II SA/Ol 1189/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014r. sprawy ze skargi K. Cz. i T.Cz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że działający z upoważnienia Starosty A Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie decyzją o nr "[...]" znak "[...]" z dnia "[...]" uznał za świadczenie nienależnie pobrane wypłaconą rodzinie zastępczej K. i T. C. pomoc pieniężną na pokrycie kosztów utrzymania dziecka A. G. w wysokości 1721,40 zł. za okres od 13 sierpnia 2011 r. do 31 października 2011 r.. Decyzja ta w wyniku złożonego odwołania została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]". Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 grudnia 2013r. sygn. akt II SA/Ol 830/13 oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Tym samym decyzja ta stała się prawomocna. Następnie pismem z dnia 24 lutego 2014 r. organ I instancji zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wypłaconego w okresie od 13 sierpnia 2011 r. do 31 października 2011 r. na pokrycie kosztów utrzymania dziecka A. G. umieszczonej w rodzinie zastępczej K. i T. C. Decyzją z dnia "[...]" organ I instancji zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej dziecka A. G. w kwocie 1721,40 zł wypłaconego w okresie od 13 sierpnia 2011 r. do 31 października 2011 r. Na skutek odwołania wniesionego przez K. i T. C. decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia powinno poprzedzić postępowanie wyjaśniające dotyczące aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej zobowiązanych do zwrotu świadczeń oraz rozważenie możliwości stosowania ulg z art. 104 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej, czego zaniechał organ pierwszej instancji. Rozpatrując ponownie sprawę organ pierwszej instancji w dniu 9 czerwca 2014 r. przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy. Następnie decyzją z dnia "[...]" organ pierwszej instancji zobowiązał K. i T. C. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej dziecka A. G. w kwocie 1.721,40 zł. wypłaconego za okres 13.08.2011r. - 31.10.2011r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji przedstawił stan faktyczny i prawny. Wskazał także, iż nie znajduje podstaw do zastosowania ulg określonych w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, powołując się na ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego. Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli K. C. i T. C.. Przedstawili stan faktyczny sprawy oraz wskazali, iż w ich przypadku wskazanym byłoby odstąpienie bądź umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, ponieważ genezą zaistniałej sytuacji było niedoinformowanie o konsekwencjach wyjazdu z dzieckiem za granicę. Wskazali również, iż skutki pomocy społecznej zostaną zniweczone w sytuacji gdy koszty utrzymania dziecka w rodzinie zostaną wyegzekwowane od matki oraz że pomoc została wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem. Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji uznająca za nienależnie pobrane świadczenie, świadczenie na częściowe pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej, ma walor decyzji ostatecznej i pozostaje w obrocie prawnym. Przedmiotowa decyzja jest prawomocna i została wydana w odrębnym postępowaniu, w czasie którego organ zobowiązany był zwrócić uwagę na inne aspekty. Wobec powyższego - w ocenie Kolegium - zbędne było prowadzenie kolejnego postępowania mającego na celu ustalenie istnienia przesłanek nienależnie pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej dziecka A. G. Kolegium argumentowało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że jeżeli pobrano nienależne świadczenie to stosowanie do art. 98 ustawy o pomocy społecznej istnieje obowiązek jego zwrotu bowiem jak już wyżej wskazano, kwestia istnienia przesłanki nienależnie pobranego świadczenia została uprzednio rozstrzygnięta stosowną prawomocną decyzją administracyjną. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego powyższy przepis stanowi o instytucji wyjątkowej, jaką jest możliwość odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń udzielonych w ramach pomocy społecznej. Wskazuje on na działanie organu w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nie oznacza wszakże dowolności. Zajęte przez organ stanowisko wymaga bowiem, wyczerpującego uzasadnienia w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy, sprowadzającego się do konieczności ustalenia, czy żądanie przez organ zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części nie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmiernego obciążenia lub też czy takie działanie organu nie niweczyłoby skutków udzielanej pomocy. Nawet jednak w sytuacji, gdy organ ustali, że spełnione są przesłanki, które uzasadniałyby odstąpienie od żądania zwrotu należności to użyte w przepisie sformułowanie "może" oznacza, że w takiej sytuacji nie ma bezwzględnego obowiązku pozytywnego rozpatrzenia podania. