II SA/Ol 148/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2009 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie stypendium socjalnego na wyżywienie i mieszkanie oddala skargę. Decyzją z dnia "[...]" Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Geodezji i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu odmówiła przyznania M. K. stypendium socjalnego, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowego w roku akademickim 2008/2009 wskazując, iż wnioskodawca przekroczył wysokość dochodu uprawniającą do otrzymania stypendium socjalnego. Od wymienionej decyzji organu I instancji odwołanie wniósł M. K. argumentując, że 12 września 2008r. narodził mu się syn, który zwiększył skład jego rodziny z 4 do 5 osób. Sytuacja ta nie została jednak uwzględniona przez organ i z tego powodu wniosek został odrzucony z przyczyny przekroczenia dochodu. Odwołujący się oświadczył, iż dziecko jest na utrzymaniu zarówno jego, jak i matki dziecka A. M., będącej także studentką UWM. Rodzice dziecka nie są jednak małżeństwem studenckim. Decyzją z dnia "[...]" Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym mających zastosowanie w sprawie wskazując, że stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. W roku akademickim 2008/2009 ustalono, że wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniająca do ubiegania się o stypendium wynosić będzie 500 zł. Organ odwoławczy wskazał, na przekroczenie w rodzinie skarżącego dochodu uprawniającego do otrzymania stypendium. Miesięczny dochód netto rodziny odwołującego się wyniósł bowiem 566,68 zł. Odnosząc się do niezaliczenia dziecka M. K. do składu rodziny studenta, organ II instancji wyjaśnił, że z zapisów § 11 ust. 12 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu z dnia 1 października 2007r. wynika, że na dziecko wnioskodawcy od matki dziecka nie zostały zasądzone alimenty, a więc sytuacje materialną studenta określa się na podstawie dochodów rodziców bez wliczania osoby dziecka do rodziny studenta. Skargę na wymienioną decyzję organu II instancji wniósł M. K.. Wskazał, iż w odwołaniu wyjaśnił, że jego syn wychowywany i utrzymywany jest zarówno przez niego, jak i matkę dziecka. Odniósł się do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych argumentując, że według tej ustawy nie może zostać zaliczony do osób samotnie wychowujących dzieci, gdyż dziecko wychowuje razem z matką dziecka. Wskazał, że zamieszkuje razem z dzieckiem i jego matka. Podniósł, iż Regulamin przyznawania stypendiów nie reguluje sytuacji życiowej w jakiej znalazł się skarżący. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ wywiódł, że przyczyną wydania decyzji negatywnych nie było bezpośrednio niezaliczenie osoby dziecka do składu rodziny, a przekroczenie wysokości miesięcznego dochodu netto na osobę w rodzinie studenta. Zapisy § 11 ust. 2 Regulaminu wyraźnie mówią, że "Jeżeli w rodzinie studenta jest dziecko wychowywane przez jednego z rodziców, na które nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne od drugiego z rodziców (chyba, że drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany lub powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone), sytuację materialną studenta określa się na podstawie dochodów jego rodziców bez wliczania osoby dziecka do rodziny studenta." Żadna z sytuacji wymienionych powyżej (a więc ojciec/matka dziecka żyje, ojciec dziecka jest znany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców nie zostało oddalone), nie ma zastosowania w przypadku skarżącego. Organ wskazał, że w kwestii podnoszonej przez skarżącego, a dotyczącej interpretacji zapisu o samotnym wychowywaniu dziecka i sytuacji, w jakiej dziecko skarżącego jest wychowywane, to z wyjaśnień studenta wynika, że z matką dziecka nie został zawarty formalny związek małżeński. A zatem zgodnie ze stanem faktycznym skarżący M. K. z matką dziecka pozostaje w związku nieformalnym, czyli tzw. konkubinacie. W Polsce aktualnie nie ma możliwości rejestrowania konkubinatu, a co za tym idzie praktycznego dochodzenia różnych praw. Znajduje to odzwierciedlenie m.in. w zapisach ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Artykuł 179 ust. 4 określa, czyje dochody i kogo zaliczamy do składu rodziny studenta przy ubieganiu się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe. Również Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy w pierwszej kolejności nakłada obowiązek opieki nad dziećmi na rodziców. A zatem jeśli skarżący przypisuje dziecko do swojej rodziny (w związku z brakiem samodzielności finansowej w myśl art. 179 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, do celów stypendialnych przyjmuje się także dochody rodziców studenta), to na matce ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do dziecka. Skarżący nie przedłożył dokumentu z którego wynikałoby, że na dziecko zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne od matki dziecka. Zatem nie uwzględnienie osoby dziecka w składzie rodziny skarżącego przy wyliczaniu dochodu netto na osobę w rodzinie studenta do celów stypendialnych jest poprawne i zgodne z obowiązującymi przepisami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonej decyzji z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności decyzji administracyjnej. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako ppsa) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 ppsa) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie została podjęta z naruszeniem przepisów prawa. