II SA/Ol 1291/12

Dnia 18 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędzia WSA Hanna Raszkowska Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2012 roku sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - oddala skargę. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia "[...]" A. P. zwróciła się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. Z. Do wniosku strona załączyła między innymi: orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki, odpis skróconego aktu zgonu M. Z. (męża matki), zaświadczenie o podleganiu wnioskodawcy ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego za 76,97 ha oraz podatku od nieruchomości za 2012 rok. Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Burmistrza, odmówił przyznania A. P. wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w rozumieniu art. 3 pkt 22 powołanej ustawy) w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie organu I instancji, rolnika nie można uznać za osobę niepodejmującą lub rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ gospodarstwo rolne wymaga przeznaczenia nakładu pracy i czasu na jego prowadzenie. W odwołaniu od powyższej decyzji A. P. wyraziła niezadowolenie z jej wydania, podnosząc, że jej mama nie może mieszkać sama, a rodzeństwo nie ma warunków, żeby się nią opiekować, w związku z czym jest ona jedyną osobą, która może się nią opiekować. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, prezentowany także w orzecznictwie sądowym, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – A. P. wniosła o jej uchylenie. Wskazała przy tym, że od kilku lat zajmuje się matką, stąd odmowę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego tylko z powodu bycia rolnikiem uznała za bardzo krzywdzącą. Powołując się na poglądy prezentowane w orzecznictwie sądowym wywiodła, że w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzenie gospodarstwa rolnego nie jest ani zatrudnieniem ani pracą zarobkową, co oznacza, że rolnik ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne nie musi rezygnować z pracy w tym gospodarstwie, czy też wykazywać, że nie jest w stanie podjąć w nim pracy. Zdaniem skarżącej, posiadanie, a nawet prowadzenie gospodarstwa rolnego nie wyłącza prawa rolnika do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile posiadane przez niego gospodarstwo, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje (lub z niej rezygnuje) z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Uznała, że taka sytuacja ma miejsce w odniesieniu do jej osoby. Podała bowiem, że prowadzi gospodarstwo rolne wspólnie z mężem, a praca w nim nie wymaga od niej codziennych stale powtarzających się czynności, gdyż nie prowadzą hodowli trzody. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wskazał przy tym na rozbieżności w orzecznictwie sądowym w zakresie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo rolne. Nie podzielił jednak poglądu prezentowanego w orzeczeniach sądowych przytoczonych w skardze. Na rozprawie, która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie w dniu 11 grudnia 2012r., skarżąca podała, że z uwagi na astmę męża obecnie nie prowadzą hodowli zwierząt inwentarskich, a ich działalność nastawiona jest na produkcję roślinną. Wskazała, że w związku z chorobą mamy w ogóle nie uczestniczy w prowadzeniu gospodarstwa, gdyż mama cierpi na wiele dolegliwości i wymaga stałej opieki. Przyjęła ją do siebie, gdyż dzieliła je odległość 200 km, a pozostałe rodzeństwo nie poczuwało się do opieki nad nią. Dodała, że areał gospodarstwa rolnego prowadzonego przez męża uległ zmniejszeniu, ponieważ część pól została wydzierżawiona, w związku z czym otrzymali mniejsze dopłaty za ten rok z Unii Europejskiej. W odpowiedzi na pytanie Sądu oświadczyła, że nigdy nie była zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U z 2012r., poz. 270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać wydanej w sprawie ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]", w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżąca, prowadząc wraz z mężem gospodarstwo rolne o pow. 76,97 ha, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, która legitymuje się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. Niesporne bowiem jest, że w kontrolowanej sprawie spełnione zostały pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, słuszne jest jednak w niniejszej sprawie stanowisko organów obu instancji, że osoba prowadząca gospodarstwo rolne, między innymi o takiej powierzchni jak w rozpoznawanej sprawie, nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie spełnia warunku do przyznania tego świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną względem której ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Zauważyć przy tym należy, co podkreślały także strony postępowania, że do niedawna kwestia ta wywoływała rozbieżności w orzecznictwie sądowym. Stała się ona