II SA/Ol 132/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2019 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" r, nr "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia "[...]" r., odmawiającą przyznania E. K. (dalej jako: "skarżąca") zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Organ II instancji potwierdził prawidłowość wyliczenia dochodu rodziny w roku 2017, tj. w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, na który składały się dochody skarżącej z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci w wysokości 475,59 zł oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego na syna w kwocie 6.000 zł, a także dochód męża w kwocie 59.366,43 zł (po potrąceniu składek na ubezpieczenie zdrowotne i podatku). Organ wyliczył, że miesięczny dochód rodziny w 2017 r. wyniósł 5.486,84 zł i przekraczał kryterium dochodowe o kwotę 3.194,84 zł. Organ II instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, że dochody jej męża nie powinny być brane pod uwagę, gdyż nie jest on ojcem jej dziecka i w myśl art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, dalej jako: "u.ś.r.") skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Kolegium wskazało, że zgodnie z definicją rodziny unormowaną w art. 3 pkt 16 u.ś.r. mąż należy do członków rodziny. Uwzględniono więc, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Wyjaśniono, że w pierwszej kolejności należało zweryfikować uprawnienia skarżącej do zasiłku rodzinnego, poprzez ustalenie składu rodziny oraz wysokości dochodu rodziny - celem stwierdzenia, czy zostało spełnione kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku. Dopiero w dalszej kolejności i tylko w przypadku stwierdzenia, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę jest niższy od kryterium dochodowego, badane są przesłanki do przyznania dodatków do zasiłku rodzinnego. Na tym etapie orzecznictwo sądowoadministracyjne przywołane przez skarżącą miałoby zastosowanie, jednak wyłącznie przy ustalaniu uprawnienia do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca powtórzyła zarzuty i argumenty podniesione w odwołaniu. Wskazała na naruszenie art. 3 pkt 17a u.ś.r., poprzez niekonstytucyjną wykładnię, w wyniku której nie została uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko, czego konsekwencją było nieprawidłowe określenie liczby członków rodziny – zakwalifikowanie jej męża jako członka rodziny, co wpłynęło na niewłaściwe obliczenie dochodu. Skarżąca powołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r., sygn. P 18/06. Wywiodła, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych prawny status dzieci z poprzednich związków w rodzinach zrekonstruowanych jest tożsamy z dziećmi wychowywanymi faktycznie wyłącznie przez jednego rodzica. Podała, że w tożsamej sprawie Kolegium uwzględniło prezentowaną przez skarżącą wykładnię art. 3 pkt 17 a u.ś.r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że wzorcem kontroli są przepisy prawa mające w sprawie zastosowanie, a nie inne decyzje wydawane w podobnych sprawach. Badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż nieprawidłowo obliczony został dochód rodziny. Przy czym organ II instancji zasadnie wskazał, że prawo do świadczeń rodzinnych uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego przez rodzinę. Wynika to jednoznacznie z treści art. 5 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (jednemu z rodziców), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674 zł. W przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, dochód nie może przekraczać w przeliczeniu na osobę w rodzinie 764 zł (art. 5 ust. 2). W przepisach tych wyraźnie jest mowa o dochodzie rodziny, oznaczającym w myśl art. 3 pkt 2 u.ś.r. sumę dochodów członków rodziny. Zgodnie zaś z art. 3 pkt 16 u.ś.r. przez rodzinę należy rozumieć małżonków prowadzących wspólne gospodarstwo domowe oraz pozostające na utrzymaniu dzieci. Organ prawidłowo wyjaśnił skarżącej, że art. 3 pkt 17a u.