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, iż sytuacja rodziny Państwa C. nie jest szczególnym przypadkiem, w rozumieniu przepisu art. 104 ust. 4 ustawy, a żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenia nie stanowi dla zobowiązanych nadmiernego obciążenia ani nie niweczy skutków udzielonej pomocy. Z akt sprawy wynika, iż K. i T. C. mieszkają wspólnie i prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Miesięczny dochód rodzinny wynosi 3350,00 zł., składa się na niego wynagrodzenie za pracę oraz dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej. Stałe miesięczne wydatki, według oświadczenia rodziny wynoszą ok. 1360,00 zł. Składają się na nie oprócz opłat mieszkaniowych, eksploatacyjnych oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, wydatki na leki. Małżonkowie poinformowali, iż regularnie się leczą i przyjmują leki, wydając na nie ok. 250,00 zł. Rodzina podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu i ma dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej. Własnościowe mieszkanie, w którym mieszkają zobowiązani, jest wyposażone w odpowiedni sprzęt gospodarstwa domowego. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej ani wsparcia przy pomocy innych instytucji lub osób. Organ II instancji podkreślił, że przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej należy interpretować w kontekście celów i zasad ogólnych pomocy społecznej tj. zasady subsydiarności. Oznacza to, że może być ona świadczona po wykorzystaniu wszelkich własnych możliwości, przez osobę z niej korzystającą. Wniosek taki wynika z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, według którego pomoc ta jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Kolegium wskazało, iż rodzina Państwa C. dysponuje stałym i regularnym dochodem w wysokości 3350,00 zł co daje kwotę 1675,00 zł na osobę w rodzinie. W ocenie Kolegium okoliczności te świadczą, iż zwrot nienależnie pobranych świadczeń na częściowe pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej nie będzie stanowił dla rodziny Państwa C. nadmiernej uciążliwości ani też nie zniweczy skutków pomocy społecznej. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" złożyli K. i T. C., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarzucili załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżących oraz jednostronną i niekorzystną dla skarżących interpretację stanu faktycznego. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia "[...]" stali się rodziną zastępczą dla wnuczki, A. G.. Wniosek do Sądu Rodzinnego w sprawie ustanowienia skarżących rodziną zastępczą został złożony rok wcześniej i miał na celu sformalizowanie stanu istniejącego od sierpnia 2009 r., kiedy to matka A. G. udała się do Wielkiej Brytanii w celu poszukiwania zatrudnienia. Wyjazd i praca poza granicami kraju nastąpiły za całkowitą akceptacją skarżących, a opieka nad wnuczką była dla skarżących czymś zupełnie naturalnym. Złożenie wniosku o ustanowienie skarżących rodziną zastępczą było niejako wymuszone regulacjami administracyjnymi, np. wymogiem zgody opiekuna prawnego na zabieg lekarski, czy "legalne" uczestnictwo w wywiadówkach szkolnych. Decyzją organu I instancji została przyznana skarżącym pomoc pieniężna na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Skarżący nadmienili, iż o pomoc się nie ubiegali. Dnia 13 sierpnia 2011 r. udali się wraz z dzieckiem do Wielkiej Brytanii, realizując obowiązki rodziny zastępczej. Świadczenia wypłacone nam od dnia 13.08.2011 r. do 31.10.2011 r. organ I instancji uznał za świadczenie nienależnie pobrane. Po zawiadomieniu skarżących o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, skarżący wnioskowali o odstąpienie od żądania zwrotu, powołując się na art. 104 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący podnieśli, że uważają argumentację organu za chybioną. Wskazali, że są jak najbardziej "szczególnym przypadkiem" w rozumieniu art. 104 ust.4 ustawy. Całkowita wina za sytuację, w której się znaleźli, tzn. pobrali świadczenie uznane za nienależne, leży po stronie organu I instancji. Decyzja przyznająca skarżącym pomoc zawierała bowiem lakoniczne pouczenie w kwestii powiadomienia organu I instancji o zmianach w sytuacji osobistej skarżących. Przytoczone pouczenie nie zawierało żadnej informacji na temat wyjazdów za granicę Polski. Organowi I instancji znane były akta z Sądu Rodzinnego, które jasno wskazywały jaka jest sytuacja rodzinny - przed Sądem Rejonowym podkreślali fakt, że w celu zapewnienia dziecku kontaktu z matką będą wcześniej, czy później planować