II SA/Ol 1175/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. C. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego oddala skargę. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O., działający upoważnienia Prezydenta Miasta O., decyzją z dnia 11 września 2012 r., po rozpoznaniu wniosku J.Ś., odmówił wnioskodawcy przyznania w czerwcu 2012 r. specjalnego zasiłku celowego na zakup opału w kwocie 3.000 zł i uregulowanie należności za gaz i energię elektryczną w kwocie 844,54 zł. W uzasadnieniu organ podał, że wnioskodawca jest osobą trwale całkowicie niezdolną do pracy, otrzymującą świadczenie rentowe z ZUS, choruje przewlekle i wymaga stałego przyjmowania leków. Ponadto, z uwagi na zły stan zdrowia, wymaga stosowania i przestrzegania diety. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Rodzina zajmuje mieszkanie socjalne, a jej miesięczny dochód stanowi wyłącznie renta inwalidzka wnioskodawcy w wysokości 822,34 zł, gdyż jego żona nie pracuje i nie posiada żadnego dochodu. Organ zauważył, że w 2012 r. wnioskodawca otrzymał pomoc w formie zasiłku specjalnego celowego: w styczniu 75,52 zł na zakup leków, w lutym 228,80 zł na zakup leków i 350 zł dofinansowanie do zakupu opału, w marcu 350 zł na dofinansowanie do zakupu opału i zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 80 zł na okres od 1 stycznia do 31 marca 2012 r., w kwietniu 226,33 zł na zakup leków, 461,14 zł na opłacenie rachunku za energię elektryczną oraz zasiłek celowy na zakup posiłku w wysokości 120 zł na okres od 1 kwietnia do 31 lipca 2012 r., w maju i w czerwcu na zakup leków kwoty 215,86 zł i 226,88 zł. Organ dodał, że strona miała zapewniony posiłek w Dziennym Domu dla Osób Chorych na Cukrzycę w okresie od 2 stycznia do 30 czerwca 2012 r., z którego zrezygnowała w dniu 27 czerwca 2012 r. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wnioskodawca jest systematycznie obejmowany pomocą finansową w formie specjalnych zasiłków celowych w miarę posiadanych przez organ środków. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w ramach zasiłków specjalnych celowych organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby mieszkańców, a możliwość ich zaspokojenia jest determinowana posiadanymi środkami finansowymi. Środki, którymi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej w O. wystarczają jedynie na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych osób nie posiadających własnego źródła dochodu lub posiadających niewielki dochód. W czerwcu 2012 r. na specjalne zasiłki celowe MOPS w O. rozdysponował 83.517,03 zł, pomocą objęto 296 środowisk, a średnia wysokość zasiłku wyniosła 282,15 zł. Organ podniósł ponadto, że mimo posiadanego własnego dochodu wnioskodawca podawał, że z własnych środków nie zamierza realizować żadnych zobowiązań, ponadto nie współpracuje on z pracownikiem socjalnym. W ocenie organu, wskazane jest udzielenie pomocy finansowej na zakup leków i taką pomoc przyznano. Ośrodek Pomocy Społecznej nie może natomiast przejąć na siebie obowiązku bieżącego utrzymania wnioskodawcy i jego żony, która nadal nie podejmuje zatrudnienia, nie zarejestrowała się w Urzędzie Pracy i nie wyrobiła dowodu osobistego, niezbędnego do rejestracji i zatrudnienia. Organ podkreślił, że na dzieciach wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny i to one powinny pomagać żyjącym w niedostatku rodzicom. W ocenie organu wnioskodawca posiada dochód i jest w stanie uiścić opłaty za energię elektryczną i gaz we własnym zakresie. Wyjaśnił też, że działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, a także z uwzględnieniem możliwości finansowych i prawnych organu. Od decyzji tej J.