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu, którą organ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu stypendium socjalnego, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowego w roku akademickim 2008/2009. Powodem odmowy przyznania stypendium było przekroczenie dochodu na osobę w rodzinie skarżącego. Sporna pomiędzy stronami jest okoliczność, czy do składu rodziny skarżącego winno być wliczone jego dziecko. Stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Wynika z niego, że 12 września 2008r. skarżącemu urodził się syn. Dziecko skarżący wychowuje razem z jego matką (będącą także studentką UWM). Jednocześnie w momencie orzekania przez organ II instancji skarżący nie zawarł z matką dziecka związku małżeńskiego. Skarżący wnioskuje także, by syn wliczony został do jego rodziny, co skutkowałoby zmniejszeniem dochodu na osobę w rodzinie. Stosownie do treści art. 179 ust. 1 i art. 182 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, 1365 ze zm.) – zwanej dalej ustawą - stypendium socjalne i stypendium na wyżywienie ma prawo otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna jako jeden z wymogów uprawniających do otrzymania stypendium dotyczy także uzyskania stypendium mieszkaniowego (art. 182 ust. 1 ustawy). Wysokość dochodu uprawniająca do ubiegania się o wymienione stypendia stosownie do treści art. 179 ust. 3 ustawy nie może być niższa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.), oraz wyższa niż suma kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.). W niniejszej sprawie wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do otrzymania stypendium ustalona została na kwotę 500zł. Przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe uwzględnia się dochody osiągane przez: 1) studenta; 2) małżonka studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek; 3) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek (art. 179 ust. 4 pkt 1 – 3 ustawy). Miesięczną wysokość dochodu w rodzinie studenta ustala się na zasadach określonych w ustawie o świadczenia rodzinnych (art. 179 ust. 5 ustawy). Szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego (art. 186 ustawy). W sprawie niniejszej regulamin taki stanowi załącznik do zarządzeniem Nr 31 Rektora Uniwersytetu z dnia 1 października 2007r. W § 11 ust. 2 Regulaminu wskazano, iż przeciętny dochód na osobę w rodzinie studenta ustala się na podstawie oświadczenia studenta zawartego we wniosku stypendialnym o liczbie członków rodziny, do której zalicza się osoby wymienione w art. 179 ust. 4 pkt 1 – 3 ustawy. W § 11 ust. 12 Regulaminu wskazano równocześnie, że jeżeli w rodzinie studenta jest dziecko wychowywane przez jednego z rodziców, na które nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne od drugiego z rodziców (chyba, że drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany lub powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone), sytuację materialną studenta określa się na podstawie dochodów jego rodziców bez wliczania osoby dziecka do rodziny studenta." Ostatnio cytowany przepis Regulaminu wyklucza w ocenie Sądu możliwość wliczenia dziecka skarżącego do jego rodziny w rozumieniu przytoczonych przepisów. W sprawie poza sporem bowiem pozostaje, że na dziecko skarżącego takie świadczenie nie zostało zasądzone, nie zaistniały również okoliczności wymienione w § 11 ust. 12 Regulaminu zwalniające z obowiązku zasądzenia takiego świadczenia. W ocenie Sądu brak jest podstaw do stwierdzenia, że przepis § 11 ust. 12 Regulaminu jest sprzeczny z ustawą – Prawo o szkolnictwie wyższym. Skarżącemu wskazać należy, iż nie jest możliwe przyjęcie, iż dziecko ma wchodzić do jego rodziny, przez co zmniejszy się dochód na osobę w rodzinie studenta. Na matce dziecka ciąży bowiem obowiązek alimentacyjny, a więc dziecko w pierwszej kolejności winno być utrzymywane przez oboje rodziców, na co wskazuje Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Wyklucza to możliwość wliczenia dziecka do rodziny skarżącego. Dodatkowo wyjaśnić trzeba, że nie można także przyjąć, iż to samo dziecko mogłoby być wliczane do dwóch rodzin studenckich - rodziny ojca studenta i matki studentki - w sytuacji kiedy obydwoje rodziców będących studentami wychowuje razem dziecko. Oznaczałoby to bowiem, że jedno dziecko wliczane jest do składu dwóch rodzin, jeżeli rodzice będący studentami ubiegają się o stypendia. Dopiero w sytuacji, gdy jedno z rodziców nie wykonuje obowiązku alimentacyjnego możliwym jest wliczenie dziecka do rodziny tego studenta, który dziecko wychowuje. Wówczas bowiem obowiązek wychowania dziecka przechodzi niejako na jednego rodzica. W Regulaminie przyjęto, iż wykazanie takiej okoliczności winno nastąpić poprzez zasądzenie świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka chyba, że drugi z rodziców nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany lub powództwo o świadczenie alimentacyjne od drugiego z rodziców zostało oddalone. W sprawie niniejszej taka sytuacja nie zaistniała, wobec powyższego skarga nie jest zasadna. Sąd w niniejszej sprawie nie podzielił wątpliwości skarżącego co do braku zgodności z Konstytucją RP przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. Wskazać należy, iż to wątpliwości Sądu a nie skarżącego mogą uzasadniać ewentualne przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy (por. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2004 r., sygn. akt OSK 971/04, LEX nr 236849). W tym miejscu wskazać można jedynie, iż w § 11 ust. 10 Regulaminu określono, że w przypadku małżeństw studenckich, tj. takich, w których obydwoje małżonkowie są studentami wysokość dochodu na członka rodziny ustala się oddzielnie dla każdego z małżonków na podstawie dochodów rodziców, z zastrzeżeniem sytuacji przewidzianej w § 11 ust. 9 Regulaminu, tj. ustalenia, że student jest samodzielny finansowo. Oznacza to, że małżeństwo studenckie – jeżeli student nie jest samodzielny finansowo – jest w takiej samej sytuacji prawnej (zgodnie z zapisami Regulaminu), jak dwoje studentów, którzy razem wychowują dziecko. Brak jest wówczas również podstaw do wliczania osoby dziecka do obydwu rodzin studentów będących małżonkami, od dochodu których to rodzin ustala się uprawnienia do otrzymania stypendium. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.