II SA/Ol 12/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2011r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu na rzecz skarżącego A. K. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania A. K. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu organ wskazał, iż powoływane w złożonym wniosku okoliczności nie zawierają elementów, które mogą spełnić przesłanki zawarte w art. 1- 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, natomiast spełniają przesłanki określone przepisami ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR. Dlatego też decyzją z dnia 3 lipca 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał wymienionemu przedmiotowe świadczenie pieniężne za pobyt w obozie pracy od lipca do grudnia 1944 r. Jednocześnie nie ma podstaw, aby przyznać stronie uprawnienia kombatanckie. A. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie swojego wniosku. Podniósł, iż jego przeżycia wojenne w pełni uzasadniają przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia 26 października 2009 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 21 września 2009r. Wskazano, iż przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz akty wykonawcze do tej ustawy wyliczają enumeratywnie tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Podnoszona przez stronę okoliczność wykonywania pracy w kuchni wojskowej nie jest represją w rozumieniu wskazanej ustawy i nie może zostać potraktowana jako działalność kombatancka ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Na skutek skargi wniesionej przez A. K. wyrokiem z dnia 16 lutego 2010 r. (sygn. akt II SA/Ol 1089/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Sąd podniósł, iż w niniejszej sprawie zostały naruszone przepisy proceduralne, a naruszenie to mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Wskazano, iż organ nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego ani nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych w kwestii pobytu wnioskodawcy w obozie K., choć skarżący powoływał się na tę okoliczność. Z akt administracyjnych nie wynika, czy i jakim represjom wojennym podlegał wnioskodawca oraz czy w związku z tym, z mocy art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stosuje się do niego przepisy tej ustawy. Obowiązkiem organu było zweryfikowanie twierdzeń skarżącego, w szczególności ustalenie, czy w miejscu wskazanym przez stronę warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby w nich osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Niezbędne jest zatem przeprowadzenie rzetelnego postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 21 września 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania A. K. uprawnień kombatanckich. Organ podniósł, iż w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego przesłuchano świadków, którzy zgodnie stwierdzili, iż wnioskodawca przebywał w obozie K. i mimo, iż fakt ten nie został potwierdzony przez stronę żadnym dokumentem poza oświadczeniami strony oraz świadków, organ dał wiarę powyższym wyjaśnieniom. Jednocześnie Instytut Pamięci Narodowej, jak również Wojskowe Biuro Badań Historycznych nie potwierdziło istnienia obozu K., a tym bardziej jego charakteru. Tym samym organ stwierdził, iż nie zostały zgromadzone dowody mogące potwierdzić, że obóz, w którym zgodnie z oświadczeniami przebywał zainteresowany spełnia którąkolwiek z przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Organ zaznaczył także, iż przyznając wnioskodawcy uprawnienia kombatanckie wykroczyłby również poza normę art. 8 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy, zgodnie z którą wydając rozporządzenie w kwestii charakteru obozu z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c powoływanej ustawy, Prezes Rady Ministrów opiera się na opinii Prezesa IPN. Zatem przeprowadzając celowościową wykładnię wskazanej wyżej normy uzupełnienie listy z rozporządzenia z dnia 20 września 2001 r. powinno się również odbyć po zajęciu przynajmniej stanowiska przez IPN. W tym przypadku IPN odmówił stwierdzenia charakteru obozu z powodu nie posiadania informacji wskazanych wyżej kwestii. W związku z powyższym, organ uznał, iż istnieją podstawy do wydania decyzji o odmowie przyznania uprawnień w niniejszej sprawie. A. K. wniósł o ponowne rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Wskazał, iż jeżeli IPN i WBBH nie mają w swoich dokumentach wiadomości o istnieniu obozu K., to powinni jak najszybciej uzupełnić brakujące informacje. Decyzją z dnia 5 listopada 2010 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 21 września 2010 r. Podniesiono, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie wydanej decyzji. Organ nie neguje okoliczności związanych z pobytem wnioskodawcy w obozie w K., jednakże zarówno IPN, jak i Wojskowe Biuro Badań Historycznych nie posiadają dokumentów o tym obozie. Z akt sprawy, m.in. z oświadczenia strony i świadków wynika, iż w K. mógł znajdować się obóz pracy przymusowej. Okoliczność pobytu w obozie pracy przymusowej nie jest jednak represją w rozumieniu powoływanej ustawy i nie może zostać potraktowana jako działalność kombatancka, ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Jednocześnie organ zaznaczył, iż wnioskodawca uzyskał z tytułu pobytu w obozie dla pracowników przymusowych w K. