II SA/Ol 1348/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Ż. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Ol 1348/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić częściowego zwolnienia skarżącego od wpisu od skargi. WSA/pos.1- sentencja postanowienia A. Ż., reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata W. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]", nr "[...]", utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w E. z dnia "[...]" w sprawie nałożenia na wymienionego opłaty legalizacyjnej w kwocie 50 000 zł w związku z dokonaniem zmiany sposobu użytkowania budynku gospodarczego na mieszkalny łącznie z jego rozbudową, zlokalizowanego w miejscowości M., gmina O. na działce o nr geod. "[...]", bez wymaganego pozwolenia na budowę. Jednocześnie strona skarżąca wniosła o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł, którą skarżący uiścił. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący jest rolnikiem, a jego sytuacja materialna oraz życiowa jest skomplikowana i trudna. Do zamieszkania w budynku gospodarczym, którego dotyczy niniejsza sprawa, skarżący został zmuszony w związku z orzeczonym rozwodem, jednakże uiszczenie opłaty legalizacyjnej w wysokości 50.000 zł w sytuacji, gdy jego roczny dochód netto nie przekracza 12.000 zł jest niemożliwe. W załączonym wniosku, złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący podniósł, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i wniósł o zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wykazał obecną żonę oraz pełnoletnią córkę z pierwszego małżeństwa, natomiast jako majątek wymienił "sporny dom nieukończony" o powierzchni 51m² oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 12ha fizycznych – 7,74ha przeliczeniowych. Skarżący podał, iż nie posiada żadnych innych nieruchomości ani żadnych wartościowych przedmiotów. Wskazał, że jego dochód z tytułu "prowadzenia gospodarstwa" wynosi 1.850 zł brutto miesięcznie, dochód żony z tytułu umowy o pracę wynosi 2.200 zł brutto miesięcznie, natomiast córka jest studentką, nie pracuje i nie pobiera stypendium. Skarżący dodał, że zaciągnął kredyt na zakup materiału siewnego i paliwa, z którego do spłaty pozostało ok. 2.000 zł w ratach miesięcznych po 480 zł. Skarżący płaci również dobrowolne alimenty na rzecz córki w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Ponadto skarżący podniósł, iż jest osobą schorowaną i ponosi koszty leczenia w kwocie ok. 70 zł miesięcznie. Dodał, iż pomimo braku formalnej rozdzielności majątkowej z obecną żoną, faktycznie prowadzą odrębne gospodarstwa, a ponadto jego żona opiekuje się swoją schorowaną babcią. Zaznaczył, iż pokrył wpis w kwocie 500 zł oraz uiścił wynagrodzenie dla zawodowego pełnomocnika w takiej samej wysokości, gdyż jest to w granicach jego finansowych możliwości. Do wniosku skarżący załączył oświadczenie córki, zgodnie z którym otrzymuje ona od niego dobrowolnie alimenty w kwocie 1.000 zł miesięcznie na pokrycie kosztów utrzymania, dojazdów oraz wydatków związanych ze studiami. Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1348/14, starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła częściowego zwolnienia skarżącego od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wskazano, iż przywołane przez skarżącego okoliczności w dużej części są sprzeczne i nie mogą być uznane za wiarygodną podstawę przyznania prawa pomocy. Podniesiono, iż w rubryce nr 6 wniosku PPF, w której wpisać należy osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, skarżący wykazał obecną żonę i córkę z poprzedniego małżeństwa, a jednocześnie w rubryce nr 11 podał, iż pomimo braku formalnej rozdzielności majątkowej z obecną żoną, faktycznie prowadzą odrębne gospodarstwa. Ponadto podnoszony we wniosku fakt wypłacania córce dobrowolnych alimentów kłóci się w istocie z faktem prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez skarżącego i jego córkę. Wskazano również, iż z uwagi na oświadczenie skarżącego co do odrębności gospodarstw jego i jego żony, należy przyjąć, iż środki finansowe, jakimi dysponuje skarżący, pochodzą jedynie z tytułu prowadzonej przez niego działalności rolniczej. Jednakże mając na uwadze ich wysokość: zgodnie z rubryką nr 10 – 1.850 zł brutto, zaś zgodnie z informacją zawartą w skardze – ok. 1.000 zł netto oraz wysokość deklarowanych przez skarżącego dobrowolnych alimentów na rzecz córki (1.000 zł miesięcznie), nie można uznać za wiarygodne oświadczeń skarżącego dotyczących zarówno wysokości jego dochodu, jak i wysokości wypłacanych córce alimentów. W sytuacji, gdy