ś.r. może podlegać rozważeniu dopiero na etapie rozpatrywania przesłanek przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, a więc nie jest brany pod uwagę na etapie ustalania kryterium dochodowego rodziny. Powoływane przez skarżącą wyroki dotyczą właśnie prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka, a nie samego prawa do zasiłku rodzinnego. Dlatego należało uwzględnić dochody męża skarżącej przy ustaleniu dochodu rodziny, którą bezspornie razem tworzą. Niewłaściwie został jednak obliczony dochód rodziny, co może mieć wpływ na ustalenie kryterium dochodowego. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżąca zawarła związek małżeński 11 sierpnia 2018 r., a więc nie mogą być brane pod uwagę dochody jej męża osiągnięte w 2017r., kiedy nie był on członkiem rodziny. W wyroku z dnia 12 października 2018 r., sygn. I OSK 305/18, (publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że dochodów z okresu poprzedzającego okres zasiłkowy nie można ustalać odwołując się do dochodów osób, które w tym okresie nie stanowiły członków rodziny wnioskodawcy. Mając na względzie wykładnię funkcjonalną NSA wskazał, że ustalenie dochodu rodziny – w sytuacji zwiększenia się jej członków już po zakończeniu roku bazowego – winno nastąpić przy zastosowaniu konstrukcji dochodu uzyskanego. W sprawie zastosowanie zatem powinien mieć art. 5 ust. 4b u.ś.r., który wskazuje na sposób wyliczenia dochodu rodziny w sytuacji uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 3 pkt 2a u.ś.r. dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b. Zasadą jest zatem przyjmowanie do wyliczeń dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (w rozpatrywanej sprawie z 2017 r)., chyba że wystąpią okoliczności zastrzeżone w art. 5 ust. 4-4b. W rozpoznawanej sprawie zastosowana powinna zostać norma wynikająca z art. 5 ust. 4b, zgodnie z którą w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Przytoczona treść art. 5 ust. 4b została wprowadzona z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 205, poz. 1212), uchwaloną między innymi w celu wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r. (sygn. akt P 45/08), w którym stwierdzono, że wprowadzone w ustawie o świadczeniach rodzinnych zasady uwzględniania utraty dochodów przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę służą przede wszystkim ustaleniu rzeczywistej wysokości tego dochodu. Jak wynika z uzasadnienia projektu tej ustawy (druk sejmowy Nr 3897), "zaproponowana zmiana pozwoli na precyzyjne określenie dochodu i przyznanie świadczeń rodzinom, których faktyczny dochód nie przekracza przyjętego w ustawach kryterium dochodowego. Wykazany zostanie dochód faktycznie otrzymywany, a nie dochód zaniżony, co miało miejsce w przypadku osób, które pod koniec roku podjęły dopiero pracę (po podziale ich rocznego dochodu przez liczbę miesięcy w roku wykazywany był dochód znacznie zaniżony względem dochodu faktycznie przez nich miesięcznie otrzymywanego)". Obecna regulacja prawna usuwa istniejące wcześniej wątpliwości. Prawo do świadczeń rodzinnych ustalane jest na podstawie dochodu zbliżonego do dochodu faktycznie uzyskiwanego przez rodzinę w okresie pobierania świadczeń, a nie przeciętnego dochodu uzyskiwanego w roku poprzednim, chyba że od poprzedniego roku nie zaszły zasadnicze zmiany w sytuacji dochodowej rodziny. Z art. 5 ust. 4b u.ś.r. wynika, że dochód (przez który należy rozumieć - zgodnie z art. 3 pkt 2a u.ś.r. przeciętny miesięczny dochód członka rodziny z roku poprzedzającego okres zasiłkowy), powiększa się o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Oznacza to w niniejszej sprawie, że dochód rodzinny powinien zostać ponownie wyliczony, poprzez dodanie do miesięcznego dochodu z 2017 r., dochodu męża skarżącej za wrzesień 2018 r., jeżeli dochód ten był uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych (por. wyroki NSA: z dnia 3 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 1283/14 i z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2447/14, z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt I OSK 416/15 publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Z podanych wyżej względów, skargę jako uzasadnioną należało uwzględnić i orzec jak w wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji uwzględni treść art. 153 p.p.s.a. i przy ustalaniu dochodu rodziny zastosuje regulację zawartą w art. 5. ust. 4b u.ś.r., ,będąc związany dokonaną przez Sąd wykładnią przepisów tej ustawy.