wyjazd za granicę. Skarżący przywołali w skardze treść art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), podnosząc, że organ naruszył zapisy tego artykułu, traktując skarżących niedbale i przedmiotowo. Organ I instancji popełnił błąd, a konsekwencje mają ponieść skarżący, pomimo że działali w najlepszej wierze. Skarżący argumentowali, że SKO przywołała w uzasadnieniu również zasadę subsydiarności, która w tym wypadku jest szczególnie nietrafiona. Otóż - zdaniem skarżących - organy doszły do wniosku, że skarżący mają odpowiadać za cudze (tzn. organu I instancji) błędy, ponieważ stać na to skarżących, gdyż wywiad środowiskowy wykazał, że skarżący mają mieszkanie wyposażone w podstawowe sprzęty, regularne dochody i nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej. Argumentowano dalej w skardze, że to w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżący dowiedzieli się, że można było z pomocy pieniężnej zrezygnować. Zdaniem skarżących, organ powinien o tym powiadomić skarżących, w dniu, w którym pomoc została przyznana, wówczas planując wyjazd zrezygnowalibyśmy z niej. Skarżący przywołali art. 104 ust.4 ustawy o pomocy społecznej i podnieśli, że przepis ten nie zawęża możliwości odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wyłącznie do sytuacji materialnej. W świetle podniesionej argumentacji oraz art. 7 k.p.a. odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia – zdaniem skarżących – uznać należy za jak najbardziej uzasadnione. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2014 r., poz.1647). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została podjęta z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, którą organ ten zażądał od skarżących zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Stosownie do treści art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.; dalej zwaną u.p.s.) świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Natomiast art. 104 ust. 4 ustawy stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. W sprawie poza sporem pozostaje, że organ I instancji uznał za świadczenie nienależnie pobrane wypłaconą rodzinie zastępczej K. i T. C. pomoc pieniężną na pokrycie kosztów utrzymania dziecka A. G. w wysokości 1721,40 zł. za okres od 13 sierpnia 2011 r. do 31 października 2011 r.. Decyzja ta w wyniku złożonego odwołania została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 830/13 oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Tym samym decyzja ta stała się prawomocna. Wobec powyższego zaistniały przesłanki do wszczęcia przez organ postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jednocześnie w niniejszym postępowaniu organy, jak również Sąd nie mogły już badać przesłanek, które spowodowały, że organy uznały świadczenie pobrane przez skarżących, jako świadczenie nienależne pobrane. Po pierwsze, w obecnie kontrolowanym przez Sąd postępowaniu, inny jest przedmiot sprawy, po drugie zaś, jak wskazano wyżej, kwestia uznania świadczenia za nienależnie pobrane została już przez organy rozstrzygnięta, a prawidłowość podjętych decyzji potwierdził wyrok Sądu. Dlatego też, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie zarzuty skarżących dotyczące - ich zdaniem - niewłaściwego działania organów związanego z nienależytym poinformowaniem skarżących o ich prawach i obowiązkach, z kwestiami związanymi z przyznaniem świadczenia, rezygnacją z jego otrzymania, czy też winą urzędników organu I instancji za zaistniałą sytuację, nie mogą obecnie wpływać na legalność zaskarżonej decyzji. Te argumenty mogły być bowiem ewentualnie podnoszone w postępowaniu w sprawie uznania świadczenia za nienależne pobranie (zresztą do części tejże argumentacji skarżących Kolegium odniosło się w decyzji z dnia "[...]", która jak wskazano wyżej była już przedmiotem badania Sądu), nie zaś w obecnym postępowaniu. Wskazać dalej należy, że organy właściwie przed wydaniem decyzji w sprawie zastosowały się do dyspozycji art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, przeprowadzając postępowanie mające na celu ustalenie, czy w sprawie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od zwrotu żądanych świadczeń. Rację ma organ odwoławczy, że art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowi o instytucji wyjątkowej, jaką jest możliwość odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń udzielonych w ramach pomocy społecznej. Ponadto przepis ten wskazuje na działanie organu w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie to oznacza, że nawet w sytuacji ustalenia przez organ, że spełnione są przesłanki uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia, to i tak nie oznacza to, że organ ma obowiązek pozytywnego załatwienia żądania strony. Uznanie administracyjne nie może wprawdzie oznaczać dowolności w działaniu organu, ale pozostawienie przez ustawodawcę sprawy uznaniu administracyjnemu organu oznacza, że organ nie ma obowiązku załatwienia sprawy po myśli wnioskodawcy, nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę kryteriów, które uprawniają go do pozytywnego rozpoznania sprawy. