II SA/Ol 1315/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. E. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika – radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi J. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o obciążeniu kosztami wynikającymi z usunięcia, przechowywania, oszacowania oraz sprzedaży pojazdu postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]", J. E. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym podniósł, iż jest osobą chorą – całkowicie niezdolną do pracy, żyjącą w niedostatku. Dodał, iż jest również opiekunem chorej matki. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący złożył wniosek z dnia "[...]", w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika – radcy prawnego lub adwokata. Wraz z wnioskiem, skarżący przedłożył pismo procesowe, w którym podniósł m.in., iż wegetuje "na nierentownym gospodarstwa gruncie". W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż ma żonę, która nie pracuje zawodowo. Matka jest natomiast osobą chorą – "[...]", ma ciągłą opiekę, a jej renta przeznaczana jest "na leki opierunek itd." W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący w rubryce nr 6 wykazał żonę, natomiast w rubryce nr 7.1. w poz. dom wpisał ""[...]"", w poz. mieszkanie – "powierzchnia użytkowa "[...]" parterowy budynek", w poz. nieruchomość rolna – ""[...]"". W rubryce nr 10 skarżący wykazał dochód własny z tytułu renty w kwocie "[...]", podnosząc w rubryce nr 8, iż żona posiada tylko jego dochód "i płody z ziemi – ziemniaki, buraki, kapusta." W rubryce nr 9 wpisał: "Upadłościowe gospodarstwo", a w rubryce nr 11 dodał, iż brakuje na opał na zimę, podatki, energię i leki. W związku z koniecznością uzupełnienia informacji na temat sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, pismem z dnia "[...]", skarżący wezwany został do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji rodzinnej (w zakresie odnoszącym się do żony skarżącego i jego matki, która nie została wykazana w rubryce nr 6), majątkowej (w zakresie odnoszącym się do nieruchomości wykazanych w rubryce nr 7.1. w poz. dom i mieszkanie) i finansowej (w zakresie odnoszącym się do działalności rolniczej, dochodu wykazanego w rubryce nr 10 oraz ewentualnego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje, osoby trzecie lub członków rodziny, ponoszonych wydatków, a ponadto wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy). W przedmiotowym wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie skarżący złożył pismo procesowe z dnia "[...]", w którym wyjaśnił, że nieruchomości wykazane w rubryce nr 7.1. w poz. dom i mieszkanie to jedna i ta sama nieruchomość. Odnosząc się do wezwania w zakresie dotyczącym działalności rolniczej, oświadczył, iż on jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym ("Dowód – Renta"), natomiast żona nie ma żadnego dochodu. Wskazał jednocześnie, iż przedkłada w tym zakresie dowód "z Banku" (wyciąg z rachunku bankowego). W dalszej części pisma dodał natomiast, iż "nieruchomość jest rzeczywiście rolna nie do upraw ze wzgl. na położenie i więcej wkładu trzeba – a debetowe dochody". Odnosząc się do sytuacji rodzinnej wskazał, iż matka "swoją emeryturę pochłania w całości i trzeba jeszcze dokładać – a nie ma z czego", "[...]". Wskazał, iż matka "[...]", on natomiast składa wnioski o zwolnienie od podatków. Nawiązując do wezwania w zakresie dotyczącym żądania złożenia oświadczenia wskazującego wysokość i przeznaczenie ponoszonych wydatków oraz źródła ich pokrycia, skarżący stwierdził: "nie mam takich dowodów, ponieważ nikt mi nie nakazał ich przechowywać – od tej pory starał będę się pamiętać żeby paragony odkładać i za leki i za żywność i za opłaty itd." Skarżący oświadczył ponadto, iż żona nie posiada żadnych rachunków bankowych, a on przedkłada wyciąg z rachunku bankowego z jego "jedynego Banku". Oświadczył, iż on i żona żyją w niedostatku i inaczej nie umie określić prawdy – "mam licho i nędzę". Zgodnie z załączonym do pisma wyciągiem z rachunku bankowego za miesiąc "[...]", na rachunek skarżącego wpłynęły m.in. renta w kwocie "[...]" oraz emerytura w kwocie "[...]" (saldo końcowe +"[...]"). Do przedmiotowego pisma skarżący załączył ponadto umowę sprzedaży samochodu, którego dotyczy niniejsza sprawa. Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – radcy prawnego lub adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 ppsa), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie, pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedłożył wszystkich żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych, co sprawia, że nie jest możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jego i jego rodziny. Wskazać należy, iż na ocenę tej sytuacji ma wpływ nie tylko wysokość dochodu strony, ale również wysokość i przeznaczenie ponoszonych przez nią wydatków oraz będący w jej posiadaniu majątek. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Istotne jest zatem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, co do zasady wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego wykorzystania w celu pozyskania dochodu, obciążenia, czy zbycia (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., oraz z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, i z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I OZ 826/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, iż skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni "[...]". We wniosku oraz w złożonym jednocześnie z nim piśmie procesowym, skarżący podniósł wprawdzie, iż gospodarstwo rolne jest "nierentowne" i "upadłościowe", jednakże na wezwanie do przedłożenia bardziej dokładnych informacji na temat prowadzonej działalności rolniczej uchylił się od odpowiedzi, oświadczając jedynie, że jest całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, natomiast żona nie ma żadnego dochodu. Złożone przez skarżącego wyjaśnienia na temat działalności rolniczej uznać należy za niepełne i niewystarczające do oceny rzeczywistej kondycji finansowej jego gospodarstwa rolnego. Wskazać należy, iż z dokumentów, zgromadzonych w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt "[...]" i włączonych w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy, wynika, iż w "[...]" skarżący prowadził działalność rolniczą i zgodnie z jego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy z dnia "[...]" uzyskiwał z tego tytułu dochód – średnio w kwocie "[...]" miesięcznie. We wniosku tym skarżący podniósł jednocześnie, iż ze względu na swój wiek i stan zdrowia (skarżący również wówczas podnosił, że jest osobą schorowaną – na rencie) nie jest w stanie osiągnąć większej wydajności gospodarstwa rolnego. Zgodnie z dodatkowym oświadczeniem skarżącego z dnia "[...]", prowadził on uprawę zboża i ziemniaków oraz w niewielkim zakresie hodowlę zwierząt – "[...]". Wobec powyższego oraz z uwagi na treść rubryki nr 8, z której wynika, że skarżący pozyskuje nadal "płody z ziemi – ziemniaki, buraki, kapusta", istotne znaczenie dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej jego i jego rodziny miało udzielenie przez niego precyzyjnej odpowiedzi na wezwanie do wskazania, czy on i/lub jego żona prowadzą nadal działalność rolniczą, a jeśli tak – to wskazania dodatkowo jej rodzaju, czy cała nieruchomość jest wykorzystywana do prowadzenia działalności rolniczej oraz wysokości rzeczywistych przychodów i dochodów uzyskanych z tego tytułu w 2011 r. i w 2012 r., jeśli zaś działalność rolnicza nie jest prowadzona – to wskazania dodatkowo kiedy i dlaczego on i/lub jego żona zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej oraz dlaczego w tej sytuacji nie wykorzystują nieruchomości rolnej jako dodatkowego źródło dochodu (np. z tytułu dzierżawy) lub nie wyzbyli się tego składnika majątku oraz czy wyzbyli się wszystkich maszyn rolniczych oraz sprzętu do produkcji rolniczej, a także wszystkich zwierząt hodowlanych. Dodatkowo wskazać należy, iż pomimo wezwania skarżący nie przedłożył również istotnych dla oceny sytuacji finansowej jego i jego rodziny wyciągów z posiadanego rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy (przedłożył jedynie wyciąg za jeden miesiąc, zgodnie z którym saldo końcowe jest dodatnie) oraz oświadczenia co do wysokości i przeznaczenia ponoszonych obecnie wydatków. Brak przedłożenia wszystkich żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, w szczególności zaś niewyjaśnienie w sposób precyzyjny kwestii związanych z nieruchomością rolną, uniemożliwia ustalenie rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i jego rodziny i tym samym pozbawia Referendarza sądowego możliwości stwierdzenia w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie w całości lub w części. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W świetle powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.