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy za okres od lipca 1944 r. do grudnia 1944 r. na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszą i ZSRR. Na tę decyzję skargę wniósł A. K., żądając przyznania wnioskowanych uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu skarżący dokładnie opisał swoje przeżycia wojenne, wskazując, iż świadczą one niewątpliwie o spełnieniu warunków pozwalających na otrzymanie uprawnień kombatanckich. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Należy również podkreślić, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Niniejsza sprawa była już przedmiotem orzeczenia wydanego przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 16 lutego 2010r. (sygn. akt II SA/Ol 1089/09) uchylił poprzednie decyzje organu nakazując uzupełnienie postępowania wyjaśniającego. Wskazano, iż skoro strona we wniosku powołała się na represje doznane podczas pobytu w obozie K., to obowiązkiem organu było zweryfikowanie tych twierdzeń w szczególności ustalenie, czy w miejscu wskazanym przez stronę warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby w nich osadzone pozostawały w dyspozycji władz bezpieczeństwa. Przy czym podniesiono, iż nie ma przeszkód prawnych do dowodzenia, iż pobyt w obozie niewymienionym w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) był represją w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). W ocenie składu orzekającego wskazania zawarte w powołanym wyroku Wojewódzkiego sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 2010r. nie zostały przez organ wykonane w całości. Wprawdzie organ przesłuchał świadków na okoliczność pobytu skarżącego w obozie K., uznając iż okoliczność ta nie budzi wątpliwości, jednakże nie przeprowadzono pełnego postępowania w celu ustalenia charakteru tego obozu i warunków tam panujących pod kątem przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Należy przy tym podkreślić, iż w orzecznictwie sądowadministracyjnym przyjęto pogląd, iż fakt umieszczenia danego obozu w wykazie ma tylko takie znaczenie, że w konkretnej sprawie strona nie musi przeprowadzać dowodów stwierdzających, iż osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a pobyt w tych miejscach miał charakter, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy. Nie ma natomiast prawnych przeszkód do dowodzenia, że pobyt w obozie niewymienionym w powołanym wyżej rozporządzeniu był represją w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach (tak m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 313/06, LEX nr 344535). Przedmiotowe rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów nie może bowiem ograniczać kręgu osób, którym na mocy ustawy przyznano uprawnienia zrównane z kombatanckimi, bowiem naruszyłoby to konstytucyjną zasadę równości wobec prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2006r., sygn. akt II OSK 880/05, LEX nr 265835). Należy wskazać, iż wprawdzie w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej oraz Wojskowego Biura Badań Historycznych w Warszawie o informację o charakterze obozu K., jednakże nie wyczerpał wszystkich możliwości poczynienia ustaleń w tym zakresie. Podnieść bowiem należy, iż w piśmie z dnia 26 lipca 2010 r. Dyrektor Centrum Edukacji Obywatelskiej poinformował, iż w związku z włączeniem Wojskowego Biura Badań Historycznych do Wojskowego Centrum Edukacji Obywatelskiej, posiadane przez WBBH materiały archiwalne, w tym mikrofilmy posiadanych akt niemieckich zostały przekazane do Centralnego Archiwum Wojskowego. W powołanym piśmie stwierdzono, iż "dokumenty te dotyczyły w większości niemieckich działań militarnych i jest mało prawdopodobne by odnotowano w nich istnienie obozu w K.". Jako ewentualnego adresata zapytania w tym zakresie wskazano m.in. Międzynarodowe Biuro Poszukiwań (International Tracing Sercice) w Bad Arolsen. Organ prowadzący postępowanie w niniejszej sprawie nie podjął żadnych dalszych czynności w celu uzyskania informacji o przedmiotowym obozie, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano, iż instytucje do których się zwrócono nie posiadają informacji na temat wskazanego obozu. Biorąc jednak pod uwagę treść pisma Dyrektora Wojskowego Centrum Edukacji Obywatelskiej nie sposób uznać, iż organ wyczerpał wszystkie możliwości ustalenia charakteru przedmiotowego obozu i warunków tam panujących. Tym samym zostały naruszone podstawowe zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którymi organ jest zobligowany przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a ponadto jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy. W niniejszej sprawie organ nie zgromadził kompletnego materiału dowodowego, pozwalającego na wydanie merytorycznej decyzji. W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dlatego na podstawie o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.