dochodu z takiego gospodarstwa do dochodu rodziny. Oceniło więc, że organ I instancji prawidłowo uwzględnił w dochodzie rodziny skarżącej za 2016 r. dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 113.234,67 zł. W skardze na powyższą decyzję Kolegium, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżąca zarzuciła organom obu instancji naruszenie: - art. 2 pkt 4 i art. 2 pkt 16 u.s.w., poprzez przyjęcie, że dochód rodziny obejmuje dochód jej męża i synów, pomimo tego, że osoby te nie zamieszkują z wnioskodawczynią, a jej mąż wyrokiem sądu został zobowiązany do łożenia na utrzymanie jej i córki; - art. 2 pkt 1 u.s.w. w zw. z art. 3 pkt 1 lit. c) i w zw. z art. 5 ust. 8 i 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że skarżąca jest dysponentką i właścicielką gospodarstwa rolnego i pominięcie faktu, że w rzeczywistości skarżąca nie osiąga żadnego dochodu z gospodarstwa rolnego co zostało potwierdzone wyrokiem sądowym; - art. 5 ust. 3 u.s.w., poprzez przyjęcie, że dochód na jednego członka rodziny przekracza kwotę 800 zł. miesięcznie, poprzez zaliczenie do dochodu skarżącej dochodu jej męża i dochodu z gospodarstwa rolnego; - art. 7 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego sprawy w zakresie składu rodziny skarżącej i nieustosunkowanie się do dowodów podniesionych przez skarżącą. W oparciu o te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że jak wynika z dwóch orzeczeń Sądu Rejonowego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu córki każdorazowo w miejscu zamieszkania skarżącej oraz zobowiązania męża skarżącej do łożenia na pokrycie kosztów utrzymania skarżącej i jej córki, nie ma ona żadnego dostępu do dochodów męża i dochodów z gospodarstwa rolnego, a tym samym nie może z nich korzystać. Oceniła, że poprzez sztuczne dodanie do jej rocznego dochodu, także dochodu jej męża naruszono przepisy powołane w zarzutach skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenia prawa, stanowiące podstawę do uwzględnienia skargi na decyzję, zostały zaś wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu, opisanych w tym przepisie naruszeń prawa nie można jednak przypisać zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o odmowie ustalenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Prawidłowo bowiem organy obu instancji oceniły, że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę przekracza dochód "progowy" (ustalony w oparciu o art. 5 ust. 3 u.s.w. na kwotę 800 zł.) uprawniający do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W działaniu Kolegium dostrzec jednak należy pewne uchybienia związane z nieuprawnionym powoływaniem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji regulacji zawartych w art. 3 pkt 2, art. 3 pkt 16 oraz w art. 5 ust. 8 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1952). Uszło bowiem uwadze Kolegium, że przepisy u.s.w. zawierają własną definicję zarówno "dochodu rodziny" (art. 2 pkt 4 u.s.w.), jak i "rodziny" (art. 2 pkt 16 u.s.w.), a także regulują sposób ryczałtowego obliczania dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego (art. 7 ust. 5 u.s.w.) oraz zasadę sumowania dochodów uzyskanych z gospodarstwa rolnego oraz dochodów pozarolniczych (art. 7 ust. 10 u.s.w.). Posiłkowanie się przez Kolegium w kontrolowanej sprawie regulacjami zawartymi w ustawie o świadczeniach rodzinnych pozostaje bez wpływu na wynik tej sprawy, gdyż powołane przez Kolegium regulacje, zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych, są przedmiotowo zbieżne z tymi zawartymi w powołanych powyżej przepisach u.s.w. W świetle zarzutów podniesionych w skardze, wymaga podkreślenia, że organy - ustalając, na potrzeby oceny spełnienia kryterium dochodowego, ilość członków rodziny skarżącej - zobowiązane były do uwzględnienia definicji terminu "rodzina" zawartej w art. 2 pkt 16 u.s.w. Przepis ten statuuje zaś jako członków rodziny m.in. małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia. Jednocześnie przepis ten nie wprowadza żadnych okoliczności ani kryteriów, w których możliwe byłoby nie zakwalifikowanie osób pozostających w związku małżeńskim jako członków jednej rodziny. Brak jest także regulacji prawnej umożliwiającej niezaliczenie do rodziny