Ś. wniósł odwołanie, w którym wyraził niezadowolenie z pracy organu pierwszej instancji i z odmowy przyznania mu żądanego świadczenia. Podniósł, że w latach poprzednich przyznawano mu pomoc w znacznie wyższej wysokości, niż w roku bieżącym. Wyjaśnił, że zrezygnował z posiłków w Dziennym Domu dla Osób Cierpiących na Cukrzycę, aby organ przyznał mu w zamian wnioskowany zasiłek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z 28 sierpnia 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach uzasadnienia decyzji Kolegium zwróciło uwagę na wyjątkowy charakter specjalnego zasiłku celowego. Podniosło, że świadczenie to nie jest obligatoryjne, lecz jest przyznawane w ramach uznania administracyjnego, a więc to organ decyduje, czy i w jakiej wysokości przyznać świadczenie. Organ odwoławczy ustalił, że odwołujący się z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i mieszka w lokalu socjalnym. Oboje nie pracują zawodowo. Mają troje dorosłych dzieci, które się usamodzielniły i mieszkają w O. Wnioskodawca ma 63 lata, choruje przewlekle na cukrzycę, schorzenia układu krążenia, narządu ruchu, zespół Parkinsona, ma wadę wzroku, słuchu i nadciśnienie tętnicze i z tego powodu wymaga stałego przyjmowania leków. Ponadto, z uwagi na zły stan zdrowia, wymaga stosowania i przestrzegania diety. Na miesięczny dochód rodziny składa się wyłącznie jego renta w wysokości 822,34 zł, dochód w rodzinie w przeliczeniu na osobę wynosi zatem 411,17 zł. Z powyższego wynika, kryterium dochodowe rodziny wnioskodawcy, wynoszące zgodnie z przepisami ustawy 351 zł na osobę w rodzinie, zostało przekroczone. Kolegium oceniło, że działanie organu pomocy społecznej pierwszej instancji zostało należycie umotywowane w decyzji i mieści się w granicach uznania. Przyznało, że zgłoszone przez odwołującego się cele, zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, można zakwalifikować jako podstawowe potrzeby bytowe, lecz dochód rodziny przekroczył kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, a ponadto nie jest ona pozbawiona dodatkowej pomocy finansowej od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, zasadnym było zaspokojenie w pierwszej kolejności niezbędnych potrzeb beneficjentów tego Ośrodka, którzy pozostają w znacznie gorszej sytuacji materialnej. Kolegium zaznaczyło, że odwołujący się wielokrotnie zwraca się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w różnej formie i pomoc ta jest udzielana w miarę możliwości finansowych ośrodka i jej niezbędności. Zdaniem Kolegium postępowanie organu pierwszej instancji było prawidłowe, gdyż dysponując środkami publicznymi obowiązany był do prowadzenia postępowania zgodnego z zasadami określonymi w przepisach Kodeksie postępowania administracyjnego i w ustawie o pomocy społecznej. Stwierdziło także, że organ pierwszej instancji właściwie umotywował odmowę przyznania pomocy. Zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie przyszłej potrzeby, zatem organ nie miał obowiązku zwrotu kosztów poniesionych przez na zaspokojenie potrzeby bytowej. Kolegium podkreśliło, że rozumie trudną sytuację materialną odwołującego się, jednak w aktualnym stanie faktycznym i prawnym, nie ma podstaw do przyznania specjalnego zasiłku celowego na zgłoszone potrzeby. W złożonej do tut. Sądu skardze J.Ś. podniósł, że skoro organy pomocy społecznej znają jego sytuację bytową i zdrowotną, to odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia naruszyły przepisy Konstytucji. Skarżący nie jest bowiem w stanie z posiadanych środków utrzymać się wraz z żoną na godziwym poziomie. Wniósł o przyznanie żądanego świadczenia w pełniej wysokości, a ponadto zażądał interwencji w sprawie lokalu mieszkalnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Organ stwierdził, że skarga nie jest zasadna, a jej zarzuty są niesłuszne. Wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono powody, dla których utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. skarżący podał m.in., że decyzjami z dnia 17 października 2012 r. przyznano mu wszystkie świadczenia, których domagał się w niniejszej sprawie. Ponadto, do akt sądowych złożył pismo z dnia 12 listopada 2012 r., w którym m.in. zarzucił organowi pierwszej instancji działanie z naruszeniem prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził bowiem naruszeń prawa, które mogłyby spowodować wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie skarżący wnioskował o przyznanie mu pomocy finansowej na: zakup opału w bieżącym roku, uregulowanie zobowiązań za opał kupiony w ubiegłym roku oraz na opłacenie zaległych należności za energię elektryczną i gaz. Organy obu instancji odmówiły mu przyznania specjalnego zasiłku celowego w łącznej wysokości 3.844,54 zł wskazując, że skarżący, którego dochód na osobę przekracza ustalone przepisami prawa kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, systematycznie jest obejmowany pomocą finansową w formie zasiłków celowych, w miarę posiadania