II SA/Ol 142/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. od postanowienia Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 142/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie choroby zawodowej postanawia przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. WSA/post.1 - sentencja postanowienia M. M. wniósł skargę na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia "[...]" utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w "[...]" z dnia "[...]" o braku podstaw do stwierdzenia u niego choroby zawodowej. Jednocześnie złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, wskazując że jest to podyktowane niewystarczającymi środkami finansowymi na utrzymanie rodziny. Podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, a na utrzymaniu mają uczącą się córkę. Mieszka z żoną w budynku jednorodzinnym o powierzchni "[...]", który stanowi ich współwłasność. Źródłem utrzymania rodziny jest renta chorobowa skarżącego wynosząca "[...]" zł, przy czym po potrąceniu zajęcia komorniczego otrzymuje kwotę "[...]" zł netto. Ponadto skarżący otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w wysokości "[...]" zł. Natomiast żona otrzymuje emeryturę w wysokości "[...]" zł. Skarżący podał, że jego miesięczne wydatki na opał wynoszą "[...]" zł, gaz – "[...]" zł, telefon – "[...]" zł, energię elektryczną – "[...]" zł, podatek od nieruchomości "[...]" zł, wodę – "[...]" zł, leki – "[...]" zł, wyżywienie córki – "[...]" zł. Na wyżywienie dwóch osób pozostaje "[...]" zł. Dodatkowym źródłem wyżywienia jest zbiór warzyw i owoców z własnego ogrodu i owoców leśnych. Wyjaśnił, że inwalidztwo uniemożliwia mu podjęcie pracy. Ponadto jest współwłaścicielem działek budowlanych o powierzchni "[..]" w części. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów skarżący oświadczył, że od dziesięciu lat jest w separacji z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową, jednakże mieszkają pod jednym dachem i prowadzą wspólne gospodarstwo domowego, gdyż z otrzymywanych świadczeń rentowych i emerytalnych żadna ze stron nie byłaby w stanie samodzielnie egzystować. Odnośnie posiadanych działek budowlanych oświadczył, że w "[...]" nabył na współwłasność nieruchomość zabudowaną budynkami przemysłowymi, położoną w "[...]", z przeznaczeniem na prowadzenie działalności gospodarczej. Jednakże – jak podał - akt notarialny został sporządzony niezgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku czego prowadzenie działalności gospodarczej na nabytej nieruchomości stało się nie możliwe. Nie ma także możliwości sprzedaży nieruchomości, gdyż obecnie działki są obciążone wadami prawnymi - nie posiadają dojazdu. Są one także przedmiotem licytacji, lecz ich sprzedaż w tym trybie i uzyskanie z tego tytułu należności nie pokryje poniesionych strat - nakładów finansowych na dostosowanie nieruchomości do prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący oświadczył także, że nie ma dostępu do konta i wyciągów żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a jego konto bankowe jest w likwidacji i zostanie zlikwidowane po opłaceniu należności za prowadzenie rachunku bankowego, ale od trzech lat nie korzysta z tego konta, a rentę pobiera za pośrednictwem poczty (dołączył kopię przekazu pocztowego). Podał, że żona wnosi do wspólnego gospodarstwa domowego dochód ze świadczenia emerytalnego - innych świadczeń nie pobiera. Skarżący przedłożył także kopie faktur za dostawę energii elektrycznej oraz dowody uiszczenia należności za gaz, telefon, telewizję, wywóz śmieci, wodę i ścieki, leki oraz węgiel. Skarżący podał, że w ciągu stycznia i lutego br. węgiel był kupowany czterokrotnie w ilościach "[...]", jednak paragony zakupu nie zostały zachowane. Postanowieniem z dnia 19 marca 2014r. Referendarz sądowy odmówił ustanowienia dla adwokata skarżącego. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących chorób zawodowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W związku z tym zakres rozpatrzenia przedmiotowego wniosku został ograniczony do kwestii ustanowienia adwokata. Wskazano, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przy czym ciężar dowodu istnienia takiej okoliczności spoczywa na wnioskodawcy. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, istnieje możliwość skierowania do wnioskodawcy wezwania o dostarczenie dodatkowego oświadczenia, czy przedłożenia dokumentów źródłowych. W interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy, a zatem niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Wskazano, że mimo uprzedzenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do wezwania, skarżący nie przedstawił (nie licząc kopii aktu nabycia każdej z działek budowlanych i dowodu uiszczenia ostatniej należności za energię elektryczną) wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez każdego z członków gospodarstwa domowego z osobna. Wskazano, że wymóg ich przedłożenia był bezwarunkowy i skarżący nie mógł się od niego uchylić wyjaśnieniem, iż nie korzysta ze swojego konta. Nieuprawnione było również zasłanianie się brakiem dostępu do wyciągów z rachunku żony ze względu na pozostawanie w rozdzielności majątkowej, gdyż w myśl art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Małżonkowie mają zatem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, także w przypadku zniesienia między małżonkami wspólności ustawowej. Nawet jeśli małżonkowie pozostają w separacji, lecz nie jest to separacja formalna ustanowiona w drodze postanowienia sądu, lecz tylko faktyczna, to nie pociąga to za sobą żadnych skutków prawnych. Na postanowienie to sprzeciw złożył M. M. Zakwestionował wezwanie go do przedłożenia kopii aktów notarialnych i wyciągów z rachunków bankowych, wskazując że obowiązek ten łączy się z koniecznością poniesienia nakładów finansowych, a także podjęcia czynności związanych z dotarciem do kancelarii notarialnych. Podał, że występując o przyznanie prawa pomocy kierował się tym. że jest inwalidą od "[...]’roku życia, a mimo to pracował fizycznie przez co nabawił się schorzenia prawej kości ramiennej, a wykonanie obowiązków nałożonych przez sąd administracyjny wymaga znacznych nakładów finansowych, co prowadzi do wykluczenia dochodzenia sprawiedliwości przed sądem. Wskazał, że odmawiając przyznania prawa pomocy sąd pominął złożone oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz dołączone dowody, a także fakt ze skarżący wymaga rehabilitacji i leczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej jako: p.p.s.a.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Podnieść należy, że wprawdzie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie go od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, lecz w niniejszej sprawie skarga dotyczy działania organu administracji w sprawie dotyczącej choroby zawodowej. Stosownie zatem do art. 239 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skarżący nie ma obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych. W związku z tym sąd rozpatrywał wniosek skarżącego wyłącznie w zakresie zastępstwa procesowego przez ustanowienie adwokata. W myśl bowiem art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Dokonując oceny sytuacji materialnej i finansowej skarżącego, ustalonej w oparciu o jego oświadczenia i przedłożone dokumenty Sąd uznał, iż uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Jak wynika z oświadczeń skarżącego, zawartych na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w odpowiedziach na wezwanie Sądu, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i pozostającą na ich utrzymaniu córką. Przy czym miesięczny dochód rodziny stanowi kwota "[...]" zł. Skarżący wyjaśnił, że miesięcznie ponosi wydatki na opał w kwocie "[...]" zł, gaz – "[...]’ zł, telefon – "[..]" zł, energię elektryczną w kwocie "[...]" zl, wodę – "[...]" zł, leki "[...]" - zł oraz wyżywienie córki w kwocie "[...]" zł. Ponadto z renty chorobowej skarżącego potrącana jest kwota "[...]’ zł z tytułu egzekucji sądowej. Po opłaceniu zatem wszystkich kosztów na wyżywienie dwóch osób pozostaje mu kwota "[...]" zł. Wprawdzie skrzący wraz z żoną są współwłaścicielami nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, w którym zamieszkują, lecz z przedłożonej kopii wypisu z księgi wieczystej wynika, że nieruchomość ta jest obciążona hipoteką, a także że wszczęte jest postępowanie egzekucyjne z tej nieruchomości. Wprawdzie skarżący jest także współwłaścicielem "[...]" działek budowlanych o łącznej powierzchni "[...]’ , ale z wyjaśnień skarżącego oraz kopii zawiadomienia o licytacji wynika, że także w stosunku do tej nieruchomości prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Zatem skarżący nie ma możliwości wykorzystania posiadanych nieruchomości celem pozyskania środków finansowych. Należy zatem stwierdzić, iż skarżący pozostaje w trudnej sytuacji materialnej, która pozwala mu tylko na zabezpieczenie podstawowych potrzeb. W związku z tym nie jest on w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić jednak należy, iż w myśl art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, ze okoliczności na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć. Z powyższych względów na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.