skarżącej jej pełnoletnich synów, tylko z tego powodu, że nie zamieszkują oni ze skarżącą lecz z mężem skarżącej. W okolicznościach kontrolowanej sprawy, znajduje zatem oparcie w obowiązujących przepisach prawa, zaliczenie do rodziny skarżącej, oprócz skarżącej i córki, na którą skarżąca wnioskowała o świadczenie wychowawcze, także męża skarżącej i jej dwóch pełnoletnich synów, którzy nie ukończyli 25. roku życia, a zamieszkują z mężem skarżącej i pozostają na jego utrzymaniu. Jak wynika bowiem z akt sprawy, tylko jeden z synów skarżącej uzyskał dochód roczny, lecz niska wysokość tego dochodu (93,60 zł.) nie pozwala na ocenę, aby nie pozostawał on na utrzymaniu rodzica (męża skarżącej), z którym wspólnie zamieszkuje. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 4 u.s.w., suma dochodów członków rodziny tworzy dochód rodziny, który należy uwzględnić przy ocenie spełnienia w danej sprawie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.s.w. Stosownie zaś do art. 2 pkt 2 u.s.w., dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a. Skoro skarżąca wnioskowała o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2017/2018, to prawidłowo organy ustalając dochód rodziny skarżącej, uwzględniły w nim dochód (netto) osiągnięty w 2016 r. przez: skarżącą (1850,68 zł.), męża skarżącej (17.858,32 zł.) oraz syna skarżącej (93,60 zł.). Nie budzi zastrzeżeń Sądu, uwzględnienie w dochodzie rodziny skarżącej za 2016 r. także dochodów uzyskanych z gospodarstwa rolnego oraz kwot otrzymanych na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Takie działanie organów znajduje umocowanie w art. 3 pkt 1 lit. c) tiret dwudzieste trzecie i dwudzieste dziewiąte ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1952) w zw. z art. 2 pkt 1 u.s.w. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, skarżąca jest właścicielką (wraz ze swoim mężem) dwóch gospodarstw rolnych o łącznej powierzchni 43,9405 ha przeliczeniowego (tj. 29,2210 ha przeliczeniowych w gminie W. oraz 14,7195 ha przeliczeniowych w gminie K.). Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje natomiast, podnoszona przez skarżącą, okoliczność nie uzyskiwania żadnego dochodu z tych gospodarstw rolnych. W sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego, podobnie jak w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, na co trafnie zwróciło uwagę Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ustawodawca zdjął bowiem z organów orzekających w tych sprawach ciężar ustalania dochodowości gospodarstwa rolnego, przyjmując zasadę ryczałtowego obliczania dochodu z posiadanego gospodarstwa. Zgodnie z art. 7 ust. 5 u.s.w., w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 617 i 1579 oraz z 2017 r. poz. 624, 1282 i 1529). Stosownie do treści obwieszczenia z dnia 22 września 2017 r. Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (M.P. z 2017 r., poz. 884), przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2016 r. 2.577 zł. Prawidłowo zatem organy ustaliły, że skoro członkowie rodziny skarżącej byli w tym okresie właścicielami dwóch gospodarstw rolnych o łącznej powierzchni 43,9405 ha przeliczeniowego, to dochód rodziny skarżącej uzyskany z tych gospodarstw rolnych w tym okresie wyniósł 113.234,67 zł. (43,9405 ha x 2.577 zł.). Końcowo wskazać należy, że zgodnie z art. 7 ust. 10 u.s.w., w przypadku gdy rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze, dochody te sumuje się. W świetle tej regulacji prawnej, prawidłowo organy oceniły, że łączny dochód rodziny skarżącej za 2016 r. wyniósł 134.688,89 zł. (netto) i obejmował: dochód skarżącej (1850,68 zł.), dochód męża skarżącej (17.858,32 zł.), dochód syna skarżącej (93,60 zł.), dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego (113.234,67 zł.) oraz kwotę z tytułu zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci za rok 2015, otrzymaną w 2016 r. (1.651,62 zł.). W pięcioosobowej rodzinie skarżącej, dochód miesięczny na członka rodziny wyniósł zatem - jak słusznie obliczyło Kolegium - 2.244,81 zł. (134.688,89 zł. : 12 m-cy : 5 osób), a kwota ta przekroczyła dochód "progowy" (ustalony w oparciu o art. 5 ust. 3 u.s.w. na kwotę 800 zł.) uprawniający do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.