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 października 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1248/07 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl) użyte w art. 104 ust. 4 u.p.s. przez ustawodawcę określenie "organ może odstąpić" oznacza, że decyzja podejmowana jest w ramach tzw. "uznania administracyjnego", a zatem organ nie ma obowiązku lecz ma prawo odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia. Uznanie administracyjne nie może mieć oczywiście zupełnie dowolnego charakteru, lecz powinno być uzasadnione sytuacją osobistą skarżącego w kontekście innych osób oczekujących wsparcia ze strony ośrodka pomocy społecznej. Tak więc ustawodawca dopuszczając możliwość odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nakłada na organ obowiązek uzasadnienia, w każdym indywidualnym przypadku, szczególnych okoliczności, które legły u podstaw wydawanej decyzji, bądź w przypadku odmowy, uzasadnienia dlaczego organ uznał, że szczególne okoliczności nie zachodzą. Także kontrola sądu decyzji uznaniowej, jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Dalej wskazać należy, że przed wydaniem decyzji w przedmiocie zwrotu świadczenia z pomocy społecznej, właściwy organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia, czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Organ obowiązany jest zatem ustalić, czy zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. W tym celu organ powinien dokonać analizy sytuacji rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz pouczyć ją o prawie złożenia wniosku o odstąpienie przez organ od żądania zwrotu nienależnego świadczenia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 448/13; orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wr 511/12 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że z samej treści przepisu art. 104 ust. 4 u.p.s. nie wynika, aby kryterium dochodowe określone w art. 8 u.p.s. stanowiło jakikolwiek punkt odniesienia, jednakże biorąc pod uwagę treść art. 96 ust. 2 u.p.s. stwierdzić należy, że kryterium dochodowe musi być wzięte pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty. Przytoczone zapatrywania orzecznictwa jasno wskazują, że rozpoznając sprawę o zwrot nienależnie pobranego z pomocy społecznej świadczenia organy muszą mieć na względzie sytuację materialną strony, muszą więc ustalić, czy w odniesieniu do strony prowadzonego postępowania można twierdzić o występowaniu przypadku szczególnego, przejawiającego się zwłaszcza tym, że żądanie zwrotu świadczeń stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Przy ocenie powyższego należy mieć przy tym na uwadze, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Mając powyższe na uwadze zasadnie organ I instancji rozpoznając sprawę niniejszą przeprowadził u skarżących rodzinny wywiad środowiskowy. Z okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji materialnej wynika, że skarżący mieszkają wspólnie i prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Miesięczny dochód rodzinny wynosi 3350,00 zł., składa się na niego wynagrodzenie za pracę oraz dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej. Stałe miesięczne wydatki, według oświadczenia rodziny wynoszą ok. 1360,00 zł. Składają się na nie oprócz opłat mieszkaniowych, eksploatacyjnych oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, wydatki na leki. Skarżący regularnie się leczą i przyjmują leki, wydając na nie ok. 250,00 zł. Rodzina podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu i ma dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej. Własnościowe mieszkanie, w którym mieszkają zobowiązani, jest wyposażone w odpowiedni sprzęt gospodarstwa domowego. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej ani wsparcia przy pomocy innych instytucji lub osób. Te okoliczności w ocenie Sądu pozwalają na przyjęcie, że organy prawidłowo zażądały zwrot nienależnie pobranego świadczenia, uznając, że wobec skarżących nie zachodzi przesłanka z art. 104 ust. 4 u.p.s. uprawniająca organ do odstąpienia od zażądania zwrotu pobranego nienależnie świadczenia. Jak wskazano wyżej sytuacja skarżących nie jest szczególnie trudna, dlatego też w ocenie Sądu nie uzasadnia odstąpienia od zwrotu pobranych świadczeń mając na uwadze przyjęte wyżej kryteria, takie jak sytuacja materialna, czy też skutki zniweczenia udzielonej pomocy. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.