II SA/Ol 137/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Beata Jezielska Protokolant Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że J. S. w dniu 25 marca 2009r. zwrócił się z podaniem o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, środków czystości, opału i zabezpieczenie opłat za energię elektryczną. W trakcie sporządzania aktualizacji wywiadu środowiskowego w dniu 26 marca 2009r. sprecyzowano żądania strony, wskazując, że oczekuje pomocy zarówno w formie zasiłku okresowego jak i celowego, na energię elektryczną w kwietniu 2009r., na dofinansowanie opału w kwietniu i maju 2009r., środki czystości w kwietniu i maju 2009r., zaś na zakup żywności na okres od dnia 1 kwietnia do dnia 30 czerwca 2009r. Na gruncie przedmiotowej sprawy działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej i Rozwiązywania Problemów Rodziny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia "[...]" przyznał świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w postaci zasiłku celowego w wysokości 600 zł, które to świadczenie miało być realizowane w okresie od 1 kwietnia 2009r. do 30 czerwca 2009r. w wymiarze 200 zł na miesiąc. Odwołanie od ww. decyzji wniósł J. S., wyrażając niezadowolenie z kwoty przyznanej mu pomocy społecznej. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze swoją decyzją z dnia "[...]" uchyliło w całości decyzję będącą przedmiotem odwołania i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, wskazując, że strona złożyła wniosek o pomoc w postaci zasiłku w marcu 2009r., zatem niezbędnym jest ustalenie w jakiej wysokości można przyznać świadczenie właśnie za miesiąc marzec 2009r. Natomiast tut. Sąd wyrokiem z dnia 15 października 2009r. (sygn. akt II SA/Ol 771/09) uchylił wspomnianą wyżej decyzję Kolegium. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że J. S. w wywiadzie środowiskowym sprecyzował, że ubiega się o zasiłek celowy na żywność od dnia 1 kwietnia do dnia 30 czerwca 2009r. Sąd też wskazał, że J. S. miał przyznany zasiłek celowy na zakup żywności od stycznia do marca 2009r. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze swoją decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy w całości decyzje organu I instancji z dnia "[...]" Organ podkreślił, że przepisy prawa przewidują, iż udzielenie pomocy społecznej możliwe jest przy łącznym spełnieniu dwóch przesłanek: wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. Udzielenie wsparcia więc według organu odwoławczego polega na zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Kolegium wskazało, że organ I instancji wnikliwie ocenił sytuację rodziny wnioskodawcy i przyznał pomoc na miarę swoich możliwości. Podkreślono, że rodzina wnioskodawcy otrzymała pomoc w wysokości przekraczającej średnią wysokość udzielanej pomocy innym potrzebującym. Organ II instancji stwierdził, że fakt, iż otrzymane świadczenia nie wystarczają na pokrycie wszystkich potrzeb odwołującego się, nie stwarza po stronie organu obowiązku uwzględnienia wszystkich wniosków skarżącego, świadczenia z pomocy społecznej mają bowiem charakter subsydiarny. W ocenie Kolegium podjętemu rozstrzygnięciu organu I instancji nie można zarzucić, że zostało wydane z naruszeniem tzw. uznania administracyjnego, ponieważ organ w sposób wystarczający wykazał jakimi kryteriami kierował się przy ustalaniu wysokości pomocy, jakimi środkami dysponował i jak je rozdysponował. Skargę na ww. decyzję wywiódł J. S., zarzucając jej rażące naruszenie przepisów prawa. Skarżący w wulgarnych i obelżywych słowach określił członków organu odwoławczego i sędziów tut. Sądu. Zwrócił się również do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o skierowanie doniesienia do Prokuratury Rejonowej w sprawie niedopełnienia obowiązków służbowych przez członków Kolegium, którzy wydali zaskarżoną decyzję. Swoje niezadowolenie skarżący wyraził ponownie niecenzuralnymi i obraźliwymi epitetami określającymi członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym rozstrzygnięciu. W czasie rozprawy w dniu 14 kwietnia 2010r. skarżący wniósł pismo procesowe, w którym wyraził ponownie niezadowolenie z działania organów pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało podjęte z naruszeniem prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia "[...]" Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy w całości decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o przyznaniu świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, w postaci zasiłku celowego w wysokości 600 zł, które to świadczenie miało być realizowane w okresie od 1 kwietnia 2009r. do 30 czerwca 2009r. w wymiarze 200 zł miesięcznie. Pomoc finansowa na dożywianie przyznana została skarżącemu w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" przewidzianego w ustawie z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. 05r., Nr 267, poz. 2259). Zgodnie z art. 3 i art. 5 tej ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód nie przekracza 150% kryterium dochodu określonego w ustawie o pomocy społecznej. Stosownie do art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Warto w tym miejscu wskazać, iż stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. 08, Nr 115, poz. 728). zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zamieszczenie w niniejszym przepisie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, podejmowana jest na podstawie uznania administracyjnego. Podobnie sformułowany jest art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Jego konstrukcja prawna opiera się również na tzw. uznaniu administracyjnym. Tym samym spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o taki zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, w tym także świadczenia na dożywianie, musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Skoro więc decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, która musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania jej tego świadczenia lub jego rozmiar będzie różny od tego, który strona określiła we wniosku. Zarówno wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Wskazał na to również Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 25 stycznia 2008r. (sygn. akt l OSK 624/2007,) orzekł, iż: "sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej". Jednakże decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego nie może też być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i art. 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji w piśmie z dnia 30 kwietnia 2009r. (akta adm., k. – 25) skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazał, że średnia kwota zasiłku celowego na osobę na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynosiła w marcu 2009r. 78,07 zł. Tymczasem skarżącemu przyznano kwotę 100 zł miesięcznie na osobę. Z przedstawionych we wspomnianym piśmie danych wynika również, że łączna kwota świadczeń przyznanych rodzinie skarżącego w okresie od stycznia 2009r. do czerwca 2009r. wynosi łącznie 4.850,52 zł. Na tą kwotę składają się przyznane zasiłki okresowe, zasiłki celowe (np. na zakup leków, żywności, opału, środki czystości, opłacenie energii elektrycznej). Poza tym skarżący dysponował dochodem w wysokości 517,65 zł za marzec 2009r. i 548,02 zł za kwiecień 2009r. z tytułu renty inwalidzkiej. W okresie od stycznia do czerwca 2009r. miał również przyznany zasiłek okresowy w wysokości 188,35 zł., natomiast za okres od lipca do grudnia 2009r. w kwocie 153,98 zł. Wynika to z aktualizacji wywiadu środowiskowego dotyczącego rodziny skarżącego (akta adm., k. - 35). Trzeba również wskazać, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w marcu 2009r. w rozdziale zasiłki i pomoc w naturze na zasiłki celowe rozdysponował kwotę 258.710,86 zł, a pomocą objęto 1094 osoby. Średnia kwota takiego zasiłku wynosiła 236,48 zł. Tymczasem skarżącemu z tytułu zasiłków celowych w tym samym miesiącu czyli w marcu 2009r. przyznano kwotę 712, 74. W tej sytuacji należało wziąć pod uwagę zasady określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, z których wynika, że rozmiar świadczenia powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także do możliwości pomocy społecznej. W niniejszej sprawie miesięczny dochód skarżącego mieści się w kryterium ustalonym w ustawie z dnia 29 grudnia 2005 r., co uprawnia go do przyznania