II SA/Ol 1297/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant referent Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2016 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Decyzją z dnia 14 września 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]"- działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) w związku z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.u. z 2015 r. poz. 859 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania "[...]"od decyzji Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w "[...]", działającego z upoważnienia Burmistrza "[...]"z dnia 7 sierpnia 2015 r., znak "[...]"w sprawie odmowy umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu "[...]"należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przyznanych na osoby uprawnione "[...]"w łącznej wysokości 10.594,50 zł, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, że wnioskiem z dnia 10 czerwca 2015 r. "[...]"zwrócił się do Burmistrza Miasta "[...]"o umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych (na rzecz jego dzieci) zaliczek alimentacyjnych. Motywując złożony wniosek odwołujący powołał się na trudną sytuację życiową wynikającą z niskich dochodów (zasiłek stały i zasiłek celowy) oraz na swój zły stan zdrowia. W toku postępowania ustalono, na podstawie informacji uzyskanych od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w "[...]", że egzekucja zobowiązań alimentacyjnych w okresie ostatnich 3 lat (od lipca 2012 r. do lipca 2015 r.) była nieskuteczna. Ostatnia wpłata należności dokonana została, przez "[...]" w dniu 22 marca 2010 r. W takiej sytuacji - jak stwierdziło SKO – nie zostały spełnione konieczne (w świetle art. 30 ust. 1 ustawy) warunki dotyczące możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym zaliczek alimentacyjnych . Kolegium wskazało, że art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawiera dwie samoistne podstawy do rozstrzygania w sprawie umorzenia należności dłużników alimentacyjnych i inne okoliczności podlegają ocenie organu, który rozstrzyga w oparciu o art. 30 ust. 1 a inne w sytuacji podejmowania decyzji w oparciu o art. 30 ust. 2 wspomnianej ustawy. Przepis ten zawiera dwie różne podstawy, dla dwóch różnych organów do orzekania w sprawie zastosowania ulg na rzecz dłużnika alimentacyjnego. Z tego też względu, w ocenie Kolegium, koniecznym jest rozstrzyganie w dwóch odrębnych postępowaniach w przedmiocie zastosowania ulg uregulowanych omawianymi przepisami. Organ pouczył też skarżącego o możliwości zastosowania - na wyraźny wniosek, art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Skargę na powyższą decyzję złożył "[...]" zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 30 pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wyjaśnił, że obie strony zamieszkują w "[...]"w związku z czym właściwym do orzekania jest ten sam organ. Podkreślił, że w żadnej z decyzji nie wyjaśniono dlaczego, jako podstawę rozstrzygnięcia sprawy przyjęto art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dodał też, że nadal jedynym źródłem jego dochodu jest zasiłek stały w wysokości 529 zł oraz zasiłek celowy na żywność w wysokości 70 zł miesięcznie, jest osobą w podeszłym wieku i ma poważne problemy zdrowotne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]"podtrzymało dotychczasowe stanowisko, podkreślając, że postępowanie objęte regulacją art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest postępowaniem odrębnym i jak wynika z akt przedłożonych na potrzeby postępowania przed WSA w Olsztynie postępowanie to jest przez organ pierwszej instancji prowadzone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt także z powodów, które w skardze nie zostały podniesione, a stanowią o wydaniu aktu z naruszeniem prawa. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn, niż podane w skardze. Podstawą orzekania w niniejszej sprawie jest ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2015 r., poz. 859), w wersji obowiązującej na dzień 14 września 2015 r., bowiem decyzją wydaną w tym dniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]"utrzymało w mocy decyzję Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w "[...]", w sprawie odmowy umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu "[...]"należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przyznanych na dzieci. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 27 ust. 1 i 1a wyżej wymienionej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Ust. 2 ww. art. - jednoznacznie stanowi - że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Art. 30 tej ustawy stanowi natomiast o możliwości ubiegania się o umorzenie należności powstałych z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ale ma zastosowanie dopiero w następnej kolejności. Ustawodawca w art. 30 ust. 1 ustawy określił warunki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, podlegających zwrotowi a zgodnie z art. 30 ust. 2 i 3 organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z analizy powyższych przepisów wynika, że decyzje o zwrocie należności i decyzja o umorzeniu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w odrębnych postępowaniach administracyjnych. Oznacza to, że po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu rozstrzygnięcia przyznającego świadczenia, organ zawsze wydaje decyzję o zwrocie świadczeń z funduszu skierowaną do dłużnika alimentacyjnego, o ile wypłacone świadczenia nie zostały zwrócone wcześniej - dobrowolnie lub w wyniku egzekucji administracyjnej. Dłużnik może się więc skutecznie starać o umorzenie obciążających go wierzytelności dopiero po otrzymaniu decyzji nakazującej zwrot świadczeń. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że przesłanki do orzekania o umorzeniu świadczeń alimentacyjnych nie zostały spełnione. Decyzje przyznające prawo do zaliczki alimentacyjnej na dzieci skarżącego: "[...]"zostały wydane a świadczenie zostało wypłacone, jednakże nie zostały spełnione wymogi określone w art. 27 ust. 2 powołanej ustawy. W tym miejscu należy podkreślić, że świadczenie to zostało wypłacone z funduszu alimentacyjnego w ramach pomocy państwa udzielanej osobom uprawnionym do alimentacji w związku ze stwierdzoną bezskutecznością egzekucji prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego finansowane są z budżetu Państwa. Ponieważ jednak Państwo - mając na uwadze dobro osób uprawnionych czasowo "zastępuje" dłużnika w wypełnianiu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wprowadzono zasadę zobowiązującą dłużnika do zwrotu wypłaconych świadczeń, na mocy decyzji wydawanej po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia. W związku z tym organ winien w pierwszej kolejności ustalić czy spełniony został ten wymóg. Nie ma jednak w aktach sprawy decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a tym samym decyzji określającej wysokość kwoty jaką zobowiązany ma zwrócić. Nie ma też żadnego innego dokumentu potwierdzającego istnienie takiej decyzji. Wniosek o umorzenie należności wypłaconych z tytułu zaliczki alimentacyjnej skarżący uzasadnił faktem prowadzenia wobec niego postępowania egzekucyjnego, na podstawie tytułu wykonawczego w postaci wyroku Sądu Rejonowego w "[...]"z dnia 8 sierpnia 2002 r. ("[...]") a w toku postępowania organ pierwszej instancji zwracał się jedynie do Komornika przy Sądzie Rejonowym w "[...]"o wydanie zaświadczenia o wysokości kwot wyegzekwowanych na poczet zobowiązań alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podkreślenia wymaga, że decyzje o zwrocie należności i decyzja o umorzeniu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w odrębnych postępowaniach administracyjnych. W orzecznictwie przyjmuje się, że nie jest możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez uprzedniego wydania ostatecznej decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1070/11, wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 839/13). W tym przypadku oznacza to, że po zakończeniu okresu świadczeniowego organ winien wydać decyzję o zwrocie świadczeń z funduszu skierowaną do dłużnika alimentacyjnego a w następnej kolejności orzekać o umorzeniu postępowania według zasad określonych w przepisach ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W przeprowadzonym postępowaniu organy naruszyły zatem zasady prawa materialnego ustanowione w art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.