także podstawą sformułowania przez jeden ze składów sędziowskich zagadnienia prawnego przedstawionego do rozstrzygnięcia w formie uchwały Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Skutkiem tego, w dniu 11 grudnia 2012r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, w której stwierdził, że "prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych" (sygn. akt I OPS 5/12, orzeczenie dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść w tym miejscu należy, że na mocy art. 269 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego mają co do zasady charakter wiążący. Sąd orzekający w sprawie, w której pojawia się zagadnienie prawne rozstrzygnięte już w uchwale, bez zgłoszenia wniosku o podjęcie tak zwanej "uchwały przełamującej", nie może bowiem wyrazić innego poglądu niż ten sformułowany w uchwale przez Naczelny Sąd Administracyjny. Dodatkowo skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego uznając, że dotyczy on także sytuacji prawnej skarżącej. Taka bowiem linia orzecznicza była już dotychczas przyjęta w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie. Przytoczyć wypada zatem te fragmenty uzasadnienia powołanej uchwały, które odnoszą się do argumentów podniesionych przez obie strony niniejszego postępowania. W uchwale tej podano, że "(...) ustawodawca, w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określił podmioty uprawnione do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, uzależniając jednak jego przyznanie od spełnienia przesłanki funkcjonalnej: rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. (...) Podstawowe znaczenie dla zdekodowania normatywnego pojęcia: "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" ma definicja legalna tego pojęcia sformułowana w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która stanowi, że pojęcie to oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej". W uchwale tej wskazano także, że "(...) jakkolwiek przepis art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odnosi się wprost do zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, których nie podejmuje lub z których rezygnuje, osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, a nie do tego jaką działalność prowadzi ta osoba, to jednak ratio legis tego przepisu wskazuje, że chodzi tu o osobę, której wyłącznym źródłem utrzymania (dochodów) jest zatrudnienie lub inna praca zarobkowa w rozumieniu ustawy. Istota świadczenia pielęgnacyjnego polega bowiem na tym, że świadczenie to jest adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i które nie podejmują lub rezygnują z tego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródło utrzymania (dochodów) i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy". Przyjęto, że "(...) prowadzenie gospodarstwa rolnego, oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzanie gospodarstwem. Zatem przy właściwej organizacji pracy, rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną". Uznano więc, że "(...) na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Praca we własnym gospodarstwie rolnym, zarządzanie nim, jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych. Oznacza to, że nie jest możliwe uzyskanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy rolnik prowadzi gospodarstwo rolne. Sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego pozbawia rolnika prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, i nie ma w tym wypadku potrzeby dokonywania oceny, czy wielkość posiadanego przez niego gospodarstwa, rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poza rolnictwem, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny". Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca, prowadząc – jak sama oświadczyła, gospodarstwo rolne wraz z mężem, nie może otrzymać wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Gospodarstwo to stanowi bowiem źródło jej utrzymania, a faktu tego nie zmienia, podnoszona przez nią okoliczność nie wykonywania czynności w prowadzeniu tego gospodarstwa, jak również charakter tego gospodarstwa. Jak słusznie bowiem zauważono w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, prowadzenie gospodarstwa rolnego to nie tylko wykonywanie pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, ale także zarządzanie gospodarstwem. Skarżącej wyjaśnić przy tym należy, że jej rodzeństwo, mimo że – jak to określiła "nie poczuwa się do opieki nad matką", nie jest zwolnione z obowiązku opieki nad rodzicem. Zgodnie bowiem z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 788), rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Skarżąca ma zatem prawo oczekiwać, że rodzeństwo pomoże jej w zorganizowaniu opieki nad matką, tak aby mogła bez przeszkód uczestniczyć w prowadzeniu swojego gospodarstwa rolnego także przez podejmowanie czynności związanych z jego funkcjonowaniem. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.