pomocy na dożywianie. Jednakże jeszcze raz należy podkreślić, że decyzja o wysokości przyznanej pomocy jest wydawana w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Oznacza to przyznanie organowi możliwości dokonania wyboru jednego z dopuszczonych prawem rozstrzygnięć w konkretnej, indywidualnej sprawie. Organ nie jest więc związany co do wysokości przyznanego świadczenia. Trzeba uwzględnić, że zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy potrzeby osoby wnioskującej mogą być uwzględnione, jeżeli odpowiadają możliwościom pomocy społecznej. Jeśli organ dokonując oceny wszystkich okoliczności sprawy, do czego zobowiązuje go art. 7 i art. 77 1 kpa, uznał że sytuacja bytowa i finansowa skarżącego uzasadniała przyznanie mu pomocy w kwocie 600 zł na okres od 1 kwietnia 2009r. do 30 czerwca 2009r., to wobec wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji motywów tego rozstrzygnięcia, nie można uznać, że decyzja ta narusza prawo. Wskazać również należy, iż kontrolując decyzję wydaną w ramach uznania administracyjnego, zwłaszcza korzystną dla strony, Sąd nie może wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji wyznaczonych przez ustawę organowi i określać wysokości przyznawanej pomocy w tych przypadkach, w których ustawodawca pozostawił uznaniu organów, gdyż tylko one, dysponując środkami finansowymi, mogą udzielać świadczeń. Skarżący musi zdać sobie sprawę, że nie jest on jedynym potrzebującym wsparcia ze środków pomocy społecznej na terenie "[...]", że oprócz niego jest jeszcze wielu potrzebujących znajdujących się w równie trudnej lub wręcz gorszej sytuacji finansowej, a organ dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi na pomoc społeczną, których wysokość często nie zależy od organu. Wpływu na wysokość tychże środków nie ma także sąd administracyjny rozpoznający skargi z zakresu pomocy społecznej. Okoliczności tej nie zmieni fakt kierowania różnego rodzaju obelg pod adresem osób rozpoznających sprawy skarżącego. Organ dysponujący ograniczoną pulą środków na zadania związane z pomocą społeczną musi mieć na uwadze fakt, że zwiększając, czy też przyznając pomoc jednej z osób potrzebujących musi tę pomoc zmniejszyć lub wręcz odmówić pomocy innej osobie potrzebującej. Z akt administracyjnych nie wynika natomiast, by żona skarżącego posiadała przeciwwskazania do podjęcia pracy zarobkowej. Fakt, iż żona skarżącego nie chciała zarejestrować się w urzędzie pracy ani nawet uzyskać dowodu osobistego (choć z aktualizacji wywiadu środowiskowego wynika chęć zmiany tej postawy) nie może zmienić oceny sytuacji, że rodzina skarżącego nie próbuje wykorzystać wszystkich możliwych środków celem poprawienia swojej trudnej sytuacji materialnej, a pamiętać należy również o tym, że pomoc społeczna ma wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiać im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie utrzymywać osoby korzystające z pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, a o wysokości przyznanego świadczenia decydowały nie tylko sytuacja życiowa skarżącego, lecz także możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Zatem zarzuty dotyczące przyznania zbyt niskiej kwoty na zaspokojenie potrzeb żywnościowych są bezzasadne, gdyż spełnianie kryteriów ustawowych przez osobę zainteresowaną nie oznacza obowiązku przyznania jej tego świadczenia we wnioskowanej wysokości. Biorąc powyższe pod uwagę w ocenie Sądu organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie nie wyszły poza zakres uznania administracyjnego. Akta administracyjne wskazują, że wspierają one rodzinę skarżącego w ramach posiadanych środków i możliwości. Nie oznacza to jednak, że mają obowiązek przyznawania skarżącemu pomocy w każdym przypadku i w wysokości ściśle przez niego określonej. Ponadto Sąd nie dostrzegł żadnych podstaw prawnych uprawniających go do skierowania, tak jak chciałby tego skarżący, doniesienia do prokuratury odnośnie działania członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Twierdzenia skarżącego w tym zakresie są gołosłowne i nie poparte żadnymi argumentami prawnymi. Z przedstawionych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.