II SA/Ol 1267/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. N. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie wykonania robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy. WSA/pos.1- sentencja postanowienia R. N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" r. utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego nr "[...]" z dnia "[...]" r., na mocy której nakazano M. Z. – inwestorowi budowy garaży murowanego zlokalizowanego w E. przy ulicy "[...]" wykonanie określonych robót budowlanych, niezbędnych do doprowadzenia przedmiotowego obiektu budowlanego, wybudowanego w latach między 1980 a 1986 rokiem bez wymaganej decyzji pozwolenia na budowę, do stanu zgodnego z prawem i warunkami technicznymi. Jednocześnie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego G. B. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku PPF skarżąca oświadczyła, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z wnuczką – studentką, która otrzymuje alimenty w wysokości 200 zł, natomiast jej dochód stanowi emerytura w kwocie 737,31 zł miesięcznie. Zaznaczyła przy tym, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, iż posiada dom - ½ nieruchomości zabudowanej o powierzchni 55m². W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącej i jej wnuczki oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, skarżąca została wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej (w zakresie odnoszącym się do działki, na której posadowiony jest wskazany przez skarżącą dom) oraz finansowej – w zakresie odnoszącym się do wykazanych dochodów oraz ewentualnych innych uzyskiwanych przez wnuczkę skarżącej, np. w postaci stypendium naukowego, socjalnego, ponoszonych wydatków oraz sposobu opłacenia ewentualnego wynagrodzenia radcy prawnego za czynności podjęte przez niego w toku postępowania administracyjnego, a także wyciągów z posiadanych przez skarżącą i jej wnuczkę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca wyjaśniła, iż radca prawny wskazany imiennie w skardze jest jej pełnomocnikiem z urzędu w sprawie o zniesienie współwłasności i w toku postępowania administracyjnego pomagał jej nieodpłatnie. Wskazała, iż działka zabudowana jest budynkiem mieszkalnym, w którym mieszkają dwie rodziny, w tym na parterze ona z wnuczką. Oświadczyła, że wnuczka, która studiuje w trybie dziennym, poza alimentami, uzyskuje stypendium socjalne oraz świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca przedstawiła zestawienie wydatków własnych, wnuczki i wspólnych (po zsumowaniu – 1.965 zł). Dodała, iż rachunek bankowy założyła dopiero przed dwoma tygodniami i do tej pory nie miała na nim "znaczących obrotów". Do odpowiedzi na wezwanie skarżąca załączyła kopie: wyroku, z którego wynika wysokość otrzymywanych przez wnuczkę alimentów, wkładki do legitymacji osoby represjonowanej, decyzji w przedmiocie przyznania wnuczce świadczenia pielęgnacyjnego oraz stypendium socjalnego, wyciągów z rachunku bankowego wnuczki, potwierdzenia założenia w listopadzie 2012 roku rachunku bankowego przez skarżącą oraz zaświadczenia z uczelni wnuczki o kierunku i etapie studiów. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1267/12, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca mimo pouczenia o skutkach niezastosowania się do przedmiotowego wezwania nie przedłożyła wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w tym przede wszystkim kopii dokumentu, z którego wynika aktualna wysokość netto jej emerytury, jak również nie wskazała przyczyn niezłożenia żądanego dokumentu. Skarżąca nie przedłożyła także wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, z którego wynikałaby wysokość jej dochodu. W tej sytuacji nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja materialna skarżącej i jej wnuczki. Podkreślono przy tym, iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Brak przedłożenia dokumentu, z którego wynika aktualna wysokość netto emerytury skarżącej uniemożliwia ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych jej i jej rodziny i nie pozwala stwierdzić w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest ona w stanie ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i wnuczki, kosztów postępowania w całości lub w części. Ponieważ postanowieniem z dnia 18 stycznia 2012r. Sąd przywrócił skarżącej termin do wniesienia sprzeciwu wniesiony przez nią w dniu 27 grudnia 2012r. sprzeciw od postanowienia odmawiającego przyznania prawa wywołał skutki prawne. Następnie pismem z dnia 1 lutego 2013 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik skarżącej uzupełnił wniesiony sprzeciw w zakresie aktualnej sytuacji finansowej skarżącej. Podniósł, iż w jego ocenie dodatek pielęgnacyjny w wysokości 293,51 zł oraz dodatek kombatancki (195,67 zł) nie powinny być doliczane do ogólnej kwoty przychodów, bowiem w swej istocie mają one rekompensować zwiększone koszty życia osoby otrzymującej wskazane dodatki. Do pisma dołączono zaświadczenie ZUS z dnia 2 stycznia 2013 r. odnoszące się do wypłaconego skarżącej świadczenia w roku 2012 oraz decyzję waloryzacyjną ZUS z dnia 14 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został skutecznie wniesiony, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej – jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku o sygn. akt GZ 71/04). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Należy jednak wskazać, iż zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Tymczasem w dniu 14 grudnia 2012 r. skarżąca udzieliła pełnomocnictwa radcy prawnemu, G.B. do reprezentowania jej przed sądami, urzędami i innymi instytucjami w sprawach związanych z jej udziałem w posesji położonej w E. przy ulicy "[...]" (k. 39 akt sądowych). W związku z powyższym, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu jedynie w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z wnuczką, M.N. Skarżąca podała, iż uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 737,31 zł miesięcznie, natomiast wnuczka otrzymuje alimenty w kwocie 200 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawczyni posiada dom – "1/2 nieruchomości zabudowanej 55m²". W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 9 listopada 2012 r. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej oraz finansowej, skarżąca wyjaśniła, iż wskazana nieruchomość posiada powierzchnię 0,0404ha i jest zabudowana budynkiem mieszkalnym o powierzchni 107,83m², w którym mieszkają dwie rodziny, w tym na parterze ona z wnuczką. Oświadczyła, iż jej miesięczne wydatki wynoszą 500 zł (leki – 300 zł, artykuły chemiczne i środki czystości – 100 zł oraz ubrania – 100 zł), wydatki wnuczki to: materiały do szkoły – 30 zł, artykuły chemiczne i środki czystości – 150 zł, bilet miesięczny – 40 zł, ubrania – 100 zł, internet – 45 zł i telefon – 30 zł, natomiast wydatki wspólne wynoszą 1070 zł, w tym wyżywienie (300 zł), światło (90 zł), gaz (80 zł), śmieci (10 zł), woda (50 zł), EPEC (500 zł) oraz telefon (40 zł). Z powyższego zestawienia wynika zatem, iż skarżąca wraz z wnuczką ponoszą stałe miesięczne wydatki w wysokości 1965 zł. Natomiast co do dochodów rodziny, należy zauważyć, iż oprócz wykazanych w formularzu alimentów w kwocie 200 zł, M. N. otrzymuje również świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad skarżącą, przyznane na czas nieokreślony w wysokości 520 zł miesięcznie (decyzja Prezydenta Miasta z dnia 4 czerwca 2010 r. – k.18 akt sprawy), a także jako studentka studiów stacjonarnych Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w E. otrzymuje stypendium socjalne, które od dnia 1 października 2012 r. wynosi 420 zł miesięcznie (k. 20 akt sprawy). Tym samym, faktyczny miesięczny dochód wnuczki skarżącej to 1140 zł. Należy przy tym wskazać, iż dochód wnioskodawczyni również jest wyższy od podanej przez nią kwoty w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy i stanowi aktualnie (tj. od dnia 1 marca 2012 r.) kwotę 3289, 45 zł brutto ( 2235,47zł netto) miesięcznie. Jak wynika z treści decyzji wydanej przez ZUS Oddział w E. w dniu 14 marca 2012 r. o waloryzacji renty, przesłanej przez pełnomocnika skarżącej przy piśmie z dnia 1 lutego 2013 r., po zbiegu prawa do świadczeń R. N. przysługuje renta w wysokości 100%, tj. 2235,48 zł oraz emerytura w wysokości 50%, tj. w kwocie 404,16 zł. Skarżąca otrzymuje również dodatek pielęgnacyjny (293,51 zł), dodatek kombatancki (195,67 zł), ryczałt energetyczny (157,67 zł) i dodatek kompensacyjny (29,35 zł). Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, iż warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie, przy czym nie wystarczy wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, iż posiadane przez stronę środki finansowe pozwalają na poniesienie kosztów sądowych we własnym zakresie, nie powodując uszczerbku w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż skarżąca posiada stały miesięczny dochód z tytułu renty oraz emerytury wraz z dodatkami, którego wysokość przekracza kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych. Pozostająca z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wnuczka również uzyskuje stały miesięczny dochód w postaci alimentów, świadczenia pielęgnacyjnego oraz stypendium socjalnego. Jak wynika z przedłożonych dokumentów łączny dochód prowadzonego przez skarżącą i jej wnuczkę gospodarstwa domowego wynosi 3375,47zł netto miesięcznie, zaś wykazane stałe wydatki zamykają się w kwocie 1965 zł miesięcznie. Tym samym, skarżąca jest w stanie zabezpieczyć środki na niezbędne koszty swojego utrzymania, jak również ma możliwość poczynić pewne oszczędności, pozwalające na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie należy wskazać, że stanowisko pełnomocnika skarżącej odnoszące się do niezaliczania do ogólnej sumy przychodów dodatku pielęgnacyjnego oraz dodatku kombatanckiego nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa, które wyraźnie stanowią, iż należy przedstawić pełne informacje na temat stanu rodzinnego, majątku i dochodach, bez względu na tytuł, z którego są one uzyskiwane. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż są to pieniądze pozostające w dyspozycji tej osoby, które mogą zostać przeznaczone na dowolny cel. Reasumując, w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała, że istnieje podstawa do zwolnienia jej z kosztów sądowych. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.