wysokość dochodu odpowiada generalnie wysokości ustanowionych dobrowolnie alimentów, trudno dać wiarę temu, że skarżący, dysponując wyłącznie wykazanym dochodem, dobrowolnie ustanawia na rzecz córki alimenty, których wypłata pozbawia go - jeśli nie w całości to w znacznej części - środków do życia, a także uniemożliwia spłatę zaciągniętego kredytu (raty miesięczne po 480 zł). Dodatkowo zauważono, że we wniosku skarżący stwierdził również, iż w granicach jego finansowych możliwości było uiszczenie kosztów postępowania w łącznej kwocie 1.000 zł, co jednak nie znajduje potwierdzenia przy wykazanym dochodzie i obciążeniach. W związku z tym, stwierdzono, iż w sytuacji, gdy skarżący nie wykazał wiarygodnie jak kształtuje się jego sytuacja rodzinna i finansowa, nie jest możliwe uwzględnienie jego wniosku w jakimkolwiek zakresie. Pełnomocnik skarżącego złożył sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, wnosząc o udzielenie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskutek błędnego uznania, że skarżący nie wykazał wiarygodnie jak kształtuje się jego sytuacja rodzinna i finansowa, co uniemożliwiło referendarzowi uwzględnienie złożonego wniosku, podczas gdy okoliczności podnoszone przez skarżącego w sposób jednoznaczny uzasadniają uwzględnienie tego wniosku, a także zarzut naruszenia art. 255 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w przypadku powstania wątpliwości, że oświadczenia strony zawarte we wniosku są niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub oświadczenia te budzą wątpliwości, Sąd winien wezwać skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, od czego referendarz w niniejszej sprawie bezpodstawnie odstąpił. W uzasadnieniu zaznaczono, że skarżący podał informacje zgodnie z posiadaną wiedzą. Jednocześnie podkreślono, iż w trakcie postępowania sądowego w przedmiocie rozwiązania małżeństwa z pierwszą żoną skarżący zobowiązał się dobrowolnie do uiszczania miesięcznie kwoty 1000 zł na rzecz córki do czasu ukończenia przez nią szkoły wyższej. W związku z tym, wyrok rozwodowy nie zawiera wzmianki o alimentach na rzecz córki. Na co dzień córka mieszka z byłą żoną, zaś w czasie studiów u swojej siostry w O. Zaznaczono, iż sytuacja finansowa skarżącego jest "nad wyraz trudna" i żyje on na granicy swoich skromnych możliwości. Podniesiono również, iż w momencie rozwodu sytuacja w rolnictwie była bardziej korzystna niż obecnie, gdyż był swobodniejszy i bardziej opłacalny obrót zbożem. Natomiast jak wynika z doświadczenia życiowego, człowiek, który buduje dom z obory jest osobą wyjątkowo biedną. Jednocześnie, powołując się na art. 255 p.p.s.a., wskazano, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd winien wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie został wezwany do przedłożenia oświadczeń, czy dokumentów, które umożliwiłyby rozwianie tych wątpliwości. Tym samym, odmówienie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jest nieuzasadnione i przedwczesne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do treści art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem prawidłowo go wypełnić i uzasadnić, podając precyzyjne informacje odpowiadające prawdzie, które umożliwią ustalenie możliwości finansowych wnioskodawcy. W sytuacji zaś, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się, w ocenie Sądu, niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), strona zobowiązana jest przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2 LexisNexis, Warszawa 2006, str. 527). W konsekwencji do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Wnioskodawca musi udzielić wyczerpujących informacji, które umożliwią ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). W niniejszej sprawie skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na częściowym zwolnieniu od wpisu od skargi, tj. ponad kwotę 500 zł, którą to kwotę skarżący uiścił. Wnioskodawca, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, winien zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką z poprzedniego małżeństwa. Uzyskiwany przez skarżącego dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa wynosi 1.850 zł brutto miesięcznie, zaś dochód żony z tytułu umowy o pracę wynosi 2.200 zł brutto miesięcznie. Natomiast córka jest studentką, nie pracuje i nie pobiera stypendium. Skarżący jako swój majątek wymienił "sporny dom nieukończony" o powierzchni 51m² oraz gospodarstwo rolne o powierzchni 12ha fizycznych, czyli 7,74ha przeliczeniowych. Zaznaczył, iż nie posiada żadnych innych nieruchomości ani żadnych wartościowych przedmiotów. Dodał, że