środków przez MOPS. Wskazano, że w czerwcu 2012 r. MOPS w O. na specjalne zasiłki celowe rozdysponował kwotę 83.517,03 zł, obejmując pomocą 296 środowisk, średnia wysokość zasiłku wyniosła zatem 282,15 zł. Skarżący dysponuje własnym dochodem w wysokości 822,34 zł, ale ze środków własnych nie zamierza regulować żadnych zobowiązań, ponadto nie współpracuje z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej jego rodziny. Podstawą materialno prawną rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1363, ze zm.). Zgodnie z art. 7 tej ustawy, pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej i § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej). Natomiast na podstawie art. 41 pkt 1 cytowanej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zasiłek ten może zatem być przyznany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Podnieść tez należy, na co zasadnie zwróciły uwagę organy obu instancji, że z treści art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż decyzja wydawana w oparciu o ten przepis ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się wnioskodawca, powinna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powołanego przepisu to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ale do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2011 r., I OSK 865/11, Lex nr 1131516, wyrok NSA z dnia 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, Lex nr 1080954). Jak już wyżej wskazano, przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, gdyż wnioskodawcy nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Nie oznacza to jednak, że organ po otrzymaniu wniosku o udzielenie zasiłku specjalnego jest zobowiązany automatycznie do jego udzielenia. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem "przypadku szczególnie uzasadnionego". Zdaniem składu orzekającego Sądu w niniejszej sprawie, organy obu instancji zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz przeprowadziły jego prawidłową ocenę, która uzasadniła odmowę przyznania specjalnego zasiłku celowego w łącznej wysokości 3.844,54 zł. Organy szczegółowo przeanalizowały sytuację skarżącego, stwierdzając w ramach uznania administracyjnego, że sytuacja ta nie przemawia za zakwalifikowaniem jej jako szczególnego przypadku, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy. Organ pierwszej instancji przedstawił ponadto wysokość środków pieniężnych, które przeznaczył na pomoc społeczną w czerwcu 2012 r., podał liczbę beneficjentów tej pomocy, a także średnią wysokość przyznanego zasiłku. Wskazał również, że skarżący w 2012 r. otrzymał już pomoc w formie specjalnych zasiłków celowych w określonej wysokości (w styczniu 75,52 zł na zakup leków, w lutym 578,80 zł na zakup leków i na dofinansowanie zakupu opału, w marcu 350 zł na dofinansowanie zakupu opału, ponadto zasiłek celowy na zakup posiłku w wysokości 80 zł, tj. 40 zł na osobę na okres od 1 stycznia do 30 marca 2012 r., w kwietniu 226,33 zł na zakup leków, 461,14 zł na opłacenie rachunku za energię elektryczną oraz zasiłek celowy na zakup posiłku w wysokości 120 zł na okres od 1 kwietnia do 31 lipca 2012 r., w maju na zakup leków 215,86 zł i w czerwcu na ten sam cel 226,88 zł), a także miał zapewniony posiłek w Dziennym Domu dla Osób Cierpiących na Cukrzycę (w postaci ciepłego obiadu), w okresie od 2 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2012 r., z którego jednak zrezygnował od dnia 1 lipca 2012 r. Organ wyczerpująco zatem wyjaśnił, jakie czynniki zadecydowały o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku, co nie pozwala zarzucić mu przekroczenia granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku. Sytuacja, w której znalazł się skarżący nie wypełnia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym odmowa przyznania świadczenia specjalnego wskazanego w powołanym przepisie, w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, należy uznać za uzasadnioną. Pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. Należy ponadto zaznaczyć, że Sąd nie kontroluje w niniejszym postępowaniu innych decyzji wydanych przez organy pomocy społecznej na wniosek skarżącego, chociażby treść żądania była zbliżona lub tożsama z żądaniem, które było przedmiotem niniejszego postępowania. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.