zaciągnął kredyt na zakup materiału siewnego i paliwa, z którego do spłaty pozostało około 2.000 zł w ratach miesięcznych po 480 zł. Skarżący płaci również dobrowolne alimenty na rzecz córki w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Ponadto skarżący podniósł, iż jest osobą schorowaną i ponosi koszty leczenia w kwocie ok. 70 zł miesięcznie. Jednocześnie podał, iż pomimo braku formalnej rozdzielności majątkowej z obecną żoną, faktycznie prowadzą odrębne gospodarstwa, a ponadto jego żona opiekuje się swoją schorowaną babcią. Zaznaczył, iż pokrył wpis w kwocie 500 zł oraz uiścił wynagrodzenie dla zawodowego pełnomocnika w takiej samej wysokości, gdyż jest to w granicach jego finansowych możliwości. Do wniosku skarżący załączył oświadczenie córki, zgodnie z którym otrzymuje ona od niego dobrowolnie alimenty w kwocie 1.000 zł miesięcznie na pokrycie kosztów utrzymania, dojazdów oraz wydatków związanych ze studiami. W ocenie Sądu dane zawarte w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające ze złożonych przez skarżącego oświadczeń nie pozwalają na stwierdzenie, iż jego sytuacja materialna i finansowa faktycznie uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednoznacznie, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, przy czym rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenia zawarte w skardze oraz we wniosku o udzielenie prawa pomocy, a także w sprzeciwie wniesionym od postanowienia starszego referendarza sądowego są ze sobą sprzeczne i nie mogą stanowić podstawy udzielenia prawa pomocy. Należy bowiem zauważyć, iż jak wynika z treści skargi roczny dochód netto skarżącego nie przekracza 12 000 zł, czyli około 1 000 zł miesięcznie. Z kolei we wniosku o udzielenie prawa pomocy skarżący podał, iż jego miesięczny dochód brutto wynosi 1 850 zł. Ponadto skarżący wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem z żoną oraz pełnoletnią córką z poprzedniego małżeństwa, przy czym jednocześnie podał, że pomimo braku formalnej rozdzielności majątkowej z obecną żoną, faktycznie prowadzą odrębne gospodarstwa. Natomiast jak wynika z treści wniesionego sprzeciwu córka na co dzień mieszka z byłą żoną, a w czasie studiów - u swojej siostry w O. W świetle powyższych okoliczności trudno zatem uznać, aby córka pozostawała we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym, zwłaszcza w sytuacji, gdy otrzymuje ona co miesiąc od skarżącego dobrowolne alimenty, m.in. na pokrycie kosztów utrzymania. Z kolei biorąc pod uwagę oświadczenie skarżącego co do odrębności gospodarstw jego i jego żony, należy przyjąć, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, dysponując środkami finansowymi, uzyskanymi z prowadzonej działalności rolniczej. Jednakże wskazane przez skarżącego stałe miesięczne wydatki, tj. alimenty na rzecz córki w kwocie 1000 zł, rata kredytu w wysokości 480 zł oraz leki – 70 zł, znacznie przekraczają podaną przez skarżącego wysokość dochodu, a nawet jeśli przyjąć wskazaną we wniosku PPF kwotę miesięcznego dochodu brutto, należy pamiętać także o innych stałych wydatkach takich, jak opłaty za prąd, gaz, artykuły spożywcze, gospodarcze, czy też ubrania, których to skarżący nie wymienił, a które niewątpliwie ponosi, skoro prowadzi odrębne od żony gospodarstwo domowe. W tej sytuacji trudno uznać za wiarygodne oświadczenia skarżącego dotyczące zarówno wysokości jego dochodu, jak i wysokości wypłacanych córce alimentów. Jednocześnie należy zauważyć, iż w złożonym wniosku skarżący stwierdził, iż granicach jego finansowych możliwości było uiszczenie kosztów postępowania w łącznej kwocie 1000 zł. Skoro zatem skarżący był w stanie poczynić stosowne oszczędności i opłacić wybranego profesjonalnego pełnomocnika oraz uiścić część kwoty wpisu od skargi, to mógł podjąć również dalsze działania w celu uzyskania całej niezbędnej kwoty. Odnosząc się natomiast do podniesionego w sprzeciwie zarzutu naruszenia art. 255 p.p.s.a., należy wskazać, iż prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru obligatoryjnego, a jego przeprowadzenie zależy od uznania Sądu rozpoznającego wniosek (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1761/14, LEX nr 1541914). Należy przy tym pamiętać, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie określonych w przepisach ustawy p.p.s.a. przesłanek przyznania tego prawa. Im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał w sposób wiarygodny i pełny jak kształtuje się jego sytuacja rodzinna oraz finansowa. W związku z tym, nie jest możliwe uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji postanowienia.